Bảo vệ cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls bảo vệ cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Đỗ Thái Hán
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Quang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Bảo vệ cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUYỀN CỦA CỔ ĐÔNG VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI BẢO VỆ CỔ ĐÔNG THIỂU SỐ TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN
• 1.1. Khái quát về công ty cổ phần
• 1.2. Khái quát về bảo vệ cổ đông trong công ty cổ phần
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ CHẾ BẢO VỆ CỔ ĐÔNG THIỂU SỐ TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM VÀ SO SÁNH VỚI PHÁP LUẬT MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Thực trạng bảo vệ cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần
• 2.2. Bảo vệ cổ đông thiểu số theo pháp luật của một số nước
• 2.3. Một số nghiên cứu tham khảo áp dụng tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ QUYỀN CỦA CỔ ĐÔNG THIỂU SỐ TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN
• 3.1. Giải pháp bảo vệ cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần
• 3.2. Kiến nghị sửa đổi Luật Doanh nghiệp 2005
• 3.3. Kiến nghị nhằm bảo vệ tốt quyền của cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần

Bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần là một vấn đề quan trọng trong quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam. Với sự phát triển nhanh chóng của các công ty cổ phần, việc đảm bảo quyền lợi cho nhóm cổ đông này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Quyền lợi cổ đông không chỉ liên quan đến lợi ích tài chính mà còn bao gồm quyền tham gia vào các quyết định quan trọng của công ty. Việc bảo vệ quyền lợi này không chỉ giúp duy trì sự công bằng trong công ty mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của cổ đông thiểu số

Cổ đông thiểu số là những người sở hữu một lượng cổ phần nhỏ trong công ty cổ phần. Họ có quyền tham gia vào các quyết định của công ty nhưng thường không có đủ sức ảnh hưởng như cổ đông lớn. Vai trò của cổ đông thiểu số rất quan trọng, vì họ góp phần tạo nên sự đa dạng trong quản trị công ty và bảo vệ quyền lợi của mình thông qua các cơ chế pháp lý.

1.2. Tình hình thực tế bảo vệ cổ đông thiểu số tại Việt Nam

Tình hình bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số tại Việt Nam hiện nay còn nhiều bất cập. Nhiều cổ đông thiểu số gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và tham gia vào các quyết định quan trọng của công ty. Điều này dẫn đến sự lạm quyền của cổ đông lớn và ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi của cổ đông thiểu số.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số

Việc bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ cơ chế pháp lý mà còn từ thực tiễn quản lý và điều hành công ty. Sự lạm quyền của cổ đông lớn và thiếu minh bạch trong quản lý là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Sự lạm quyền của cổ đông lớn

Cổ đông lớn thường có quyền lực vượt trội trong việc quyết định các vấn đề quan trọng của công ty. Điều này dẫn đến tình trạng cổ đông thiểu số bị bỏ qua trong các quyết định quan trọng, ảnh hưởng đến quyền lợi của họ.

2.2. Thiếu minh bạch trong thông tin

Một trong những vấn đề lớn nhất trong việc bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số là thiếu minh bạch trong thông tin. Nhiều công ty không công khai thông tin đầy đủ về hoạt động và tình hình tài chính, khiến cổ đông thiểu số không thể đưa ra quyết định đúng đắn.

III. Giải pháp bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số hiệu quả

Để bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số, cần có những giải pháp hiệu quả từ cả phía pháp luật và thực tiễn. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện khung pháp lý, tăng cường minh bạch thông tin và xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả.

3.1. Cải thiện khung pháp lý

Cần có những quy định pháp luật rõ ràng hơn về quyền lợi của cổ đông thiểu số. Điều này bao gồm việc quy định rõ ràng về quyền biểu quyết, quyền thông tin và quyền tham gia vào các quyết định quan trọng của công ty.

3.2. Tăng cường minh bạch thông tin

Các công ty cần công khai thông tin đầy đủ và kịp thời về hoạt động và tình hình tài chính. Điều này giúp cổ đông thiểu số có đủ thông tin để đưa ra quyết định đúng đắn và bảo vệ quyền lợi của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ cổ đông thiểu số

Nghiên cứu về bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp bảo vệ này có thể mang lại nhiều lợi ích cho cả công ty và cổ đông. Các công ty thực hiện tốt việc bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số thường có hiệu quả hoạt động cao hơn và tạo được niềm tin từ nhà đầu tư.

4.1. Kinh nghiệm từ các nước phát triển

Nhiều nước phát triển đã áp dụng các biện pháp bảo vệ cổ đông thiểu số hiệu quả, từ đó tạo ra môi trường đầu tư minh bạch và công bằng. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này để cải thiện hệ thống pháp luật và thực tiễn quản lý.

4.2. Kết quả nghiên cứu tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số không chỉ giúp tăng cường sự công bằng trong công ty mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về bảo vệ cổ đông thiểu số

Bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần là một vấn đề cần thiết và cấp bách. Với sự phát triển của thị trường chứng khoán và các công ty cổ phần tại Việt Nam, việc xây dựng một khung pháp lý và thực tiễn quản lý hiệu quả sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số tốt hơn trong tương lai.

5.1. Tương lai của bảo vệ cổ đông thiểu số

Trong tương lai, việc bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số sẽ ngày càng được chú trọng hơn. Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp cụ thể để đảm bảo quyền lợi cho nhóm cổ đông này.

5.2. Khuyến nghị cho các công ty cổ phần

Các công ty cổ phần cần chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số, từ đó tạo dựng niềm tin và sự hài lòng từ nhà đầu tư, góp phần vào sự phát triển bền vững của công ty.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chịu ảnh hưởng nặng nề sau cuộc khủng hoảng tài chính giai đoạn 2008 với sự sụp đổ của các tập đoàn khổng lồ như Lehman Brothers hay General Motors, vấn đề bảo vệ quyền lợi cổ đông đã trở thành trọng tâm cải cách thể chế trên toàn thế giới. Báo cáo Môi trường Kinh doanh năm 2008 của Ngân hàng Thế giới từng chỉ rõ sự non kém trong cơ chế bảo vệ cổ đông thiểu số là một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến thứ hạng cạnh tranh của Việt Nam bị suy giảm. Tại Việt Nam, quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và sự tăng trưởng nhanh chóng của thị trường chứng khoán đã thúc đẩy hàng nghìn công ty cổ phần ra đời, song tình trạng vi phạm quyền của cổ đông nhỏ vẫn diễn ra phổ biến và phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của luận văn tập trung vào sự bất cân xứng quyền lực giữa nhóm cổ đông chi phối, ban điều hành với các nhà đầu tư cá nhân nắm giữ lượng vốn nhỏ. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa khung lý luận về quyền cổ đông, phân tích thực trạng áp dụng Luật Doanh nghiệp năm 2005, nhận diện các kẽ hở pháp lý và đề xuất giải pháp thiết lập cơ chế kiểm soát hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu bao quát thực tiễn quản trị tại các công ty cổ phần ở Việt Nam từ năm 2005 đến năm 2012, đồng thời đối chiếu có chọn lọc với kinh nghiệm pháp luật của Hoa Kỳ, Nhật Bản, Pháp và bộ nguyên tắc của OECD. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần hoàn thiện khung pháp lý kinh tế, hướng tới mục tiêu gia tăng niềm tin thị trường và giảm thiểu hơn 80% nguy cơ tranh chấp nội bộ trong doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng Thuyết đại diện (Agency Theory) nhằm lý giải các xung đột lợi ích cốt lõi trong công ty cổ phần. Đó là xung đột loại một giữa người quản lý và cổ đông do sự tách bạch giữa quyền sở hữu và quyền điều hành; xung đột loại hai giữa cổ đông đa số kiểm soát và cổ đông thiểu số. Bên cạnh đó, Thuyết khế ước (Contractarian Theory) và học thuyết coi công ty là thực thể pháp lý độc lập được vận dụng để phân định các nhóm quyền cơ bản của cổ đông, bao gồm quyền quản trị và quyền tài sản.

Nghiên cứu tích hợp Bộ nguyên tắc quản trị công ty của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ban hành năm 2004, nhấn mạnh các chuẩn mực về công khai minh bạch thông tin và đối xử bình đẳng giữa các nhà đầu tư cùng loại cổ phần. Các khái niệm trung tâm được phân tích gồm: cổ đông thiểu số (chủ thể sở hữu tỷ lệ vốn nhỏ, thường dưới 10% vốn điều lệ), giao dịch tư lợi (các thỏa thuận kinh tế giữa công ty với người quản lý hoặc cổ đông sở hữu trên 35% cổ phần cùng các bên liên quan theo Điều 120 Luật Doanh nghiệp năm 2005), và kỹ thuật biểu quyết bầu dồn phiếu (Cumulative Voting) theo tinh thần Nghị định số 139/2007/NĐ-CP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo tổng kết của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và dữ liệu sơ cấp thu thập từ các cuộc điều tra thực tế doanh nghiệp. Cỡ mẫu khảo sát gồm 100 công ty cổ phần đang hoạt động tại hai trung tâm kinh tế lớn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (stratified random sampling) được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho cả khối doanh nghiệp sau cổ phần hóa có vốn nhà nước chi phối và khối doanh nghiệp tư nhân thuần túy.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp thống kê mô tả là nhằm lượng hóa chính xác mức độ vi phạm quyền cổ đông trên thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở việc bình luận câu chữ quy phạm. Toàn bộ timeline nghiên cứu, thu thập và xử lý số liệu được tiến hành liên tục từ năm 2010 đến đầu năm 2012, bảo đảm tính thời sự và tính khoa học cho các luận cứ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quyền tham dự và biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông của cổ đông thiểu số bị triệt tiêu bởi các rào cản cơ chế. Mặc dù khoảng 60% doanh nghiệp tuân thủ thủ tục triệu tập, nhiều công ty đã tự ý đưa vào Điều lệ quy định chỉ cổ đông nắm giữ từ 0,1% đến 0,3% vốn điều lệ mới được trực tiếp dự họp (điển hình như Công ty Cổ phần Momota yêu cầu nắm giữ tối thiểu 12.000 cổ phần, hay Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Hà Nội yêu cầu tỷ lệ 0,3% trên vốn điều lệ 100 tỷ đồng). Hơn 92% nghị quyết họp Đại hội đồng cổ đông chỉ thông qua đúng nội dung do Hội đồng quản trị chuẩn bị trước, chỉ có gần 8% cuộc họp ghi nhận bổ sung nội dung mới từ cổ đông.

Thứ hai, quyền lực quản trị bị tập trung hóa cao độ vào ban điều hành. Kết quả khảo sát cho thấy gần 75% Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm nhiệm chức danh Tổng giám đốc hoặc Giám đốc điều hành. Khoảng 85% trường hợp chương trình, tài liệu họp đều do nhân sự kiêm nhiệm này độc quyền chuẩn bị. Cơ cấu Hội đồng quản trị gồm 5 thành viên chiếm 62%, 3 thành viên chiếm 21% và 7 thành viên chiếm 12%, phần lớn đều là đại diện của nhóm cổ đông lớn.

Thứ ba, sự lạm quyền trong phát hành cổ phiếu ưu đãi và định giá chuyển nhượng nội bộ tước đoạt trực tiếp tài sản của cổ đông nhỏ. Thực tế tại Công ty Cổ phần Giao nhận Vận tải và Thương mại (Vinalink) khi tăng vốn từ 36 tỷ lên 90 tỷ đồng đã bán cổ phiếu cho đối tác nội bộ với giá 150.000 đồng/cổ phần trong khi giá thị trường đạt 1.000.000 đồng/cổ phần (thấp hơn khoảng 85% giá trị thị trường). Tại Công ty Cổ phần Vận tải Xăng dầu (VIPCO), cổ đông lớn được mua giá 15.000 đồng/cổ phần trong khi cổ đông nhỏ phải mua với giá 40.000 đồng/cổ phần (chênh lệch gấp 2,67 lần). Tương tự, Công ty Savico phát hành cổ phiếu ưu đãi cho cán bộ quản lý với giá 30.000 đồng so với thị giá 118.000 đồng (chênh lệch gần 4 lần).

Thứ tư, Ban kiểm soát hoạt động mang tính hình thức. Khoảng 95% công ty duy trì Ban kiểm soát với 3 thành viên, nhưng có tới 72% thành viên trực tiếp hưởng lương tại doanh nghiệp. Về trình độ chuyên môn, chỉ có hơn 35% thành viên có bằng cấp đại học về kế toán, tài chính hoặc luật; 32% là kỹ sư chuyên ngành và 33% có trình độ trung cấp hoặc cao đẳng, làm suy giảm nghiêm trọng tính độc lập trong thẩm định sổ sách kế toán.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của các vi phạm bắt nguồn từ quy định cứng nhắc của Luật Doanh nghiệp năm 2005 khi đặt ra ngưỡng sở hữu tối thiểu 10% tổng số cổ phần phổ thông liên tục trong 6 tháng mới có quyền tiếp cận thông tin chuyên sâu hoặc triệu tập đại hội. Trong các công ty có quy mô hàng nghìn cổ đông, tỷ lệ 10% là rào cản quá lớn khiến các nhà đầu tư nhỏ lẻ không thể tự liên kết. Thêm vào đó, chế tài xử lý người quản lý vi phạm nghĩa vụ trung thành còn rất mờ nhạt, thiếu vắng cơ chế khởi kiện phái sinh.

So sánh với thông lệ quốc tế, pháp luật Hoa Kỳ và Nhật Bản bảo vệ cổ đông thông qua cơ chế kiện đại diện và quy chuẩn hóa nghĩa vụ ủy thác (Fiduciary Duty). Cổ đông sở hữu tỷ lệ rất nhỏ vẫn có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường nếu người quản lý ký kết giao dịch tư lợi. Dữ liệu khảo sát thực nghiệm của luận văn có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột thể hiện mức độ chênh lệch giữa giá phát hành nội bộ và thị giá (chênh lệch từ 2,67 đến gần 4 lần), kết hợp bảng thống kê tương quan giữa tỷ lệ kiêm nhiệm Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc (gần 75%) với tần suất phát sinh khiếu nại của cổ đông thiểu số.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý bằng việc sửa đổi Luật Doanh nghiệp năm 2005. Cơ quan lập pháp cần hạ tỷ lệ sở hữu để thực hiện các quyền giám sát cơ bản (yêu cầu triệu tập Đại hội đồng cổ đông, tra cứu sổ kế toán, đề cử nhân sự) từ mức 10% hiện tại xuống còn 1% đến 5% tổng số cổ phần phổ thông, bãi bỏ yêu cầu thời gian nắm giữ liên tục 6 tháng đối với quyền tiếp cận thông tin. Mục tiêu là giúp trên 90% cổ đông nhỏ lẻ có khả năng tiếp cận công cụ giám sát pháp lý. Lộ trình thực hiện cần được Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư triển khai trong giai đoạn 2013 - 2015.

Thứ hai, cấm triệt để việc kiêm nhiệm chức danh Chủ tịch Hội đồng quản trị và Tổng giám đốc tại các công ty cổ phần có quy mô lớn và công ty đại chúng. Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần ban hành thông tư quy định chuẩn mực quản trị, bắt buộc tách bạch 100% hai vị trí này trong thời hạn 12 đến 24 tháng nhằm triệt tiêu nguy cơ lạm quyền trong điều hành.

Thứ ba, thiết lập chế định khởi kiện phái sinh (Derivative Suit) trong tố tụng kinh tế. Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành nghị quyết hướng dẫn cho phép một hoặc một nhóm cổ đông đại diện cho công ty khởi kiện thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc khi họ vi phạm nghĩa vụ người quản lý hoặc ký kết hợp đồng tư lợi gây thất thoát tài sản, mục tiêu giải quyết 100% các đơn thư khiếu nại bị đình trệ.

Thứ tư, nâng cao tiêu chuẩn hóa và tính độc lập của Ban kiểm soát. Doanh nghiệp cần quy định tại Điều lệ bắt buộc tối thiểu 50% thành viên Ban kiểm soát phải là chuyên gia kế toán, kiểm toán hoặc luật sư độc lập không hưởng lương trực tiếp từ ban giám đốc. Đồng thời, nâng thời hạn gửi giấy mời họp và tài liệu Đại hội đồng cổ đông từ 7 ngày lên tối thiểu 15 đến 21 ngày trước ngày khai mạc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo luật: Cán bộ thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có thể sử dụng các số liệu thực chứng và phân tích so sánh quốc tế để xây dựng các điều khoản sửa đổi Luật Doanh nghiệp, hướng tới nâng cao chỉ số bảo vệ nhà đầu tư của Việt Nam tăng từ 10 đến 20 bậc trên các bảng xếp hạng kinh tế thế giới.

Nhóm nhà đầu tư cá nhân và cổ đông thiểu số: Tài liệu cung cấp cẩm nang phân tích 8 quyền năng cơ bản của cổ đông phổ thông theo Điều 79 Luật Doanh nghiệp, hướng dẫn kỹ năng sử dụng công cụ biểu quyết bầu dồn phiếu để bảo vệ tối đa nguồn vốn đầu tư và quyền nhận cổ tức.

Nhóm thành viên Hội đồng quản trị, Ban giám đốc và Ban kiểm soát: Lãnh đạo doanh nghiệp có thể vận dụng các chuẩn mực quản trị của OECD để hoàn thiện Điều lệ công ty, xây dựng quy trình kiểm soát giao dịch tư lợi, ngăn ngừa 100% rủi ro tranh chấp nội bộ và nguy cơ bị hủy bỏ nghị quyết đại hội.

Nhóm giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên luật kinh tế: Luận văn là tài liệu tham khảo với hơn 100 nguồn trích dẫn và vụ việc thực tế phong phú (như các vụ việc tại Vinalink, Savico, VIPCO), phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về luật công ty.

Câu hỏi thường gặp

Cổ đông sở hữu dưới 10% cổ phần có quyền yêu cầu triệu tập Đại hội đồng cổ đông bất thường hay không? Theo quy định tại Điều 79 Luật Doanh nghiệp năm 2005, cổ đông đơn lẻ nắm giữ dưới 10% không có quyền tự triệu tập. Tuy nhiên, họ hoàn toàn có quyền liên kết thành một nhóm sở hữu từ 10% tổng số cổ phần phổ thông trong 6 tháng liên tục để yêu cầu Ban kiểm soát triệu tập họp khi phát hiện Hội đồng quản trị vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ quản lý.

Doanh nghiệp có được phép quy định mức sở hữu tối thiểu 0,1% vốn điều lệ mới được dự họp Đại hội đồng cổ đông không? Quy định này hoàn toàn trái pháp luật. Khoản 1 Điều 79 Luật Doanh nghiệp khẳng định mọi cổ đông phổ thông đều có quyền tham dự và biểu quyết với nguyên tắc 1 cổ phần tương ứng 1 phiếu biểu quyết. Tiền lệ đưa ra mức sàn sở hữu như tại Momota (0,1%) hay Thủy sản Hà Nội (0,3%) đều là hành vi vi phạm quyền cổ đông cơ bản.

Cơ chế bầu dồn phiếu hỗ trợ cổ đông thiểu số như thế nào trong việc đưa người vào Hội đồng quản trị? Bầu dồn phiếu cho phép nhân số cổ phần sở hữu với số thành viên cần bầu. Cổ đông có quyền dồn toàn bộ số phiếu cho 1 ứng viên duy nhất. Căn cứ Nghị định số 139/2007/NĐ-CP, một nhóm cổ đông chỉ cần nắm giữ từ 10% đến dưới 20% vốn đã có thể chắc chắn bầu được 1 đại diện độc lập vào Hội đồng quản trị.

Làm thế nào để nhận diện và ngăn chặn các giao dịch tư lợi của ban lãnh đạo doanh nghiệp? Cổ đông cần giám sát các hợp đồng ký kết giữa công ty với thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc hoặc cổ đông sở hữu trên 35% cổ phần theo Điều 120 Luật Doanh nghiệp. Mọi giao dịch thuộc diện này đều bắt buộc phải được Hội đồng quản trị hoặc Đại hội đồng cổ đông thông qua bằng văn bản với quy trình biểu quyết công khai.

Cổ đông có quyền yêu cầu công ty mua lại cổ phần khi không đồng thuận với định hướng tái cơ cấu không? Có. Điều 90 Luật Doanh nghiệp năm 2005 quy định cổ đông biểu quyết phản đối nghị quyết về tổ chức lại công ty hoặc thay đổi quyền, nghĩa vụ tại Điều lệ có quyền yêu cầu công ty mua lại cổ phần theo giá thị trường trong thời hạn 10 ngày, với điều kiện công ty vẫn bảo đảm thanh toán các khoản nợ đến hạn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền cổ đông và khẳng định tính tất yếu của việc bảo vệ cổ đông thiểu số trong hơn 500.000 doanh nghiệp cổ phần tại Việt Nam.
• Công trình chỉ rõ rào cản pháp lý lớn nhất tại Luật Doanh nghiệp năm 2005 là tỷ lệ 10% sở hữu liên tục trong 6 tháng, gây cản trở quyền giám sát của các nhà đầu tư nhỏ.
• Phân tích thực nghiệm bóc tách thực trạng gần 75% Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc và chỉ ra các vụ việc vi phạm phát hành ưu đãi điển hình với mức chênh lệch giá từ 2,67 đến 4 lần.
• Đúc kết bài học quản trị công ty từ OECD, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Pháp nhằm đề xuất lộ trình sửa đổi khung pháp lý tố tụng và doanh nghiệp tại Việt Nam.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp: giảm ngưỡng sở hữu xuống 1% - 5%, cấm kiêm nhiệm ban điều hành, thiết lập quyền khởi kiện phái sinh và nâng chuẩn độc lập cho Ban kiểm soát.

Đóng góp khoa học của luận văn là luận cứ thực tiễn quan trọng phục vụ lộ trình sửa đổi, hoàn thiện pháp luật doanh nghiệp trong giai đoạn 5 năm tiếp theo. Các cơ quan quản lý, hiệp hội doanh nghiệp và nhà đầu tư cần chung tay thúc đẩy việc chuẩn hóa quản trị công ty nhằm kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUYỀN CỦA CỔ ĐÔNG VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI BẢO VỆ CỔ ĐÔNG THIỂU SỐ TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN 1. KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TY CỔ PHẦN 1. Sự hình thành công ty cổ phần trong lịch sử Công ty cổ phần là hình thức tổ chức kinh doanh có nguồn gốc từ xa xưa, xuất phát từ những tổ chức kinh doanh thương mại ở Địa Trung Hải 3000 năm trước công nguyên. Nhưng phải đến thế kỷ XVI, các công ty được coi là tổ tiên của công ty cổ phần hiện đại mới ra đời.

Đó là các công ty được chính quyền cấp phép để độc quyền buôn bán trên một vùng lãnh thổ, điển hình là Công ty Đông Ấn của Anh (thành lập năm 1600) buôn bán ở Ấn Độ, Công ty Muscovy ở Nga và Hudson’s Bay ở Mỹ [3, tr. Các công ty này tiếp tục thuộc tính trách nhiệm hữu hạn dành cho các thành viên đã được hình thành từ thời Trung cổ, hơn nữa đã có thể bán cổ phiếu trên thị trường tự do. Giờ đây, hình thức công ty cổ phần được sử dụng rộng rãi khi khởi sự kinh doanh, từ các xí nghiệp nhỏ đến các công ty thuộc sở hữu của hàng chục ngàn cổ đông hoạt động trong những ngành nghề kinh doanh khác nhau trên khắp các châu lục của thế giới. Khái niệm, đặc điểm của công ty cổ phần Ở các nước theo hệ thống pháp luật Anh Mỹ, có hai loại công ty là công ty đóng và công ty mở hay công ty đại chúng.

Về cơ bản, loại hình công ty mở tương tự như loại hình công ty cổ phần theo luật của các nước châu Âu lục 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ở Thái Lan, Xingapo, công ty cổ phần được biết đến với cái tên "Công ty trách nhiệm hữu hạn công cộng" ở Philippin là "Công ty cổ phần thường". Dù cho tên gọi có khác nhau ở nước này nước kia, công ty cổ phần có những đặc điểm cơ bản sau: (i) Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân độc lập; (ii) Người góp vốn vào công ty (cổ đông) chịu trách nhiệm hữu hạn (iii) Phần vốn góp vào công ty (cổ phần) về cơ bản được tự do chuyển nhượng; và (iv) Công ty được quản lý tập trung. a) Tư cách pháp nhân độc lập Công ty cổ phần là một thực thể có tư cách pháp nhân độc lập.

Ở Mỹ, pháp nhân được định nghĩa là "một thực thể, không phải con người tự nhiên, nhưng có thể hoạt động, có thể đi kiện hoặc bị kiện". Luật Việt Nam dùng cụm từ "nhân danh mình tham gia các quan hệ pháp luật một cách độc lập". Công ty cổ phần tách bạch khỏi những người đã góp vốn thành lập nên nó. Một khi cổ đông đã góp tài sản vào công ty, công ty trở thành chủ sở hữu đối với tài sản, cổ đông không còn quyền sở hữu đối với tài sản đó nữa.

Tư cách pháp nhân độc lập còn thể hiện ở khả năng tồn tại liên tục của công ty không phụ thuộc vào sự chuyển nhượng vốn của cổ đông. Cho nên công ty cổ phần có thể tồn tại lâu dài, trên thế giới có nhiều công ty đã hoạt động hàng trăm năm nay. b) Trách nhiệm hữu hạn của cổ đông Ý niệm "trách nhiệm hữu hạn" đã xuất hiện từ lâu trong lịch sử. Khi mà những thương nhân ở Venise, ý gom tiền để kinh doanh vận chuyển hàng hóa bằng đường thủy thì khi thuyền đắm, họ chỉ mất đi số tiền đã bỏ vào 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuyển hàng ấy mà thôi, còn tiền để ở nhà thì không hề hấn gì.

Nhưng phải cần một thời gian rất dài sau đó, khái niệm trách nhiệm hữu hạn mới được pháp luật ghi nhận. Luật cho phép những người góp vốn vào công ty cổ phần hưởng chế độ trách nhiệm hữu hạn tức cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ của công ty trong phạm vi số vốn đã góp. Họ không phải lấy tài sản không đem vào kinh doanh để trả nợ. Đó là cách pháp luật khuyến khích người dân tham gia kinh doanh để phát triển kinh tế.

c) Tự do chuyển nhượng cổ phần Trừ một số hạn chế luật định, cổ đông được tự do mua bán, chuyển nhượng cổ phần của mình cho bất kỳ ai vào bất kỳ lúc nào mà không phụ thuộc vào sự đồng ý của công ty. Bất kỳ lúc nào cổ đông cũng có thể đẩy rủi ro sang cho người khác mà không lo sợ tiền của mình bị "đóng băng" trong công ty cho đến khi công ty giải thể, nhờ vậy cổ đông có thể đa dạng hóa việc đầu tư của họ. Đây là một đặc trưng riêng của công ty cổ phần. Trong công ty trách nhiệm hữu hạn, việc chuyển nhượng phần vốn góp cho người ngoài công ty không được tự do bởi yếu tố nhân thân của các thành viên có vai trò quan trọng hơn vốn góp trong việc thành lập công ty.

Vì thế nếu công ty trách nhiệm hữu hạn "đóng" với sự gia nhập của thành viên mới, thì công ty cổ phần hoàn toàn "mở" luật không giới hạn số lượng tối đa cổ đông. Khả năng tự do chuyển nhượng cổ phần của cổ đông còn tạo ra một sức ép lành mạnh cho bộ máy quản lý, điều hành của công ty phải hoạt động hiệu quả nếu không muốn bị thay thế. d) Quản lý tập trung và thống nhất Nếu hàng trăm, nghìn cổ đông cùng có quyền quản lý như thành viên trong công ty trách nhiệm hữu hạn thì quả là không có hiệu quả về mặt kinh tế cũng như không khả thi. Hơn nữa, đa số cổ đông chỉ mong đợi hưởng cổ tức 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoặc hưởng lãi vốn (từ việc bán cổ phiếu khi giá tăng) chứ ít quan tâm đến quản lý kinh doanh và cũng không có khả năng quản lý.

Vì thế, các cổ đông cần một đội ngũ chuyên nghiệp để quản lý công ty. Đồng thời cũng cần có cơ chế để kiểm soát hoạt động của bộ máy đó đi đúng quỹ đạo hướng đến mục tiêu tối đa hóa của cải của cổ đông và công ty. Công ty cổ phần còn có đặc trưng riêng là có thể phát hành chứng khoán (cổ phiếu) để huy động vốn. Lịch sử hình thành và phát triển của công ty cổ phần cho ta thấy đây là phương thức huy động vốn cao nhất của loài người.

Với các đặc điểm ưu thế kể trên, công ty cổ phần đang và sẽ trở thành loại hình doanh nghiệp phổ biến nhất trong thế giới hiện đại. KHÁI QUÁT VỀ BẢO VỆ CỔ ĐÔNG TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN 1. Khái quát về cổ đông a) Khái niệm cổ đông, quyền cổ đông Cổ đông là người đã góp vốn vào công ty cổ phần bằng cách mua cổ phần của công ty. Khi đã đưa tài sản vào công ty, quyền sở hữu tài sản của cổ đông được chuyển sang cho công ty.

Đổi lại, họ trở thành các đồng sở hữu chủ của công ty. Cổ đông có quyền lợi đối với công ty tương ứng với phần vốn góp của mình. Hiện có một số học thuyết về quyền của cổ đông trong công ty cổ phần. Thuyết cổ điển cho rằng các quyền của cổ đông có cội nguồn từ khế ước.

Một thuyết khác coi công ty cổ phần là một quốc gia thu nhỏ, do đó quyền của cổ đông có thể đem so với những quyền cơ bản của công dân mà Nhà nước phải đảm bảo. Các quyền cơ bản gồm quyền mang tính "chính trị" (quyền quyết định những vấn đề quan trọng của công ty) và quyền mang tính tài sản (ví dụ quyền hưởng cổ tức) Người Mỹ lại quan niệm mối quan hệ giữa công ty và cổ đông là quan hệ giữa "người thụ thác" và "người hưởng lợi". Quyển cổ đông xuất phát từ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quyền thụ hưởng lợi ích từ tài sản đã ký thác vào công ty mà không cần phải nắm quyền sở hữu tài sản [3, tr. b) Các loại cổ đông Có nhiều cách phân loại cổ đông.

Sau đây là một số cách phân loại phổ biến và có nhiều ý nghĩa hơn cả. * Cổ đông phổ thông, cổ đông ưu đãi Công ty cổ phần có nhiều loại cổ phần khác nhau, mỗi loại cổ phần tạo cho người sở hữu nó (cổ đông) các quyền và nghĩa vụ nhất định, kéo theo sự khác nhau trong cơ chế bảo vệ quyền cổ đông. Luật các nước trên thế giới thường phân loại cổ đông thành cổ đông phổ thông và cổ đông ưu đãi. Cổ đông phổ thông là loại cổ đông không thể thiếu và cũng là loại phổ biến nhất trong công ty cổ phần.

Cổ đông phổ thông có đầy đủ các quyền cơ bản của chủ sở hữu công ty như: quyền tham dự và biểu quyết tại cuộc họp cổ đông, quyền nhận cổ tức, quyền chuyển nhượng cổ phần. So với cổ đông phổ thông, cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi được hưởng một số ưu đãi (quyền hoặc lợi ích) đồng thời chịu những hạn chế nhất định về quyền. Việc ấn định các quyền lợi cụ thể cho cổ phần ưu đãi thường do các công ty tự đề ra, sau được luật ghi nhận. Thông thường, gồm có các loại cổ phần ưu đãi biểu phiếu, cổ phần ưu đãi cổ tức, cổ phần ưu đãi hoàn lại.

Ngoài ra thỏa thuận thành lập và điều lệ công ty có thể quy định thêm các loại cổ phần ưu đãi khác hoặc kết hợp các loại cổ phần ưu đãi với nhau. Chẳng hạn cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi biểu quyết có số phiếu biểu quyết nhiều hơn cổ đông phổ thông nhưng lại chịu hạn chế là không được chuyển nhượng cổ phần cho người khác. Cổ đông ưu đãi cổ tức thì được trả cổ tức cao hơn cổ đông thường nhưng lại không được quyền biểu quyết. Tuy nhiên cổ đông ưu đãi vẫn có quyền biểu quyết trong một số trường hợp nhất định.

Theo luật Mỹ, các trường hợp này là: (i) khi có đề nghị giải thể công ty, (ii) 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khi có đề nghị thay đổi các quyền lợi dành cho cổ phần ưu đãi, khi cổ tức bị trả chậm [3, tr. * Cổ đông đa số, cổ đông thiểu số Căn cứ vào lượng cổ phần mà cổ đông sở hữu, sẽ có cổ đông nhiều nắm nhiều, cổ đông nắm ít cổ phần. Do nguyên tắc quyết định theo đa số trong chế độ hoạt động của Đại hội đồng cổ đông, cổ đông có nhiều cổ phần trở thành đa số, còn người có ít cổ phần trở thành thiểu số khi biểu quyết.