Luận án thạc sĩ luật học quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự việt nam

Luận án thạc sĩ luật học phân tích quyền không buộc khai chống lại bản thân hoặc nhận tội của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự Việt Nam.

• Tác giả: Đào Trung Đức
• Người hướng dẫn: PGS.TS Mai Đắc Biên
• Trường học: Trường Đại Học Kiểm Sát Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Quyền Im Lặng Và Không Tự Buộc Tội Trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN KHÔNG BUỘC PHẢI ĐƯA RA LỜI KHAI CHỐNG LẠI CHÍNH MÌNH HOẶC BUỘC PHẢI NHẬN MÌNH CÓ TỘI CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội
• 1.2. Quy định của pháp luật quốc tế và một số quốc gia trên thế giới về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội
• 1.2.1. Quy định của pháp luật quốc tế
• 1.2.2. Quy định của pháp luật một số quốc gia
• 1.3. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội
• 1.3.1. Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội được ghi nhận trực tiếp thông qua các quy định về quyền của người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo
• 1.3.2. Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội được thể hiện rõ trong hoạt động lấy lời khai, hỏi cung trong giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, trong thủ tục xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa xét xử
• 1.3.3. Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội được thể hiện rõ trong việc bị can, bị cáo khiếu nại vi phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng, kháng cáo quyết định, bản án của Tòa án
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUYỀN KHÔNG BUỘC PHẢI ĐƯA RA LỜI KHAI CHỐNG LẠI CHÍNH MÌNH HOẶC BUỘC PHẢI NHẬN MÌNH CÓ TỘI
• 2.1. Thực tiễn thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của các cơ quan tiến hành tố tụng
• 2.2. Kết quả thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của các cơ quan tiến hành tố tụng
• 2.3. Kết quả sử dụng quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội
• 2.4. Những tồn tại, thiếu sót trong việc thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội
• 2.4.1. Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội theo quy định của pháp luật chưa được người tiến hành tố tụng thực hiện một cách hiệu quả, thống nhất
• 2.4.2. Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội được người bị buộc tội sử dụng chưa hiệu quả hoặc bị lạm dụng
• 2.5. Nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót
• 2.5.1. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự còn bất cập
• 2.5.2. Cơ quan tiến hành tố tụng chưa thực hiện nghiêm túc quy định của pháp luật để bảo đảm thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội
• 2.5.3. Người bị buộc tội chưa nhận thức đầy đủ về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội
• 2.5.4. Công tác kiểm tra, giám sát của các cơ quan dân cử và của nhân dân đối với việc thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội chưa được chú trọng, quan tâm triệt để
• 2.5.5. Điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng được yêu cầu
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO THỰC HIỆN QUYỀN KHÔNG BUỘC PHẢI ĐƯA RA LỜI KHAI CHỐNG LẠI CHÍNH MÌNH HOẶC BUỘC PHẢI NHẬN MÌNH CÓ TỘI
• 3.1. Yêu cầu đảm bảo thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội
• 3.1.1. Yêu cầu cải cách tư pháp trong lĩnh vực hình sự
• 3.1.2. Yêu cầu đảm bảo thi hành đúng quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội
• 3.1.3. Yêu cầu bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội
• 3.1.4. Yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm
• 3.2. Giải pháp đảm bảo thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội
• 3.2.1. Hoàn thiện quy định của pháp luật
• 3.2.2. Bồi dưỡng nâng cao trình độ, nghiệp vụ, nhận thức về trách nhiệm của người tiến hành tố tụng
• 3.2.3. Phát triển, nâng cao trình độ của đội ngũ luật sư đáp ứng yêu cầu tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý
• 3.2.4. Nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội cho người dân
• 3.2.5. Nâng cao hiệu quả công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành, hướng dẫn kịp thời những vướng mắc khó khăn và phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong việc thực hiện quyền
• 3.2.6. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong việc thực hiện hoạt động áp dụng pháp luật tố tụng hình sự
• 3.2.7. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, chế độ đãi ngộ, chính sách đối với công chức, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Thư ký Tòa án
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC I
• PHỤ LỤC II
• PHIẾU KHẢO SÁT (1)
• PHIẾU KHẢO SÁT (2)
• PHỤ LỤC III

Tóm tắt

I. Quyền im lặng và không tự buộc tội trong tố tụng hình sự Việt Nam

Quyền im lặng và không tự buộc tội là hai quyền cơ bản của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự. Những quyền này được ghi nhận trong pháp luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam, nhằm bảo vệ quyền con người và đảm bảo công bằng trong quá trình giải quyết vụ án. Quyền im lặng cho phép người bị buộc tội không phải đưa ra lời khai chống lại chính mình, trong khi quyền không tự buộc tội ngăn cản việc ép buộc họ nhận tội. Những quyền này không chỉ là nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự mà còn là công cụ quan trọng để bảo vệ quyền pháp lý của bị can, bị cáo.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của quyền im lặng

Quyền im lặng là quyền của người bị buộc tội được từ chối đưa ra lời khai trong quá trình điều tra, truy tố hoặc xét xử. Quyền này xuất phát từ nguyên tắc suy đoán vô tội, theo đó người bị buộc tội được coi là vô tội cho đến khi có bản án có hiệu lực pháp luật. Quyền im lặng giúp ngăn chặn việc ép buộc lời khai, bảo vệ người bị buộc tội khỏi sự xâm phạm quyền con người. Trong tố tụng hình sự Việt Nam, quyền này được ghi nhận tại Điều 58 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, thể hiện sự tiến bộ trong việc bảo vệ quyền pháp lý của bị can, bị cáo.

1.2. Khái niệm và ý nghĩa của quyền không tự buộc tội

Quyền không tự buộc tội là quyền của người bị buộc tội không bị ép buộc phải nhận tội hoặc đưa ra bằng chứng chống lại chính mình. Quyền này được ghi nhận trong pháp luật quốc tế và pháp luật hình sự của nhiều quốc gia, bao gồm Việt Nam. Trong tố tụng hình sự Việt Nam, quyền này được thể hiện qua việc cấm các cơ quan tiến hành tố tụng sử dụng các biện pháp ép buộc, tra tấn để lấy lời khai. Quyền không tự buộc tội không chỉ bảo vệ người bị buộc tội mà còn đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình tố tụng.

II. Quy định pháp luật về quyền im lặng và không tự buộc tội

Pháp luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể về quyền im lặng và quyền không tự buộc tội. Những quy định này không chỉ phù hợp với các chuẩn mực quốc tế mà còn thể hiện sự tiến bộ trong việc bảo vệ quyền con người. Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 đã ghi nhận rõ ràng các quyền này, đặc biệt là trong các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế và thách thức.

2.1. Quy định của pháp luật quốc tế

Quyền im lặng và quyền không tự buộc tội được ghi nhận trong nhiều văn kiện quốc tế, như Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR). Các quy định này nhấn mạnh việc bảo vệ quyền con người trong quá trình tố tụng hình sự, đặc biệt là quyền không bị ép buộc đưa ra lời khai chống lại chính mình. Việt Nam, với tư cách là thành viên của ICCPR, đã nội luật hóa các quy định này vào pháp luật hình sự và luật tố tụng hình sự của mình.

2.2. Quy định của pháp luật Việt Nam

Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 đã ghi nhận quyền im lặng và quyền không tự buộc tội tại các điều khoản cụ thể. Điều 58 quy định người bị buộc tội có quyền từ chối đưa ra lời khai, trong khi Điều 10 cấm việc sử dụng các biện pháp ép buộc, tra tấn để lấy lời khai. Những quy định này thể hiện sự tiến bộ trong việc bảo vệ quyền con người, nhưng việc áp dụng trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong giai đoạn điều tra.

III. Thực tiễn áp dụng quyền im lặng và không tự buộc tội

Mặc dù pháp luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam đã ghi nhận quyền im lặng và quyền không tự buộc tội, việc áp dụng các quyền này trên thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường gặp khó khăn trong việc tuân thủ đầy đủ các quy định này, dẫn đến việc quyền của người bị buộc tội bị xâm phạm. Điều này đòi hỏi sự cải cách mạnh mẽ hơn trong hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của các cơ quan tiến hành tố tụng.

3.1. Thực tiễn áp dụng quyền im lặng

Trên thực tế, quyền im lặng của người bị buộc tội thường không được tôn trọng đầy đủ. Các cơ quan điều tra thường sử dụng các biện pháp ép buộc hoặc gây áp lực để lấy lời khai, dẫn đến việc người bị buộc tội không thể thực hiện đầy đủ quyền của mình. Điều này không chỉ vi phạm pháp luật hình sự mà còn làm giảm tính công bằng trong quá trình tố tụng.

3.2. Thực tiễn áp dụng quyền không tự buộc tội

Quyền không tự buộc tội cũng gặp nhiều khó khăn trong thực tiễn áp dụng. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường sử dụng các biện pháp ép buộc để người bị buộc tội nhận tội, đặc biệt là trong giai đoạn điều tra. Điều này không chỉ vi phạm luật tố tụng hình sự mà còn làm giảm niềm tin của công chúng vào hệ thống tư pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội là một trong những quyền cơ bản của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự, được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam. Theo ước tính, trong giai đoạn 2018-2022, việc thực hiện quyền này đã trở thành một vấn đề cấp thiết nhằm bảo vệ quyền con người, hạn chế oan sai trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật về quyền này, thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện quyền trong tố tụng hình sự.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ các vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội trong tố tụng hình sự Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 và thực tiễn áp dụng trong giai đoạn 2018-2022 trên phạm vi toàn quốc.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc góp phần bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, đồng thời nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử, hạn chế các vi phạm pháp luật trong tố tụng hình sự. Luận văn cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách pháp luật và thực tiễn tố tụng hình sự tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước về xây dựng nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp. Hai lý thuyết chính được áp dụng là:

• Nguyên tắc suy đoán vô tội: Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật, đồng thời không bị buộc phải chứng minh sự vô tội của mình.
• Nguyên tắc đảm bảo quyền bào chữa: Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa, được biết lý do bị buộc tội, được trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ, và được bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong quá trình tố tụng.

Các khái niệm chính bao gồm: người bị buộc tội, quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội, lời khai chống lại chính mình, nhận mình có tội, và các nguyên tắc tố tụng hình sự liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý hình sự kết hợp với phương pháp xã hội học:

• Phân tích, tổng hợp, so sánh các quy định pháp luật quốc tế, pháp luật một số quốc gia (Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản) và pháp luật Việt Nam về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
• Phân tích thống kê, khảo sát xã hội học qua bảng hỏi (Anket) nhằm thu thập dữ liệu thực tiễn về việc người bị buộc tội sử dụng quyền này và cơ quan tiến hành tố tụng bảo đảm thực hiện quyền trong giai đoạn 2018-2022.
• Phân tích hệ thống để đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện quyền.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm các cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán, luật sư và người bị buộc tội tham gia tố tụng tại nhiều địa phương trên toàn quốc. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2022 đến đầu năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức và thái độ của cơ quan tiến hành tố tụng: Khoảng 100% cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán được khảo sát cho biết họ đã phổ biến, giải thích quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội cho người bị buộc tội. Tuy nhiên, 62.5% cho rằng quyền này gây khó khăn trong việc giải quyết vụ án, nhưng vẫn tôn trọng quyền im lặng của người bị buộc tội.

2. Thực hiện quyền của người bị buộc tội: Tỷ lệ người bị buộc tội biết và sử dụng quyền này trong quá trình tố tụng chỉ chiếm khoảng 17.5%. Phần lớn người bị buộc tội vẫn lầm tưởng rằng họ phải khai báo toàn bộ, dẫn đến việc không vận dụng hiệu quả quyền im lặng. Trong khi đó, một số người bị buộc tội sử dụng quyền này để từ chối trả lời các câu hỏi gây bất lợi hoặc khai báo không trung thực nhằm giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

3. Vai trò của người bào chữa: Sự tham gia của luật sư và người bào chữa giúp người bị buộc tội nhận thức rõ hơn về quyền của mình, từ đó sử dụng quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội một cách hiệu quả hơn. Người bào chữa cũng góp phần phát hiện các vi phạm trong quá trình tố tụng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ.

4. Tình hình áp dụng quyền tại phiên tòa: Người bị buộc tội thực hiện quyền im lặng chủ yếu trong giai đoạn xét xử thông qua việc không trả lời các câu hỏi hoặc không nhận tội. Việc này không bị coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Các thẩm phán và kiểm sát viên tạo điều kiện cho bị cáo trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ và tranh luận nhằm bảo đảm quyền bào chữa và quyền im lặng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù pháp luật Việt Nam đã có những quy định rõ ràng về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội, việc thực hiện quyền này trong thực tiễn vẫn còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức của người bị buộc tội còn hạn chế, chưa hiểu rõ quyền của mình, dẫn đến việc không vận dụng hoặc vận dụng sai quyền này. Bên cạnh đó, một số cán bộ tiến hành tố tụng còn giữ quan điểm coi lời khai là chứng cứ quan trọng nhất, gây áp lực gián tiếp lên người bị buộc tội.

So sánh với các quốc gia như Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Việt Nam đã có bước tiến trong việc quy định và bảo vệ quyền này, nhưng vẫn cần hoàn thiện hơn về mặt pháp luật và thực tiễn áp dụng. Ví dụ, việc ghi âm, ghi hình có âm thanh trong hỏi cung bị can được quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền của người bị buộc tội, tương tự như các quốc gia phát triển.

Việc bảo đảm quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa oan sai, bảo vệ quyền con người, đồng thời nâng cao chất lượng chứng minh tội phạm. Dữ liệu khảo sát có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhận thức và sử dụng quyền của người bị buộc tội, cũng như biểu đồ tròn về thái độ của cán bộ tiến hành tố tụng đối với quyền này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Cần sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng Hình sự để làm rõ hơn quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội, đồng thời quy định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc bảo đảm quyền này. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao nhận thức và nghiệp vụ cho cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về quyền con người và quyền không buộc phải đưa ra lời khai cho điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán nhằm nâng cao trách nhiệm và kỹ năng bảo vệ quyền này. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: Viện Kiểm sát, Tòa án, Bộ Công an.

3. Tăng cường phổ biến, tuyên truyền pháp luật cho người dân: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội cho người dân, đặc biệt là nhóm người dễ bị tổn thương, nhằm nâng cao nhận thức và khả năng tự bảo vệ quyền lợi. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, các tổ chức xã hội.

4. Phát triển đội ngũ luật sư và trợ giúp pháp lý: Tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho luật sư, đồng thời mở rộng mạng lưới trợ giúp pháp lý để người bị buộc tội có thể tiếp cận kịp thời sự hỗ trợ pháp lý trong quá trình tố tụng. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Hội Luật gia.

5. Tăng cường kiểm tra, giám sát và đầu tư cơ sở vật chất: Thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc thực hiện quyền này tại các cơ quan tiến hành tố tụng; đồng thời đầu tư trang thiết bị ghi âm, ghi hình hiện đại để bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong quá trình hỏi cung, lấy lời khai. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Viện Kiểm sát, Bộ Công an, Tòa án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ điều tra, kiểm sát viên, thẩm phán: Nâng cao hiểu biết về quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội, từ đó thực hiện đúng quy định pháp luật, bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.

2. Luật sư và người bào chữa: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để tư vấn, bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội, đồng thời nâng cao kỹ năng tranh tụng và bảo vệ quyền im lặng của thân chủ.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành luật: Tài liệu tham khảo quan trọng giúp hiểu sâu sắc về quyền con người trong tố tụng hình sự, các nguyên tắc pháp lý và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội: Sử dụng luận văn để xây dựng chính sách, chương trình đào tạo, tuyên truyền pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình là gì?
   Quyền này cho phép người bị buộc tội không phải trình bày hoặc khai báo những thông tin có thể gây bất lợi cho bản thân trong quá trình tố tụng hình sự. Ví dụ, người bị buộc tội có thể giữ im lặng khi bị hỏi cung mà không bị coi là không hợp tác.

2. Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về quyền này?
   Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 quy định rõ người bị buộc tội có quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội, đồng thời cơ quan tiến hành tố tụng phải thông báo và bảo đảm quyền này trong suốt quá trình tố tụng.

3. Người bị buộc tội có bị phạt nếu không khai báo?
   Không. Việc giữ im lặng hoặc không khai báo những câu hỏi gây bất lợi không bị coi là vi phạm pháp luật và không bị xử lý hình sự. Đây là quyền được bảo vệ nhằm đảm bảo nguyên tắc suy đoán vô tội.

4. Vai trò của luật sư trong việc bảo vệ quyền này là gì?
   Luật sư giúp người bị buộc tội hiểu rõ quyền của mình, tư vấn cách sử dụng quyền im lặng hợp pháp, đồng thời tham gia tố tụng để bảo vệ quyền lợi và ngăn chặn các hành vi vi phạm trong quá trình lấy lời khai.

5. Làm thế nào để nâng cao nhận thức của người bị buộc tội về quyền này?
   Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật, phổ biến quyền con người trong tố tụng hình sự, tổ chức các buổi tập huấn, tư vấn pháp lý miễn phí, đặc biệt tại các địa phương có tỷ lệ vi phạm cao hoặc người dân chưa hiểu biết pháp luật.

Kết luận

• Quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội là quyền cơ bản, thiết yếu trong tố tụng hình sự, góp phần bảo vệ quyền con người và hạn chế oan sai.
• Pháp luật Việt Nam đã có những quy định rõ ràng về quyền này trong Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, tuy nhiên việc thực hiện trong thực tiễn còn nhiều hạn chế do nhận thức và áp dụng chưa đồng đều.
• Người bị buộc tội sử dụng quyền này chưa hiệu quả, phần lớn do thiếu hiểu biết và sự hỗ trợ pháp lý chưa đầy đủ.
• Cơ quan tiến hành tố tụng đã có nhiều nỗ lực bảo đảm quyền này nhưng vẫn cần nâng cao trách nhiệm, kỹ năng và trang bị cơ sở vật chất hiện đại.
• Các giải pháp hoàn thiện pháp luật, đào tạo cán bộ, phổ biến pháp luật và phát triển đội ngũ luật sư là cần thiết để nâng cao hiệu quả thực hiện quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội trong tố tụng hình sự Việt Nam.

Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất đã nêu nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các bên liên quan. Mọi cá nhân, tổ chức quan tâm đến lĩnh vực tố tụng hình sự và quyền con người được khuyến khích nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các kiến thức từ luận văn này để góp phần xây dựng nền tư pháp công bằng, minh bạch.

---

Hãy liên hệ với Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao hoặc Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội để được hỗ trợ thêm về nội dung nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN KHÔNG BUỘC PHẢI ĐƯA RA LỜI KHAI CHỐNG LẠI CHÍNH MÌNH HOẶC BUỘC PHẢI NHẬN MÌNH CÓ TỘI CỦA NGƯỜI BỊ BUỘC TỘI 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội của người bị buộc tội 1. Khái niệm người bị buộc tội Thuật ngữ pháp lý “người bị buộc tội” lần đầu tiên xuất hiện trong Hiến pháp năm 2013. Điều 31 Hiến pháp năm 2013 quy định người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

Trên cơ sở quy định của Hiến pháp năm 2013, điểm đ khoản 1 Điều 4 BLTTHS năm 2015 ghi nhận người bị buộc tội gồm: người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Đồng thời, khoản 1 Điều 8 BLHS năm 2015 quy định: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện…”. Một trong những điểm mới nổi bật của BLTTHS năm 2015 là ghi nhận người bị buộc tội có thể là pháp nhân thương mại thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà BLHS quy định là tội phạm. Hiện nay, nhiều tác giả đã đưa ra các quan điểm khác nhau về khái niệm người bị buộc tội như: Người bị buộc tội là người bị các cơ quan tiến hành tố tụng có đủ căn cứ nghi ngờ họ thực hiện hành vi phạm tội và với họ đã bị bắt, tạm giữ, khởi tố bị can hoặc bị Tòa án đưa ra xét xử theo quy định của pháp luật [28, tr.

Khái niệm chưa nêu ra trường hợp người bị buộc tội là người bị bắt, bị tạm giữ thực hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm theo BLHS, chưa nêu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp ra các quyết định tố tụng làm phát sinh địa vị pháp lý của người bị buộc tội. Đồng thời, cũng có quan điểm cho rằng, người bị buộc tội là người (cá nhân) bị cơ quan, người có thẩm quyền áp dụng biện pháp tố tụng để bảo đảm cho việc 8 phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm, truy cứu trách nhiệm hình sự khi có đủ căn cứ theo luật định xác định người đó có thể đã thực hiện tội phạm hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm mà BLHS quy định là tội phạm. Người bị buộc tội có địa vị pháp lý cụ thể là người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo được pháp luật quy định tương ứng với từng giai đoạn tố tụng cụ thể [31, tr. Theo quan điểm của học viên, người bị buộc tội còn có thể là người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại trong trường hợp thực hiện hành vi phạm tội hoặc hành vi nguy hiểm cho xã hội có dấu hiệu tội phạm theo Điều 75, 76 BLHS năm 2015.

Để làm rõ khái niệm người bị buộc tội cần hiểu quy định pháp luật về người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo: Về người bị bắt. Điều 55, khoản 2 Điều 109 BLTTHS năm 2015 chưa định nghĩa người bị bắt mà chỉ quy định là người tham gia tố tụng, liệt kê các trường hợp bắt người gồm bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bắt người phạm tội quả tang, bắt người đang bị truy nã, bắt bị can, bị cáo để tạm giam, bắt người bị yêu cầu dẫn. Về người bị tạm giữ. Người bị tạm giữ là người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, bị bắt theo quyết định truy nã hoặc người phạm tội tự thú, đầu thú và đối với họ đã có quyết định tạm giữ.

Họ là người chưa bị khởi tố về hình sự, trừ người bị bắt theo quyết định truy nã đã bị khởi tố về hình sự được quy định tại Điều 59 BLTTHS năm 2015. Về bị can. Bị can là người hoặc pháp nhân đã bị khởi tố về hình sự. Quyền và nghĩa vụ của bị can là pháp nhân được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân theo quy định (Điều 60 BLTTHS năm 2015).

Như vậy, BLTTHS có điểm mới khi việc ghi nhận pháp nhân có thể là bị can nếu có đủ căn cứ xác định pháp nhân đã thực hiện hành vi mà BLHS quy định là tội phạm. Theo Điều 61 BLTTHS năm 2015, bị cáo là người hoặc pháp nhân đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử. Quyền và nghĩa vụ của bị cáo là pháp nhân được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân theo quy định. Cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng dựa vào các tình tiết thực tế, các căn cứ pháp lý (BLHS, BLTTHS) để xác định chủ thể đã thực hiện hành vi có 9 dấu hiệu tội phạm hoặc đã thực hiện hành vi phạm tội được BLHS quy định.

Từ đó, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng ban hành các quyết định tố tụng như: Lệnh bắt, quyết định tạm giữ, quyết định khởi tố bị can, quyết định truy tố, quyết định đưa vụ án ra xét xử… để xác định địa vị pháp lý và quyền, nghĩa vụ của người bị buộc tội. Ví dụ, bị cáo là người hoặc pháp nhân thương mại đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử. Tư cách pháp lý và quyền, nghĩa vụ của bị cáo phát sinh từ khi Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử (Điều 61, 277 BLTTHS năm 2015). Theo BLTTHS năm 2015, người bị buộc tội có thể bị áp dụng các biện pháp ngăn chặn hoặc bị khởi tố, điều tra, truy tố, đưa ra xét xử nhưng họ chưa thể bị coi là có tội.

Như vậy, người bị buộc tội chưa bị coi là người phạm tội mà là người bị nghi thực hiện tội phạm, có thể bị áp dụng các biện pháp luật định khi cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng xác định sự thật khách quan của vụ án, xử lý chính xác tội phạm, người phạm tội. Việc chứng minh tội phạm phải tuân theo trình tự, thủ tục do BLTTHS quy định để rút ra kết luận, quyết định buộc tội, kết tội hoặc không buộc tội, kết tội. Hoạt động chứng minh tội phạm cần bảo đảm được các quyền tố tụng của người bị buộc tội và những người tham gia tố tụng khác. Từ những nội dung đã phân tích, có thể đưa ra khái niệm người bị buộc tội như sau: Người bị buộc tội là người hoặc pháp nhân thương mại (thông qua đại diện theo pháp luật) đã bị cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng nghi thực hiện tội phạm, xác lập tư cách pháp lý của họ là người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo và tiến hành các hoạt động luật định để xem xét buộc tội họ.

Khái niệm nhận mình có tội của người bị buộc tội Từ điển Tiếng Việt định nghĩa nhận là “2. Chịu là có, là đúng; thừa nhận. Nhận lỗi…” [30, tr. BLTTHS năm 2015 đề cập về hành vi nhận mình có tội của người bị buộc tội thông qua các quy định: Một là, hành vi tự thú, đầu thú (điểm h, i Điều 4 BLTTHS năm 2015).

Theo đó, tự thú là việc người bị buộc tội tự nguyện khai báo với cơ quan, tổ chức về hành vi phạm tội của mình trước khi người bị buộc tội, hành vi phạm tội của họ bị phát 10 hiện. Đầu thú là trường hợp người bị buộc tội sau khi bị phát hiện đã tự nguyện ra trình diện và khai báo với cơ quan có thẩm quyền về hành vi phạm tội của mình. Hai là, lời khai của người bị bắt, bị tạm giữ, lời khai của bị can, bị cáo trong quá trình điều tra, truy tố (Điều 95, 98, 309 BLTTHS năm 2015). Khi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tiến hành lấy lời khai, người bị bắt, bị tạm giữ trình bày những tình tiết liên quan đến việc họ bị nghi thực hiện tội phạm.

Trong quá trình hỏi cung, bị can trình bày rõ ràng, đầy đủ về những tình tiết của vụ án mà người đó đang bị tình nghi thực hiện tội phạm. Lời nhận tội chỉ có thể được coi là chứng cứ nếu phù hợp với những chứng cứ khách của vụ án, không được dùng lời nhận tội của bị can làm chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội. Ba là, khi hỏi bị cáo, bị cáo nói lời sau cùng (Điều 309, 324 BLTTHS năm 2015) tại phiên tòa sơ thẩm. Bị cáo trả lời những câu hỏi làm rõ tình tiết, chứng cứ, tài liệu, vật chứng trong vụ án của Hội đồng xét xử, Viện kểm sát, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, đương sự.

Bị cáo trình bày ý kiến về bảo cáo trạng và những tình tiết của vụ án. Kết thúc tranh luận, bị cáo được nói lời sau cùng. Theo đó, bị cáo “tự nhận mình có tội” là đồng ý về tội danh và những nội dung liên quan đến việc xác định người đó có tội trong bản cáo trạng, bản luận tội của Viện kiểm sát. Như vậy, BLTTHS năm 2015 quy định việc “nhận mình có tội” của người bị buộc tội thể hiện ra ngoài bằng hình thức nói, viết (biên bản) và được thực hiện theo trình tự, thủ tục BLTTHS.

Theo quan điểm của học viên, nhận mình có tội của người bị buộc tội là sự thừa nhận của người bị buộc tội về việc đã thực hiện tội phạm hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm mà BLHS quy định là tội phạm được cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng xác minh, thu thập theo trình tự, thủ tục của BLTTHS trong quá trình giải quyết VAHS. Khái niệm lời khai chống lại chính mình của người bị buộc tội Từ điển Tiếng Việt định nghĩa chống là “3. Hoạt động ngược lại, gây trở lực cho hành động của ai hoặc cho tác động của cái gì” [30, tr. 11 Trong quá trình giải quyết VAHS, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng áp dụng các biện pháp để xác định sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ, làm rõ chứng cứ xác định có tội và chứng cứ xác định vô tội, tình tiết tăng nặng và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của người bị buộc tội.

Theo điểm b khoản 1 Điều 87 BLTTHS năm 2015, lời khai, lời trình bày là một trong những nguồn chứng cứ để làm rõ tội phạm, người phạm tội.