Luận Văn Thạc Sĩ Về Bảo Lãnh Trong Pháp Luật Dân Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls bảo lãnh trong pháp luật dân sự việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực luật học.

• Tác giả: Phạm Văn Lợi
• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Đăng Hiếu
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Bảo Lãnh Trong Pháp Luật Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO LÃNH
• 1.1. Khái niệm bảo lãnh
• 1.2. Chế định bảo lãnh trong lịch sử
• 1.3. Các quy định về bảo lãnh của một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BẢO LÃNH
• 2.1. Giao kết hợp đồng bảo lãnh
• 2.2. Sự ưng thuận của các bên trong hợp đồng bảo lãnh
• 2.3. Năng lực của các bên tham gia hợp đồng bảo lãnh
• 2.4. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ bảo lãnh
• 2.4.1. Quyền và nghĩa vụ của bên bảo lãnh
• 2.4.2. Quyền và nghĩa vụ của người được bảo lãnh
• 2.4.3. Quyền và nghĩa vụ của bên nhận bảo lãnh
• 2.4.4. Quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan
• 2.5. Thời điểm, thời hạn thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh
• 2.6. Đối tượng của nghĩa vụ bảo lãnh
• 2.7. Thù lao trong quan hệ bảo lãnh
• 2.8. Hợp đồng bảo lãnh vô hiệu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH
• 3.1. Thực tiễn hoạt động bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trong giao dịch dân sự
• 3.2. Thực tiễn giải quyết các tranh chấp có liên quan đến bảo lãnh tại Tòa án
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ trong pháp luật dân sự
• 3.4. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh
• Kết luận
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Lãnh Trong Pháp Luật Dân Sự Việt Nam

Bảo lãnh là một trong những biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự quan trọng trong pháp luật Việt Nam. Theo Bộ luật Dân sự năm 2005, bảo lãnh được định nghĩa là việc một bên (bên bảo lãnh) cam kết thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (bên được bảo lãnh) nếu bên này không thực hiện nghĩa vụ của mình. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bên nhận bảo lãnh mà còn tạo ra sự tin tưởng trong các giao dịch dân sự. Bảo lãnh có thể được thực hiện bằng tài sản hoặc bằng uy tín của bên bảo lãnh. Việc hiểu rõ về bảo lãnh là rất cần thiết để đảm bảo an toàn cho các giao dịch dân sự.

1.1. Khái Niệm Bảo Lãnh Trong Pháp Luật Dân Sự

Bảo lãnh được hiểu là việc một cá nhân hoặc tổ chức cam kết thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ. Theo Điều 361 Bộ luật Dân sự năm 2005, bảo lãnh là một biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự, giúp bên nhận bảo lãnh có thể yên tâm hơn trong các giao dịch. Điều này thể hiện rõ vai trò của bảo lãnh trong việc tạo dựng lòng tin giữa các bên tham gia giao dịch.

1.2. Lịch Sử Phát Triển Của Bảo Lãnh Tại Việt Nam

Chế định bảo lãnh đã có từ lâu trong pháp luật Việt Nam, bắt đầu từ Pháp lệnh Hợp đồng dân sự và được quy định rõ ràng hơn trong Bộ luật Dân sự năm 1995 và 2005. Sự phát triển này phản ánh nhu cầu ngày càng cao về bảo đảm nghĩa vụ trong các giao dịch dân sự, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế thị trường.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Bảo Lãnh Tại Việt Nam

Mặc dù bảo lãnh là một biện pháp quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc áp dụng. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hiểu biết của các bên về quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng bảo lãnh. Điều này dẫn đến nhiều tranh chấp và khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ. Ngoài ra, việc thiếu các quy định cụ thể về bảo lãnh trong một số lĩnh vực cũng gây khó khăn cho việc thực hiện.

2.1. Những Vấn Đề Pháp Lý Liên Quan Đến Bảo Lãnh

Các quy định về bảo lãnh trong pháp luật dân sự còn thiếu tính đồng bộ và cụ thể. Điều này dẫn đến việc các bên tham gia hợp đồng bảo lãnh không nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, gây ra nhiều tranh chấp không đáng có.

2.2. Thách Thức Trong Việc Thực Thi Hợp Đồng Bảo Lãnh

Việc thực thi hợp đồng bảo lãnh gặp nhiều khó khăn do sự thiếu minh bạch trong các điều khoản hợp đồng. Nhiều bên không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình, dẫn đến việc bên nhận bảo lãnh phải gánh chịu thiệt hại.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Bảo Lãnh Trong Pháp Luật Dân Sự

Để cải thiện tình hình bảo lãnh trong pháp luật dân sự, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Một trong những giải pháp quan trọng là nâng cao nhận thức của các bên về bảo lãnh và các quy định pháp luật liên quan. Đồng thời, cần hoàn thiện các quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và cụ thể hơn trong việc áp dụng bảo lãnh.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Bảo Lãnh

Cần tổ chức các khóa đào tạo và hội thảo để nâng cao nhận thức của các bên về bảo lãnh. Việc này sẽ giúp các bên hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong hợp đồng bảo lãnh.

3.2. Hoàn Thiện Các Quy Định Pháp Luật Về Bảo Lãnh

Cần xem xét và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và cụ thể hơn. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả của các giao dịch bảo lãnh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bảo Lãnh Trong Giao Dịch Dân Sự

Bảo lãnh không chỉ là một biện pháp pháp lý mà còn có ứng dụng thực tiễn rất quan trọng trong các giao dịch dân sự. Trong lĩnh vực ngân hàng, bảo lãnh thường được sử dụng để đảm bảo nghĩa vụ trả nợ của khách hàng. Ngoài ra, bảo lãnh cũng được áp dụng trong các giao dịch thương mại, giúp các bên yên tâm hơn khi thực hiện giao dịch.

4.1. Bảo Lãnh Trong Ngân Hàng

Trong lĩnh vực ngân hàng, bảo lãnh được sử dụng để đảm bảo nghĩa vụ trả nợ của khách hàng. Điều này giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự tin tưởng từ phía khách hàng.

4.2. Bảo Lãnh Trong Giao Dịch Thương Mại

Bảo lãnh cũng được áp dụng trong các giao dịch thương mại, giúp các bên yên tâm hơn khi thực hiện giao dịch. Việc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của bên nhận bảo lãnh mà còn tạo ra sự ổn định trong thị trường.

V. Kết Luận Về Bảo Lãnh Trong Pháp Luật Dân Sự Việt Nam

Bảo lãnh là một biện pháp quan trọng trong pháp luật dân sự Việt Nam, giúp bảo vệ quyền lợi của các bên trong giao dịch. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả của bảo lãnh, cần có những cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan. Việc nâng cao nhận thức và hiểu biết về bảo lãnh cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo an toàn cho các giao dịch dân sự.

5.1. Tương Lai Của Bảo Lãnh Trong Pháp Luật Dân Sự

Trong tương lai, bảo lãnh sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong các giao dịch dân sự. Cần có những nghiên cứu và cải cách để bảo lãnh ngày càng hoàn thiện hơn, đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

5.2. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Về Bảo Lãnh

Cần có những kiến nghị cụ thể để hoàn thiện các quy định pháp luật về bảo lãnh, nhằm đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc áp dụng bảo lãnh trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự bùng nổ của các giao dịch kinh tế trong giai đoạn đổi mới đã thúc đẩy nhu cầu xác lập các biện pháp bảo đảm an toàn tài chính tăng hơn 35% mỗi năm. Sau cuộc khủng hoảng tín dụng bất động sản thứ cấp toàn cầu năm 2007 và những biến động mạnh mẽ của thị trường tài chính giai đoạn 2006–2008, yêu cầu kiểm soát rủi ro trong giao kết hợp đồng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Chế định bảo lãnh là một công cụ pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của bên có quyền và duy trì sự ổn định của hệ thống kinh tế thị trường. Tuy nhiên, các quy định điều chỉnh biện pháp bảo lãnh tại Việt Nam thời điểm này vẫn bộc lộ nhiều điểm chưa tương thích giữa Bộ luật Dân sự năm 2005 và các đạo luật chuyên ngành.

Đề tài tập trung nghiên cứu toàn diện cơ sở lý luận, sự phát triển lịch sử và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo lãnh tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ bản chất đối nhân của quan hệ bảo lãnh, phân tích các điều kiện có hiệu lực của hợp đồng, giải quyết các tranh chấp thực tế tại Tòa án và đề xuất giải pháp hoàn thiện khung khổ pháp lý. Phạm vi nghiên cứu bao quát quá trình lập pháp từ thời kỳ phong kiến triều Lê, triều Nguyễn, thời kỳ Pháp thuộc, Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991 đến Bộ luật Dân sự năm 2005, kết hợp so sánh với pháp luật của Pháp và Liên bang Nga trong giai đoạn 1995–2008. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao tính an toàn pháp lý cho hơn 90% giao dịch vay vốn, đồng thời giảm tỷ lệ tuyên bố hợp đồng vô hiệu xuống dưới 15% trong thực tiễn tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Lý thuyết bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự và Lý thuyết quyền đối nhân trong luật học dân sự. Trọng tâm của khung lý thuyết là phân định rạch ròi giữa biện pháp bảo đảm đối nhân và bảo đảm đối vật. Trong bảo lãnh đối nhân thuần túy, đối tượng bảo đảm là toàn bộ khối tài sản tổng thể và uy tín tài chính của bên thứ ba, khác biệt hoàn toàn với quyền ưu tiên trực tiếp trên một tài sản cụ thể trong cầm cố hoặc thế chấp.

Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm nòng cốt gồm: quan hệ bảo lãnh, hợp đồng bảo lãnh, quy chế nghĩa vụ dự bị, trách nhiệm bảo lãnh liên đới và quyền thế quyền của người bảo lãnh sau khi thực hiện nghĩa vụ. Ngoài ra, mô hình so sánh luật học được vận dụng để phân tích sự tương đồng và khác biệt giữa 11 điều khoản của Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005 với 33 điều khoản thuộc Thiên XIV Bộ luật Dân sự Pháp và 7 điều khoản trong Bộ luật Dân sự Liên bang Nga, từ đó đúc kết bài học lập pháp tiến bộ.

Phương pháp nghiên cứu

Công trình thu thập nguồn dữ liệu sơ cấp từ 65 hồ sơ vụ án dân sự và kinh doanh thương mại được xét xử tại Tòa án nhân dân các cấp trong giai đoạn 2000–2007, tiêu biểu như Bản án số 12/2000/DSST và Bản án phúc thẩm số 56/2001/DSPT. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm 11 điều luật từ Điều 361 đến Điều 371 Bộ luật Dân sự năm 2005, Luật Các tổ chức tín dụng, Nghị định 163/2006/NĐ-CP và Thông tư liên tịch số 08/2007/TTLT-BLĐTBXH-BTP.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích phi xác suất nhằm lựa chọn 65 vụ án điển hình có tranh chấp phức tạp về tính hợp pháp của hợp đồng, năng lực chủ thể và phạm vi trả nợ thay. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp tổng hợp thực chứng và so sánh luật học là nhằm bóc tách bản chất của các xung đột pháp lý, kiểm chứng mức độ tương thích giữa quy định lý thuyết với hoạt động xét xử thực tế. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý tư liệu được thực hiện chặt chẽ trong timeline 24 tháng từ năm 2006 đến đầu năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại sự mâu thuẫn sâu sắc giữa bản chất đối nhân của bảo lãnh theo Bộ luật Dân sự năm 2005 và quy định bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất trong Luật Đất đai năm 2003. Khảo sát thực tế cho thấy khoảng 60% trường hợp thế chấp tài sản của người thứ ba bị các bên và cơ quan công chứng gọi nhầm là bảo lãnh, gây lúng túng lớn cho cơ quan thi hành án khi xử lý tài sản.

Thứ hai, thời điểm phát sinh nghĩa vụ và quyền yêu cầu của bên bảo lãnh còn nhiều lỗ hổng pháp lý. Điều 366 và Điều 367 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định bên bảo lãnh chỉ thực hiện nghĩa vụ khi đến hạn và chỉ có quyền đòi lại tiền sau khi đã thực hiện xong nghĩa vụ. Trong hơn 75% tranh chấp tín dụng khi bên vay chính bị phá sản trước thời hạn, bên bảo lãnh hoàn toàn mất khả năng tự bảo vệ tài sản do thiếu cơ chế yêu cầu giải trừ nghĩa vụ sớm.

Thứ ba, sự thiếu chặt chẽ về nội dung ưng thuận dẫn đến tỷ lệ tranh chấp phạm vi bảo lãnh rất cao. Khoảng 45% hợp đồng bảo lãnh bằng văn bản tay không ghi rõ các khoản nghĩa vụ phụ như lãi vay, tiền phạt vi phạm và chi phí tố tụng. Điều này dẫn đến tỷ lệ các bản án sơ thẩm bị kháng cáo sửa án ở cấp phúc thẩm liên quan đến nghĩa vụ trả lãi thay chiếm tới 30% trong tổng số vụ án được khảo sát.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ tàn dư lập pháp thời kỳ bao cấp, khi Pháp lệnh Hợp đồng dân sự năm 1991 và Bộ luật Dân sự năm 1995 từng đồng nhất bảo lãnh với việc bảo đảm bằng một tài sản cụ thể. Bên cạnh đó, sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa các cơ quan ban hành văn bản dưới luật khiến các quy định của Ngân hàng Nhà nước và Thông tư liên tịch 08/2007/TTLT-BLĐTBXH-BTP có những độ vênh nhất định so với luật gốc.

So sánh với thông lệ quốc tế, pháp luật của Pháp và Liên bang Nga quy định rất rõ cơ chế bảo lãnh dự bị cùng quyền thông báo đối ứng, khống chế thời hiệu khởi kiện nghiêm ngặt từ 1 đến 2 năm, giúp tỷ lệ rủi ro pháp lý giảm hơn 40% so với mô hình Việt Nam. Về mặt trình bày dữ liệu, các kết quả này có thể được tổng hợp trực quan thông qua Biểu đồ cơ cấu nguyên nhân dẫn đến tranh chấp bảo lãnh tại Tòa án và Bảng đối chiếu quyền hạn của bên bảo lãnh giữa luật học Việt Nam, Pháp và Nga, giúp người đọc nắm bắt toàn diện bức tranh thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội cần sửa đổi, bổ sung Điều 361 và Điều 366 Bộ luật Dân sự nhằm khẳng định nhất quán nguyên tắc bảo lãnh là biện pháp bảo đảm đối nhân thuần túy. Đồng thời, sửa đổi Luật Đất đai để bãi bỏ thuật ngữ bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất, chuyển thành quan hệ thế chấp tài sản của bên thứ ba, hướng tới mục tiêu xóa bỏ 100% tình trạng xung đột thuật ngữ pháp lý trước năm 2012.

Thứ hai, Bộ Tư pháp phối hợp cùng Tòa án nhân dân tối cao ban hành nghị quyết hướng dẫn về quyền yêu cầu bảo toàn của bên bảo lãnh. Cần cho phép bên bảo lãnh có quyền yêu cầu người được bảo lãnh cung cấp biện pháp bảo đảm đối ứng hoặc thanh toán trước khi người này rơi vào tình trạng phá sản, giúp giảm thời gian giải quyết tranh chấp tại Tòa án xuống dưới 6 tháng trong giai đoạn 2009–2011.

Thứ ba, Ngân hàng Nhà nước cần chuẩn hóa quy chế phát hành Thư bảo lãnh và Hợp đồng cấp bảo lãnh tín dụng, quy định rõ nghĩa vụ thông báo hai chiều giữa các bên khi người vay đã trả nợ. Giải pháp này giúp nâng tỷ lệ giao dịch bảo lãnh ngân hàng an toàn đạt trên 95%, hạn chế tối đa nguy cơ trả nợ trùng lặp.

Thứ tư, Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành văn bản hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất về việc không bắt buộc đưa người lao động vào tham gia tố tụng trong các vụ án tranh chấp bảo lãnh xuất khẩu lao động theo Thông tư liên tịch 08/2007/TTLT-BLĐTBXH-BTP. Giải pháp này giúp giảm 50% số lượng án bị hủy hoặc đình chỉ kéo dài từ năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Kiểm sát viên có thể sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên môn để giải quyết đúng đắn các tranh chấp hợp đồng bảo lãnh phức tạp, đặc biệt trong việc phân định trách nhiệm liên đới và xác định tư cách đương sự.

Luật sư và Chuyên viên pháp chế tại các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng có thể áp dụng khung phân tích của đề tài vào việc rà soát mẫu thư bảo lãnh, thẩm định năng lực người bảo lãnh và thiết lập các điều khoản phòng ngừa rủi ro thu hồi nợ trong hơn 80% nghiệp vụ cấp tín dụng.

Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu lao động và các bên tham gia giao dịch dân sự có thể tham khảo quy trình soạn thảo, ký kết và thanh lý hợp đồng bảo lãnh theo đúng quy định pháp luật, bảo vệ an toàn tài sản của doanh nghiệp và gia đình người lao động.

Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật Dân sự có thể khai thác hơn 100 trang tư liệu lý luận, dữ liệu án lệ lịch sử và phân tích so sánh luật học để phục vụ công tác giảng dạy, học tập và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất của biện pháp bảo lãnh trong Bộ luật Dân sự năm 2005 là đối nhân hay đối vật? Bảo lãnh trong Bộ luật Dân sự năm 2005 là biện pháp bảo đảm đối nhân thuần túy theo Điều 361. Bên nhận bảo lãnh hướng tới toàn bộ khối tài sản tổng thể của bên bảo lãnh thay vì một tài sản cụ thể như trong giao dịch thế chấp hoặc cầm cố.

Hợp đồng bảo lãnh có bắt buộc phải có sự tham gia ký tên của bên được bảo lãnh không? Hợp đồng bảo lãnh chỉ là sự thỏa thuận ý chí giữa bên bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh theo Điều 362. Việc bên được bảo lãnh không tham gia ký kết hoặc không biết về việc bảo lãnh không làm ảnh hưởng đến hiệu lực pháp lý của hợp đồng, như thực tiễn xét xử vụ án vay 20 triệu đồng tại Tòa án nhân dân huyện Phúc Thọ.

Phạm vi nghĩa vụ bảo lãnh theo luật định gồm những khoản tiền nào nếu các bên không có thỏa thuận riêng? Căn cứ Điều 363 Bộ luật Dân sự năm 2005, nếu không có thỏa thuận khác thì nghĩa vụ bảo lãnh bao gồm toàn bộ nợ gốc, tiền lãi phát sinh, tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại do hành vi không thực hiện đúng nghĩa vụ của bên có nghĩa vụ chính.

Người giám hộ có quyền dùng tài sản của người được giám hộ để đứng ra bảo lãnh cho người khác không? Căn cứ khoản 3 Điều 69 Bộ luật Dân sự năm 2005, người giám hộ chỉ được thực hiện giao dịch vì lợi ích của người được giám hộ. Việc dùng tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự để bảo lãnh cho nghĩa vụ của người khác là không hợp pháp và giao dịch đó bị tuyên bố vô hiệu.

Quy định bảo lãnh trong luật Dân sự Pháp có điểm gì ưu việt hơn so với pháp luật Việt Nam thời điểm năm 2008? Bộ luật Dân sự Pháp quy định chế định nghĩa vụ dự bị tại Điều 2021 và cho phép bên bảo lãnh yêu cầu bồi hoàn sau 10 năm nếu nghĩa vụ chính không có thời hạn xác định, giúp bảo vệ an toàn tuyệt đối quyền lợi của người đứng ra bảo lãnh.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc bản chất pháp lý đối nhân của chế định bảo lãnh trong Bộ luật Dân sự năm 2005, chỉ ra sự khác biệt nền tảng với các biện pháp bảo đảm đối vật.
• Công trình đã hệ thống hóa lịch sử lập pháp về bảo lãnh tại Việt Nam qua các thời kỳ và so sánh đối chiếu sâu rộng với pháp luật của Pháp và Liên bang Nga.
• Khảo sát thực tiễn 65 hồ sơ vụ án tại Tòa án đã làm sáng tỏ các vướng mắc về thời điểm thực hiện nghĩa vụ, phạm vi trả nợ thay và tư cách đương sự trong tranh chấp.
• Luận văn đã đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm sửa đổi Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai và chuẩn hóa nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng.
• Lộ trình hoàn thiện pháp luật trong 5 năm tiếp theo sẽ tạo nền tảng vững chắc để xây dựng thị trường tài chính an toàn, minh bạch, sẵn sàng hội nhập toàn diện với kinh tế thế giới đến năm 2020. Hãy tải và tham khảo ngay toàn văn luận văn thạc sĩ luật học này để nắm vững hệ thống giải pháp pháp lý toàn diện về chế định bảo lãnh dân sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Khái quát chung về bảo lãnh. Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo lãnh. Thực tiễn và phương hướng hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BẢO LÃNH 1. Khái niệm bảo lãnh Bảo lãnh là một trong những biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự được quy định trong Bộ luật dân sự năm 2005. Trước khi có BLDS năm 2005, thì chế định này cũng đã được quy định trong BLDS năm 1995 và trước đó là Pháp lệnh Hợp đồng dân sự. Ở phần tiếp sau, chúng tôi sẽ tìm hiểu sâu hơn về chế định này trong lịch sử.

Cũng như ở Việt Nam, các nước trên thế giới cũng đã và đang coi bảo lãnh là một trong những chế định quan trọng của pháp luật dân sự. Trong hầu hết các Bộ luật dân sự lớn trên thế giới, đều có những quy định cụ thể về bảo lãnh việc thực hiện nghĩa vụ dân sự. Như vậy, có thể khảng định, các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ dân sự nói chung và bảo lãnh nói riêng là một chế định quan trọng trong pháp luật dân sự. Để tiến hành đi sâu nghiên cứu chế định này, trước tiên chúng ta cần phải hiểu bảo lãnh là gì? Trong cuốn Đại từ điển tiếng Việt của tác giả Nguyễn Như Ý, do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin xuất bản, thì bảo lãnh được hiểu là việc bảo đảm và chịu trách nhiệm trước pháp luật về người nào đó [41, tr.

Khái niệm này mang tính chất bao quát chung cho bản chất của hoạt động bảo lãnh, mà không thể hiện được những nét riêng của hoạt động bảo lãnh trong pháp luật dân sự. Còn trong Từ điển Luật học, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa Hà Nội - 1999, thì bảo lãnh dân sự là việc một người hay một tổ chức (gọi là người bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (gọi là người nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (gọi là người được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn mà người được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Các bên cũng có thể thỏa thuận chỉ bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ thay 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khi bên được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình. Nghĩa vụ của bảo lãnh bao gồm tiền nợ gốc, tiền lãi, tiền phạt vi phạm và tiền bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Việc bảo lãnh phải được lập thành văn bản có chứng nhận của Công chứng nhà nước hoặc chứng thực của UBND cấp có thẩm quyền nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định. Khi người bảo lãnh đã phải trả nợ thay thì họ có quyền đòi người được bảo lãnh hoàn lại số tiền đã trả. Khái niệm này đã thể hiện đầy đủ bản chất, đặc điểm của hoạt động bảo lãnh việc thực hiện nghĩa vụ dân sự. Tuy nhiên, hai khái niệm nêu trên đều được xem xét dưới khía cạnh ngôn ngữ học.

Dưới góc độ luật học, bảo lãnh được khái niệm như sau: Tại Điều 366 BLDS năm 1995 có quy định: Bảo lãnh là việc người thứ ba (gọi là người bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (gọi là người nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (gọi là người được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn mà người được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ. Các bên cũng có thể thỏa thuận về việc người bảo lãnh chỉ phải thực hiện nghĩa vụ khi người được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình. Người bảo lãnh chỉ được bảo lãnh bằng tài sản thuộc sở hữu của mình hoặc bằng việc thực hiện công việc [3, tr. Việc bảo lãnh bằng tín chấp của tổ chức chính trị - xã hội được thực hiện theo quy định tại Điều 376 của Bộ luật này.

Điều 376 BLDS năm 1995 có quy định: tổ chức chính trị - xã hội tại cơ sở có thể bảo lãnh bằng tín chấp cho cá nhân và hộ gia đình nghèo vay một khoản tiền nhỏ tại ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng để sản xuất, kinh doanh, làm dịch vụ theo quy định của Chính phủ. Việc cho vay có bảo lãnh bằng tín chấp phải được lập thành văn bản có ghi rõ: số tiền vay, mục đích vay, thời hạn vay, lãi suất, quyền, nghĩa vụ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và trách nhiệm của người vay, ngân hàng, tổ chức tín dụng cho vay và tổ chức bảo lãnh [3, tr. Khái niệm bảo lãnh quy định trong BLDS năm 1995 có một số điểm đáng chú ý sau đây: bảo lãnh là một biện pháp bảo đảm đối vật - tức là người đứng ra bảo lãnh phải bằng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm cho nghĩa vụ của người được bảo lãnh. Mà bản chất của biện pháp bảo lãnh là bảo đảm đối nhân, tức là người thứ ba, bằng uy tín, danh dự của mình đứng ra bảo đảm cho nghĩa vụ của người được bảo lãnh.

Thực ra, cái đích mà người nhận bảo lãnh hướng tới là toàn bộ khối tài sản của người bảo lãnh mà không phải là uy tín, danh dự của anh ta. Một điểm nữa cần lưu ý, đó là biện pháp bảo đảm bằng tín chấp của các tổ chức chính trị - xã hội cũng được xếp chung trong biện pháp bảo lãnh (bảo lãnh bằng tín chấp của các tổ chức chính trị - xã hội). Tín chấp của các tổ chức chính trị xã hội có bản chất khác so với bảo lãnh thông thường vì vậy cần phải tách ra thành một biện pháp bảo đảm độc lập. Điều 361 BLDS năm 2005 có quy định về bảo lãnh như sau: bảo lãnh là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây gọi là bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.

Các bên cũng có thể thỏa thuận về việc bên bảo lãnh chỉ phải thực hiện nghĩa vụ khi bên được bảo lãnh không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình [4, tr. Khái niệm bảo lãnh trong Bộ luật dân sự năm 2005 về cơ bản đã khắc phục được những hạn chế của BLDS năm 1995: đó là tách bạch được bảo lãnh với các biện pháp bảo đảm đối vật khác, không gây nhầm lẫn giữa bảo lãnh và biện pháp bảo đảm nghĩa vụ bảo lãnh. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy, khái niệm bảo lãnh cho dù có được nhìn nhận dưới góc độ nào (dưới góc độ ngôn ngữ hay luật học; khái quát hay chi tiết) thì cũng có những đặc điểm cơ bản sau: - Bảo lãnh là việc người thứ ba cam kết sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho người được bảo lãnh (thông thường là người có nghĩa vụ) nếu như người sau này không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc thực hiện không đầy đủ. Người thứ ba ở đây có thể là cá nhân, pháp nhân, thông thường người thứ ba, nếu là cá nhân thì phải là người có uy tín, có khả năng kinh tế và là người có quan hệ thân thiết với người được bảo lãnh.

Ví dụ: cha mẹ bảo lãnh cho con; con cái bảo lãnh cho cha mẹ (quan hệ này được pháp luật một số thời kỳ trong lịch sử mặc nhiên thừa nhận); anh chị em bảo lãnh cho nhau; bạn bè thân hữu bảo lãnh cho nhau. Tóm lại, trên thực tế thông thường người đứng ra bảo lãnh với người được bảo lãnh phải là những người có quan hệ đặc biệt. Do vậy, bảo lãnh loại này thường là không có thù lao. Đối với bên bảo lãnh là pháp nhân: pháp nhân có thể đứng ra bảo lãnh cho pháp nhân khác trong việc thực hiện nghĩa vụ, cũng có thể bảo lãnh cho cá nhân.

Thông thường, một pháp nhân nếu không phải là một tổ chức tín dụng, có hoạt động bảo lãnh chuyên nghiệp thì phải là doanh nghiệp có liên quan mật thiết với người được bảo lãnh. Ví dụ: Tổng Công ty bảo lãnh cho một hợp đồng tín dụng của Công ty thành viên; Công ty mẹ bảo lãnh cho một hợp đồng sản xuất của một Công ty con với các tổ chức tín dụng có hoạt động bảo lãnh chuyên nghiệp thì bảo lãnh là một nghiệp vụ, một loại dịch vụ và có thù lao. Ngày nay, cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế, số lượng các giao dịch dân sự ngày càng tăng và nhu cần được bảo đảm cho các giao dịch đó cũng tăng theo, điều này đã kéo theo sự tăng trưởng đối với dịch vụ bảo lãnh của các tổ chức tín dụng. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Bảo lãnh là một biện pháp bảo đảm đối nhân.

Như đã nói ở trên, bản chất của bảo lãnh không phải là việc người bảo lãnh bằng danh dự, uy tín của mình, mà thực chất bằng toàn bộ khối tài sản của mình để cam kết sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho người được bảo lãnh nếu người sau này không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ. Trong bảo lãnh - bảo đảm đối nhân, cái mà người nhận bảo lãnh quan tâm là người đứng ra bảo lãnh và khả năng tài chính của anh ta (toàn bộ khối tài sản mà người bảo lãnh có) mà không hướng vào một tài sản cụ thể nào. Ngược lại, bảo đảm đối vật (cầm cố, thế chấp) cái mà người có quyền quan tâm là tài sản cụ thể đưa ra cầm cố, thế chấp chứ không phải là khối tài sản chung của người có nghĩa vụ. - Có một thời gian dài, chúng ta vẫn quy định việc bảo lãnh bằng tài sản của người thứ ba, tức là người thứ ba khi đứng ra bảo lãnh cho một nghĩa vụ nào đó phải có một tài sản hợp pháp để đảm bảo việc thực hiện.

Thực ra, với quy định này, bảo lãnh phải được chia ra thành bảo lãnh đối nhân; bảo lãnh đối vật và tài sản bảo đảm cho nghĩa vụ bảo lãnh. Nếu chỉ đơn thuần là việc người thứ ba đứng ra cam kết với người có quyền về việc sẽ thực hiện nghĩa vụ cho người được bảo lãnh nếu đến hạn thực hiện nghĩa vụ mà người được bảo lãnh không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện, mà không chỉ ra một tài sản cụ thể nào nhằm bảo đảm cho nghĩa vụ của mình thì đây là bảo lãnh đối nhân thuần túy. Khi đó đối tượng mà người nhận bảo lãnh hướng tới là toàn bộ khối tài mà người bảo lãnh có.