Chương 1. Khái quát chung về ưu đãi người có công và pháp luật ưu đãi người có công. Thực trạng pháp luật ưu đãi người có công ở Việt Nam và thực tiễn thi hành trên địa bàn tỉnh Quảng Bình. Hoàn thiện pháp luật ưu đãi người có công ở Việt Nam và nâng cao hiệu quả thi hành trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ ƢU ĐÃI NGƢỜI CÓ CÔNG VÀ PHÁP LUẬT ƢU ĐÃI NGƢỜI CÓ CÔNG 1. Khái niệm ƣu đãi ngƣời có công và ý nghĩa của việc thực hiện chính sách ƣu đãi ngƣời có công 1. Người có công Với đặc điểm của lịch sử dân tộc và truyền thống “uống nước nhớ nguồn” nên trong chính sách của Nhà nước ta qua các thời kỳ luôn có những ghi nhận và ưu đãi với một lớp người có những cống hiến, hy sinh hoặc có những thành tích, đóng góp đặc biệt xuất sắc cho đất nước. Những ưu tiên, ưu đãi đó đã được thể chế hóa trong các văn bản quy phạm pháp luật và đã được thực hiện từ lâu.
Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một văn bản pháp luật nào nêu rõ khái niệm người có công. Do đó, khái niệm này trước đây thường được hiểu theo nghĩa hẹp mà theo đó, người có công chỉ là người có công với cách mạng. Đó là những người có đóng góp trong các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, trong các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, được các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền công nhận theo quy định của pháp luật. Trong thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, căn cứ vào các tiêu chuẩn đối với từng đối tượng là người có công mà nhà nước đã quy định thì có thể hiểu người có công là những người không phân biệt tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, nam nữ, tuổi tác, đã tự nguyện cống hiến sức lực, tài năng trí tuệ, có người hy sinh cả cuộc đời mình cho sự nghiệp của dân tộc.
Họ là những người có thành tích hoặc cống hiến xuất sắc phục vụ cho lợi ích của dân tộc được cơ quan có thẩm quyền công nhận theo quy định của pháp luật. Những đóng góp, cống hiến của họ có thể là trong các cuộc kháng chiến 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc và cũng có thể là trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước trên các lĩnh vực khoa học, công nghệ, văn hóa, nghệ thuật, thể thao. Theo cách hiểu này thì người có công với nước là một khái niệm rộng đồng thời là một phạm trù lịch sử, bao gồm không chỉ là người có công với cách mạng mà còn có cả các đối tượng khác như anh hùng lao động, nghệ sĩ nhân dân, nhà giáo nhân dân, thầy thuốc nhân dân. Theo Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng số 26/2005/PL – UBTVQH11 ngày 29/6/2005 (được sửa đổi, bổ sung bằng Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13 ngày 16/7/2012) thì người có công cũng được hiểu theo nghĩa rộng này, bao gồm: - Người hoạt động cách mạng trước ngày 01 tháng 01 năm 1945; - Người hoạt động cách mạng từ ngày 01 tháng 01 năm 1945 đến trước Tổng khởi nghĩa 19 tháng Tám năm 1945; - Liệt sỹ; - Bà mẹ Việt Nam anh hùng; - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động; - Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh; - Bệnh binh; - Người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học; - Người hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị bắt tù đày; - Người hoạt động kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế; - Người có công giúp đỡ cách mạng.
Ưu đãi người có công Ở Việt Nam chính sách ưu đãi đối với người có công là một bộ phận quan trọng của chính sách an sinh xã hội. Chính sách an sinh xã hội là sự bảo vệ của Nhà nước, xã hội đối với các thành viên của mình thông qua những 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chính sách và chương trình cụ thể nhằm giúp cho họ có cuộc sống ổn định, phát triển lành mạnh. Hệ thống chính sách an sinh xã hội của nước ta chủ yếu điều chỉnh ba nhóm quan hệ là bảo hiểm xã hội, cứu trợ xã hội và ưu đãi xã hội (ưu đãi người có công). Trong đó, chính sách bảo hiểm xã hội nhằm mục đích bảo vệ cho người lao động ở mọi thành phần kinh tế khi họ gặp phải những rủi ro không may trong quá trình lao động làm cho khả năng lao động của họ bị giảm sút hay trong trường hợp người lao động già yếu không có khả năng lao động.
Chính sách cứu trợ xã hội là sự giúp đỡ của Nhà nước đối với các thành viên của xã hội khi họ bị rơi vào hoàn cảnh rủi ro, bất hạnh, nghèo đói, hiểm nghèo… nhằm giúp họ tồn tại, ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng. Còn chính sách ưu đãi xã hội như đã phân tích ở trên chính là chính sách ưu đãi người có công. Tuy nhiên, khác với các chính sách còn lại trong hệ thống an sinh xã hội không chỉ là sự bảo vệ, trợ giúp của Nhà nước, càng không phải là cơ chế xin - cho mà nó là nghĩa vụ, là trách nhiệm của Nhà nước, của cộng đồng đối với người có công, thể hiện sự biết ơn sâu sắc đến đối tượng đặc biệt này. Trong giáo trình “Luật an sinh xã hội” của trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng: “ưu đãi xã hội được hiểu là sự đãi ngộ của Nhà nước, của cộng đồng và toàn xã hội về đời sống vật chất cũng như tinh thần đối với những người có công và gia đình họ” [17, tr.
Vì thế, chính sách ưu đãi người có công có vị trí, vai trò quan trọng trong hệ hống chính sách an sinh xã hội. Đó không chỉ là vấn đề truyền thống, đạo lý mà còn là vấn đề chính trị, giáo dục, là vấn đề kinh tế, xã hội có ý nghĩa lâu dài của đất nước. Ý nghĩa của việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công a) Đối với nền kinh tế, xã hội Cùng với quá trình đổi mới, phát triển kinh tế - xã hội, Đảng, Nhà nước ngày càng quan tâm cụ thể, đầy đủ hơn về tầm quan trọng, mục tiêu và nội 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dung của việc giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt là ưu đãi người có công để bảo đảm toàn diện và tốt hơn quyền con người, khẳng định mục tiêu chính sách xã hội là nhằm xây dựng và phát triển con người, đem lại cuộc sống hạnh phúc cho con người, góp phần lành mạnh hóa xã hội và phát triển bền vững đất nước. Với ý nghĩa đó, trong những năm qua, nhất là trong thời kỳ đổi mới, Đảng, Nhà nước ta không ngừng hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về lĩnh vực ưu đãi người có công, nguồn lực đầu tư được tăng cường và đa dạng hóa, phát huy được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân thực hiện chính sách ưu đãi người có công, chăm lo cho con người, tạo động lực xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Thực hiện chính sách ưu đãi người có công không chỉ mang tính nhân văn sâu sắc mà còn có ý nghĩa trên phương diện chính trị, kinh tế, xã hội. Nó là sự thể hiện những truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, giáo dục cho thế hệ trẻ ý thức trách nhiệm, ý thức rèn luyện, phấn đấu vươn lên để cống hiến, hy sinh cho sự nghiệp gìn giữ, xây dựng và phát triển đất nước, bảo vệ những giá trị tốt đẹp, những thành quả to lớn mà cha ông ta đã ra sức gìn giữ. Đồng thời thể hiện được trách nhiệm của toàn xã hội trong việc thực hiện “đền ơn đáp nghĩa” đối với người có công với cách mạng. Pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng là công cụ quan trọng trong việc quản lý xã hội trong lĩnh vực người có công, thực hiện chính sách pháp luật về ưu đãi người có công nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với người có công; tạo môi trường pháp lý thuận lợi để các cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân nâng cao nhận thức, tham gia tích cực vào việc đền ơn đáp nghĩa, chăm lo cho người có công, tạo sự đồng thuận cao, góp phần bảo đảm công bằng xã hội và tạo điều kiện thuận lợi để người có công xây dựng cuộc sống, tiếp tục khẳng định vai trò trong cộng đồng xã hội.
Chính sách ưu đãi người có công là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta. Căn cứ vào nhiệm vụ chính trị, kế hoạch phát triển cũng như tình hình kinh tế - xã hội ở 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mỗi thời kỳ, Nhà nước với vai trò và chức năng của mình, sử dụng các biện pháp khác nhau để xây dựng, triển khai đưa các chính sách ưu đãi đối với người có công vào cuộc sống một cách hiệu quả. b) Đối với người có công Chính sách ưu đãi xã hội nói chung và quyền con người nói riêng có mối quan hệ chặt chẽ. Thực hiện tốt chính sách ưu đãi người có công là một trong những bảo đảm quan trọng về quyền con người ở nước ta.
Bởi, quyền con người luôn gắn bó mật thiết với các quyền cơ bản của dân tộc, với quyền công dân; phụ thuộc vào các điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, lịch sử, văn hóa, dân tộc. Thực hiện chính sách ưu đãi người có công có vai trò quan trọng, nó không chỉ giúp ổn định đời sống của các đối tượng đặc biệt này mà còn giúp họ hòa nhập với cộng đồng, góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế - xã hội và phát triển đất nước. Chính sách ưu đãi người có công không chỉ thể hiện trách nhiệm của Đảng, Nhà nước mà còn thể hiện sự biết ơn đối với những cống hiến của người có công, góp phần giáo dục thế hệ đi sau nhận thức được trách nhiệm của mình, tiếp tục phát huy hơn nữa tinh thần dũng cảm xả thân vì đất nước và những thành quả mà thế hệ cha anh đã ra sức xây dựng, bảo vệ, vun đắp nên.