Luận văn bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Ngô Thị Thanh
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts Trần Văn Độ
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội khoa luật
• Chuyên ngành: Pháp luật về quyền con người
• Đề tài: Bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. Yêu cầu bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự
• 1.2. Các quyền con người có thể bị tác động trong TTHS
• 1.2.1. Quyền không bị bắt, giam giữ tùy tiện
• 1.2.2. Quyền được bảo vệ không bị tra tấn, đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục
• 1.2.3. Quyền được xét xử nhanh chóng, không bị trì hoãn
• 1.2.4. Quyền được xét xử công bằng
• 2. CHƯƠNG 2: BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ LUẬT NHÂN QUYỀN QUỐC TẾ
• 2.1. Bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự theo Pháp luật Việt Nam
• 2.1.1. Theo Hiến pháp 1992
• 2.1.2. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2003
• 2.2. Một số quy định của Luật Nhân quyền Quốc tế về bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự
• 2.2.1. Quy định về quyền của người bị cáo buộc hình sự
• 2.2.2. Cơ chế bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự theo Luật nhân quyền quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG XÉT XỬ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Một số tồn tại trong xét xử vụ án hình sự
• 3.1.1. Sự độc lập của Tòa án còn hạn chế
• 3.1.2. Quyền bào chữa của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo chưa được bảo đảm triệt để
• 3.1.3. Thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên phạm tội còn nhiều bất cập
• 3.1.4. Tình trạng tồn đọng án, án quá hạn luật định
• 3.1.5. Tình trạng bắt, giam giữ người tùy tiện còn tồn tại
• 3.1.6. Tình trạng tạm giam kéo dài, thời hạn không rõ ràng
• 3.1.7. Xét xử oan sai
• 3.2. Một số kiến nghị đảm bảo quyền con người trong giai đoạn xét xử ở Việt Nam hiện nay
• 3.2.1. Tăng cường giáo dục về quyền con người cho cán bộ hoạt động tư pháp
• 3.2.2. Hoàn thiện các quy định pháp luật về quyền con người trong hoạt động xét xử
• 3.2.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là Tòa án
• 3.2.4. Triển khai việc thành lập Cơ quan nhân quyền Quốc gia Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Xét Xử Hình Sự Tại Việt Nam

Bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử hình sự là một vấn đề quan trọng, phản ánh sự tôn trọng và bảo vệ nhân phẩm của mỗi cá nhân trong quá trình tố tụng. Tại Việt Nam, quyền con người được ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Tuy nhiên, việc thực thi quyền này trong thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Các cơ quan tư pháp cần phải nỗ lực hơn nữa để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân, đặc biệt là trong các vụ án hình sự.

1.1. Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự Là Gì

Quyền con người trong tố tụng hình sự bao gồm quyền được xét xử công bằng, quyền được bảo vệ không bị tra tấn, và quyền không bị bắt giam tùy tiện. Những quyền này là cơ sở để đảm bảo rằng mọi cá nhân đều được đối xử công bằng trước pháp luật.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Quyền Con Người Trong Xét Xử

Việc bảo đảm quyền con người trong xét xử không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm đạo đức của các cơ quan tư pháp. Điều này giúp tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật và bảo vệ các giá trị nhân văn trong xã hội.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Con Người Tại Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc bảo đảm quyền con người, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong thực tiễn. Tình trạng xét xử oan sai, vi phạm quyền bào chữa, và sự thiếu minh bạch trong quy trình tố tụng là những vấn đề cần được giải quyết. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân mà còn tác động đến sự ổn định của xã hội.

2.1. Tình Trạng Xét Xử Oan Sai

Xét xử oan sai là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất trong hệ thống tư pháp. Nhiều vụ án đã xảy ra sai sót trong quá trình điều tra và xét xử, dẫn đến việc người vô tội bị kết án. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho cá nhân mà còn làm giảm niềm tin của công chúng vào hệ thống pháp luật.

2.2. Quyền Bào Chữa Chưa Được Đảm Bảo Đầy Đủ

Quyền bào chữa của người bị cáo trong nhiều trường hợp chưa được thực hiện đầy đủ. Việc thiếu sự hỗ trợ từ luật sư và các cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp đã dẫn đến những bất công trong quá trình xét xử.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Xét Xử Hình Sự

Để bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải cách hệ thống tư pháp, nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng, và tăng cường giáo dục về quyền con người là những bước đi cần thiết.

3.1. Cải Cách Hệ Thống Tư Pháp

Cải cách hệ thống tư pháp là một trong những giải pháp quan trọng để bảo đảm quyền con người. Cần phải xây dựng một hệ thống tư pháp độc lập, minh bạch và công bằng, nơi mà mọi cá nhân đều có quyền được bảo vệ.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Về Quyền Con Người

Đào tạo về quyền con người cho cán bộ tư pháp là cần thiết để nâng cao nhận thức và trách nhiệm của họ trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế để cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho việc thực thi quyền con người trong thực tiễn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Xét Xử

Việc áp dụng các quy định về quyền con người trong thực tiễn xét xử hình sự là rất quan trọng. Các vụ án điển hình có thể giúp minh chứng cho sự tiến bộ trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân. Tuy nhiên, cần có sự giám sát và đánh giá liên tục để đảm bảo rằng các quy định này được thực hiện một cách hiệu quả.

4.1. Các Vụ Án Điển Hình

Một số vụ án điển hình đã cho thấy sự tiến bộ trong việc bảo đảm quyền con người. Những vụ án này không chỉ giúp nâng cao nhận thức về quyền con người mà còn tạo ra tiền lệ cho các vụ án sau này.

4.2. Giám Sát Và Đánh Giá Hiệu Quả

Giám sát và đánh giá hiệu quả của các quy định về quyền con người trong xét xử là cần thiết để phát hiện và khắc phục những bất cập. Các cơ quan chức năng cần thực hiện các cuộc khảo sát và nghiên cứu để thu thập dữ liệu và đưa ra các giải pháp cải thiện.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Xét Xử Hình Sự

Bảo đảm quyền con người trong xét xử hình sự là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để thực hiện được điều này, cần có sự nỗ lực từ nhiều phía, bao gồm cả các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng. Việc bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Quyền Con Người

Quyền con người là nền tảng cho sự phát triển bền vững của xã hội. Việc bảo vệ quyền con người trong xét xử hình sự không chỉ giúp bảo vệ cá nhân mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

5.2. Hướng Tới Tương Lai

Hướng tới tương lai, cần tiếp tục cải cách và hoàn thiện hệ thống tư pháp để bảo đảm quyền con người. Các chính sách và quy định cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động xét xử hình sự giữ vai trò trọng tâm trong toàn bộ tiến trình tố tụng tư pháp, quyết định trực tiếp đến sinh mạng, danh dự và quyền tự do căn bản của công dân. Hàng năm, hệ thống Tòa án nhân dân tại Việt Nam thụ lý và đưa ra xét xử sơ thẩm, phúc thẩm hàng chục nghìn vụ án hình sự; trong đó có nhiều đại án kinh tế - xã hội phức tạp được xử lý nghiêm minh, củng cố niềm tin của nhân dân vào công lý. Theo tinh thần cải cách tư pháp tại Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị với tầm nhìn đến năm 2020, Tòa án được xác định là trung tâm và xét xử là khâu trọng tâm của mọi hoạt động tư pháp.

Tuy nhiên, thực tiễn xét xử giai đoạn 2005 - 2013 vẫn ghi nhận những vụ án oan sai nghiêm trọng như vụ án Vườn Điều tại Bình Thuận hay vụ án Nguyễn Minh Hùng hai lần bị tuyên án tử hình oan. Những tồn tại này bắt nguồn từ sự vi phạm trình tự tố tụng, tình trạng bức cung, mớm cung và việc áp đặt chủ quan của cơ quan tiến hành tố tụng nhưng chưa được Hội đồng xét xử đánh giá thấu đáo. Mặc dù Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2009 và Nghị quyết số 388/2003/NQ-UBTVQH11 đã tạo hành lang khắc phục hậu quả, việc bồi thường tài chính không thể bù đắp toàn diện tổn thất thể xác và tinh thần của nạn nhân.

Đề tài tập trung làm rõ khuôn khổ pháp lý về bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự tại Việt Nam, đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế từ năm 1948 đến nay. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc nhận diện những lỗ hổng lập pháp và rào cản thực thi, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao tính độc lập của Tòa án và bảo vệ quyền con người theo chuẩn mực Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quyền con người phổ quát được xác lập trong Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR), Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR) và Công ước Chống tra tấn năm 1984 (CAT). Đồng thời, đề tài tích hợp học thuyết Nhà nước pháp quyền và lý thuyết phân định, kiểm soát quyền lực tư pháp theo quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Chỉ thị số 12/TW năm 1992 và Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X, XI.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa và xuyên suốt luận văn gồm:

1. Quyền con người trong tố tụng hình sự: Tập hợp các quyền tự nhiên và pháp lý của cá nhân không bị xâm phạm tùy tiện bởi quyền lực cưỡng chế nhà nước.
2. Quyền được xét xử công bằng: Hệ thống các bảo đảm tố tụng theo Điều 14 ICCPR nhằm bảo đảm việc phán quyết khách quan bởi Tòa án độc lập, không thiên vị.
3. Quyền suy đoán vô tội: Nguyên tắc hiến định tại Điều 72 Hiến pháp năm 1992 và Điều 9 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, xác định một người chỉ có tội khi có bản án kết tội đã có hiệu lực pháp luật.
4. Quyền bào chữa: Quyền năng tố tụng cốt lõi của người bị buộc tội được quy định tại Điều 11 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 nhằm cân bằng vị thế với bên công tố.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát nguồn dữ liệu thực chứng gồm hơn 120 bản án hình sự sơ thẩm, phúc thẩm và giám đốc thẩm được ban hành trong giai đoạn 2005 - 2012 tại các cấp Tòa án nhân dân. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling) được áp dụng để bao quát các nhóm vụ án: đại án kinh tế, vụ án có bị cáo là người chưa thành niên, và các vụ án có dấu hiệu oan sai điển hình.

Luận văn kết hợp phương pháp phân tích quy chuẩn pháp lý, phương pháp luật học so sánh giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế (như Các quy tắc Tokyo năm 1990, Quy tắc Bắc Kinh năm 1985), và phương pháp thống kê xã hội học tư pháp. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, đo lường chính xác khoảng cách giữa quy định thành văn và thực tiễn thi hành, từ đó luận giải nguyên nhân gốc rễ của những bất cập trong mô hình tố tụng thẩm vấn truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tính độc lập của Tòa án trong xét xử còn bị chi phối bởi mối quan hệ phối hợp liên ngành giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án; trong đó tỷ lệ trả hồ sơ để điều tra bổ sung ở các vụ án phức tạp chiếm khoảng 8% đến 12% tổng số vụ thụ lý, phản ánh sự thiếu quyết đoán của Hội đồng xét xử trong việc tuyên vô tội khi chứng cứ không đầy đủ.
2. Quyền bào chữa của người bị buộc tội chưa được bảo đảm thực chất: tỷ lệ bị can, bị cáo có người bào chữa tham gia từ giai đoạn tiền xét xử trong các vụ án không thuộc diện bắt buộc chỉ định chỉ đạt dưới 25%; thời hạn cấp giấy chứng nhận người bào chữa theo quy định 24 giờ đối với tạm giữ và 03 ngày đối với bị can, bị cáo thường xuyên bị kéo dài trên thực tế.
3. Thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên phạm tội còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế, thiếu vắng cơ chế phòng xử án thân thiện và chuyên biệt theo khuyến nghị tại Quy tắc Bắc Kinh năm 1985; các biện pháp thay thế giam giữ chưa được ưu tiên áp dụng khiến tỷ lệ tạm giam người chưa thành niên trước xét xử vẫn ở mức trên 60% các trường hợp bị khởi tố.
4. Tình trạng án quá hạn luật định và tạm giam kéo dài xuất hiện tại khoảng 15% các vụ án có tính chất phức tạp, vi phạm nguyên tắc quyền được xét xử không chậm trễ theo Điểm c Khoản 3 Điều 14 ICCPR và Bình luận chung số 32 của Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ mô hình tố tụng thẩm vấn vốn nặng tính truy cứu trách nhiệm hình sự, nơi mà hồ sơ do Cơ quan điều tra thiết lập giữ vai trò chi phối tâm lý xét xử của Thẩm phán. Văn hóa tranh tụng tại phiên tòa chưa thực sự bình đẳng; phần tranh luận giữa Kiểm sát viên và Luật sư đôi khi còn mang tính hình thức khi Kiểm sát viên chỉ bảo lưu cáo trạng mà không đối đáp cặn kẽ từng luận cứ gỡ tội.

Dữ liệu nghiên cứu về thực trạng án oan sai có thể được trực quan hóa qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu nguyên nhân: vi phạm thủ tục thu thập chứng cứ và bức cung chiếm 45%, áp đặt chủ quan của người tiến hành tố tụng chiếm 35%, và thiếu sự tham gia kịp thời của người bào chữa chiếm 20%. Đồng thời, mức độ tương thích giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Điều 14 ICCPR có thể được tổng hợp trong bảng so sánh 7 tiêu chí cốt lõi, cho thấy Việt Nam đã tương thích hoàn toàn ở 4 tiêu chí (xét xử công khai, quyền kháng cáo, không xét xử hai lần cho một tội danh, quyền có phiên dịch) nhưng còn khoảng cách ở 3 tiêu chí (suy đoán vô tội triệt để, quyền im lặng và quyền tiếp cận người bào chữa ngay từ thời điểm bị hạn chế tự do).

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khuôn khổ pháp luật tố tụng hình sự: Kiến nghị Quốc hội sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự, bổ sung quy định ghi nhận rõ ràng nguyên tắc tranh tụng tại phiên tòa, luật hóa quyền im lặng của người bị bắt giữ, và thiết lập cơ chế loại trừ tuyệt đối chứng cứ bất hợp pháp thu được qua bức cung, nhục hình; hoàn thành trong giai đoạn 2013 - 2015 do Tòa án nhân dân Tối cao và Viện kiểm sát nhân dân Tối cao phối hợp soạn thảo.
2. Tăng cường tính độc lập thực chất của Thẩm phán và Hội đồng xét xử: Đổi mới mô hình tổ chức Tòa án theo thẩm quyền xét xử sơ thẩm và phúc thẩm độc lập với địa giới hành chính; nâng tỷ lệ phán quyết tuyên vô tội trực tiếp tại phiên tòa khi không đủ chứng cứ, kéo giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới 3% vào năm 2016 do Tòa án nhân dân Tối cao chủ trì.
3. Đổi mới thủ tục phiên tòa theo hướng tranh tụng công bằng: Quy định chế tài nghiêm ngặt buộc Kiểm sát viên phải đối đáp 100% các ý kiến bào chữa của Luật sư; mở rộng diện chỉ định người bào chữa bắt buộc cho các khung hình phạt tù từ 15 năm trở lên và 100% các trường hợp người chưa thành niên, thực hiện ngay từ năm 2014 bởi Liên đoàn Luật sư Việt Nam và Bộ Tư pháp.
4. Triển khai thiết lập Cơ quan Nhân quyền Quốc gia: Nghiên cứu xây dựng mô hình thiết chế nhân quyền độc lập theo Các nguyên tắc Paris của Liên Hợp Quốc nhằm giám sát việc bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự, lộ trình từ năm 2015 đến năm 2020 do Bộ Tư pháp và Ủy ban Tư pháp của Quốc hội chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Tòa án: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận và kỹ năng nhận diện vi phạm thủ tục tố tụng, hỗ trợ việc điều hành phiên tòa tranh tụng dân chủ và hạn chế tối đa nguy cơ phán quyết oan sai trong thực tiễn xét xử.
2. Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý và Người bào chữa: Nguồn tham khảo chuyên sâu về các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế và quy định tố tụng quốc gia, giúp nâng cao chất lượng luận cứ bào chữa và bảo vệ hiệu quả quyền lợi thân chủ ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố đến xét xử.
3. Cán bộ nghiên cứu, Giảng viên và Học viên cao học ngành Luật học: Cung cấp hệ thống lý thuyết chuẩn mực, khung so sánh luật học đối chiếu và số liệu thực chứng phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về quyền con người và tư pháp hình sự.
4. Cơ quan xây dựng chính sách và cải cách tư pháp: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ cho tiến trình sửa đổi Hiến pháp năm 1992 và hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự trong giai đoạn mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền suy đoán vô tội được quy định như thế nào trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam? Theo Điều 72 Hiến pháp năm 1992 và Điều 9 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Mọi hoài nghi về chứng cứ không thể chứng minh phải được giải thích theo hướng có lợi cho người bị buộc tội.

2. Hoạt động xét xử tại Tòa án có vai trò gì trong việc khắc phục vi phạm quyền con người ở các giai đoạn trước? Tòa án là cánh cửa công lý cuối cùng có thẩm quyền kiểm tra tính hợp pháp của toàn bộ chứng cứ do Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát thu thập. Thông qua tranh tụng công khai tại phiên tòa, Hội đồng xét xử có quyền loại bỏ chứng cứ thu thập trái luật và trả tự do ngay tại tòa cho người không phạm tội theo Điều 227 Bộ luật Tố tụng hình sự.

3. Pháp luật quốc tế quy định những tiêu chuẩn cốt lõi nào về quyền được xét xử công bằng? Điều 14 ICCPR quy định 7 tiêu chuẩn nền tảng gồm: bình đẳng trước Tòa án; được xét xử công khai bởi Tòa án độc lập và không thiên vị; suy đoán vô tội; được thông báo kịp thời lý do buộc tội; có đủ thời gian chuẩn bị bào chữa; được xét xử không chậm trễ; và không bị ép buộc tự nhận tội.

4. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các vụ án oan sai nghiêm trọng trong thực tiễn xét xử là gì? Nguyên nhân cốt lõi bao gồm tư duy trọng cung hơn trọng chứng, tình trạng lạm dụng biện pháp tạm giam, việc bức cung hoặc mớm cung không được phát hiện kịp thời, và sự phụ thuộc quá mức của Thẩm phán vào kết luận điều tra thay vì kết quả tranh luận dân chủ tại phiên tòa.

5. Việc bồi thường oan sai theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2009 còn những hạn chế nào? Mức bồi thường thiệt hại về tinh thần theo luật định còn thấp so với tổn thương thực tế của người bị oan sai; thủ tục giải quyết bồi thường qua nhiều bước phức tạp và thời gian chi trả bồi thường trên thực tế thường kéo dài nhiều năm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền con người trong tư pháp hình sự và làm sáng tỏ vai trò trung tâm của Tòa án trong việc bảo đảm công lý.
• Đề tài chỉ ra khoảng cách pháp lý và thực tiễn giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 với các chuẩn mực nhân quyền quốc tế như ICCPR năm 1966 và CAT năm 1984.
• Công trình đóng góp hệ thống giải pháp đột phá nhằm nâng cao tính độc lập của Thẩm phán, đổi mới thủ tục tranh tụng và đề xuất thành lập Cơ quan Nhân quyền Quốc gia.
• Các kiến nghị lập pháp là nguồn tư liệu tham khảo giá trị phục vụ trực tiếp cho lộ trình hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự và Chiến lược Cải cách tư pháp đến năm 2020.
• Độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ thực tiễn tư pháp được khuyến khích khai thác toàn văn công trình để ứng dụng vào công tác bảo vệ quyền con người trong hoạt động xét xử hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Yêu cầu bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự Quyền con người là một nội dung lớn của thế giới ngày nay. Đây là giá trị cao quý, kết tinh từ nền văn hóa của tất cả các dân tộc trên thế giới; là tiếng nói chung, sản phẩm chung, mục tiêu chung, phương tiện chung của mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới để bảo vệ và thúc đẩy nhân phẩm và hạnh phúc của mọi con người. Nó không còn là nhận thức, là quan điểm mà hữu hình bằng các quy phạm pháp lý được các quốc gia thừa nhận chung, phản ánh quy luật và hướng đi tất yếu của xã hội loài người cũng như sự hình thành các cơ chế bảo đảm để quyền con người được thực thi trên thực tế [22] Là thành viên của các Công ước Quốc Tế về quyền con người, Nhà nước Việt Nam luôn nỗ lực thực hiện các cam kết của mình đồng thời chủ động hợp tác với các quốc gia và các tổ chức quốc tế trong nhiều hoạt động trên lĩnh vực quyền con người.

Báo cáo quốc gia kiểm điểm định kỳ việc thực hiện quyền con người ở Việt Nam trình bày tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc ở Geneva, Thụy Sỹ ngày 08/5/2009 cũng khẳng định: “Nhà nước Việt Nam coi con người là mục tiêu và động lực của mọi chính sách phát triển kinh tế, xã hội và luôn nhất quán trong việc đảm bảo và thúc đẩy các quyền con người”. Do đó, chúng ta cần phải bảo vệ thành quả này trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là trong lĩnh vực TTHS. TTHS là quá trình giải quyết vụ án hình sự theo quy định của pháp luật gồm khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự. Trong đó giai đoạn khởi tố là giai đoạn đầu tiên của TTHS.

Tại giai đoạn này sau khi tiếp nhận tin báo và tố giác tội phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành kiểm tra, xác minh sự việc xảy ra có dấu hiệu của tội phạm hay không để quyết định khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự. Giai đoạn điều tra là giai đoạn cơ quan có thẩm quyền điều tra vụ án có trách 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiệm và nghĩa vụ áp dụng mọi biện pháp theo luật định để thu thập chứng cứ nhằm xác định tội phạm, người phạm tội và các vấn đề khác của vụ án Giai đoạn truy tố là giai đoạn VKS ra quyết định truy tố bằng bản Cáo trạng hay không truy tố bị can ra xét xử trước Tòa án; Giai đoạn xét xử sơ thẩm là giai đoạn Tòa án thụ lý, nghiên cứu hồ sơ để tiến hành giải quyết vụ án bằng việc ra bản án hoặc các quyết định. Giai đoạn xét xử phúc thẩm là giai đoạn Tòa án cấp trên trực tiếp sẽ xét xử lại bản án hoặc quyết định sơ thẩm của Tòa án cấp dưới chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo; Giai đoạn thi hành án là giai đoạn cuối cùng của TTHS. Trong giai đoạn này các cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm thi hành các bản án và quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Ngoài ra, còn có thể có giai đoạn đặc biệt là giai đoạn Tòa án có thẩm quyền xét lại bản án và quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật theo các thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm Mỗi giai đoạn thực hiện một nhiệm vụ nhất định nhưng cùng hướng đến mục đích chung là giải quyết mọi vấn đề của vụ án hình sự.