Chương 1: Những vấn để lý luận về văn hoá ứng xử trong những bài ca giao duyên của người Việt. Chương 2: Sự thê hiện văn hoá ứng xử trong những bài ca giao duyên của người Việt. Chương 3: Văn hoá ứng xử trong những bài ca giao duyên của người Việt với việc xây dựng văn hoá irng xu trong tinh yêu cho thanh niên hiện nay. Chương | NHỮNG VẤN ĐÈ LÝ LUẬN VE VAN HOA UNG XU 1.
Khái niệm văn hoá ứng xử. Từ xa xưa, khi cụm từ “văn hoá ứng xử” chưa ra đời thì tổ tiên của chủng ta đã đúc kết nhiều chuẩn mực về cách đối xử giữa người với người thông qua những câu chuyện kế, ca đao, tục ngữ truyền miệng từ thể hệ nay sang thể hệ khác. Những kinh nghiệm đó xuất phát từ những trải nghiệm của nhiều thể hệ. Môi trường sống của con người chính là nơi điển ra những hoạt động đổi nhân xứ thế đó.
Vậy môi trường sống của con người là gì? Về cơ bản, môi trường sống của con người gồm có môi trường tự nhiên vả môi trường văn hoả-xã hội. Trước hết là môi trường tự nhiên. Nêu xét trên quan điểm con người cũng là một loài động vật thì đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt sống của con người từ khi được sinh ra cho đến khi chết đi. Môi trường tự nhiên bao gồm nhiều yếu tô như không khí, nước, thức ăn, nhiệt độ.Ở mỗi điều kiện khác nhau của môi trường tự nhiên, con người đều phải có sự thích ứng tích cực để tôn tại và phát trién bang việc tìm cách cải thiện môi trường sông để cuộc sông được an toản và thoải mái hơn như hạn chế thiên tai, lợi dụng thiên nhiên để phát triên kinh tế.
Dưới tác động của mỗi trường tự nhiên, con người đã có sự thay đôi về mặt sinh học (màu đa, thê chất), đồng thời cũng thay đôi quan niệm về tự nhiên, từ đó thay đôi quan điểm sống vả lỗi sống trong xã hội. Chang han, xét vé cach 6 thi người Eskimo đã sử dụng một chất liệu gần gũi nhất trong môi trường sống của mình là đá để làm nhà. Nhà ở của họ được gọi là Iguru có tính năng giữ nhiệt rất tốt, tạo ra không gian ấm cúng chống lại cái lạnh giá của vùng khí hậu hàn đới. Trong khi đó, người dân vùng Đông Nam Á lại thiết kế nhà ở bằng tre, gỗ theo kiến trúc nhà sản thông thoáng và mát mẻ để chông lại khí hậu nóng ẩm cua ving nhiệt đới.
Về cách ăn, với đặc tính khi hậu nhiệt đới gió mùa, nóng âm, mưa nhiều, ở Đông Nam Á đã hình thành kinh tế nông nghiệp lúa nước. Người dân ở đây ăn cơm, rau, cả, vả ít hơn, là thịt. Ngược lại, ở Châu Âu, với đặc tính khí hậu khô, lạnh thì lúa mì và súc vật chăn thả ở đồng có lại là sự lựa chọn đúng đăn của người dân ở đây. Họ ăn mi, khoai tây, thịt gia súc vả các sản phẩm từ sữa.
Về cách mặc, mỗi một dân tộc lại sử dụng chất liệu, tạo kiêu đáng thích hợp với điều kiện khí hậu để bảo vệ cơ thê. Ví dụ, người dân nếu ở vùng nhiệt đới gió mùa thì chon chat liệu tơ tăm, sợi gai, sợi lanh vào mùa hẻ, sợi bông để giữ âm vào mùa đông: nếu ở vùng khí hậu lạnh, khô, nhiều tuyết thì đủng da thuộc và sợi len, dạ làm từ lông thú. Những vi dụ trên chứng tó con người đã biết ứng xử với tự nhiên như thể nảo. Trong môi trường văn hóa-xã hội, mỗi con người không chỉ sống một minh, cô lập trong một thể giới riêng mà sông với nhiều người khác thành bây, đoàn hoặc cao hơn là một cộng đẳng rộng lớn.
Những con người luôn luôn giao tiếp với nhau trong rất nhiều tỉnh huống khác nhau. Tửng người phải thể hiện thái độ của mình, phải có những hảnh vi thê hiện thai d6 do. Chang hạn, một người đỏi được người khác cho ăn. Anh ta hết đói.
Anh ta có thê quên người đã cho mình thức ăn, ngược lại, cũng có thẻ nhở mãi và nếu có địp thuận lợi, sẽ đem thức ãn đến cho người kia. Đó là ứng xử của con người với nhau. Năm tháng qua đi, những thái độ và hành vi ứng xử giữa con người với nhau xuất hiện nhiêu lân, lặp đi lặp lại, đi vào tiểm thức, đi vào trí nhớ. Con người biết lựa chọn những thải độ và hành vị đẹp để lưu lại cho hậu thê, tạo nên những giá trị, những chuẩn mực trong cuộc sống ma người đời sau biết quý trọng và làm theo.
Đó là ứng xử trong mỗi trường xã hội. Lúc đầu, con người chưa thể hiểu biết về mình. Trái qua thời gian, con người nhận thức về mình ngày cảng sâu sắc hơn. Đến một mức độ nhất định, con người có thê phản ứng với chính bán thân mình.
Theo ví dụ trên, một người có thé quên đi người đã cho mình thức ăn lúc đói, nhưng anh ta cũng có thê nhận thức lại điều này, cho răng thái độ đó là xấu xa, cần phải thay đôi bằng một thái độ khác. Anh ta đã biết ứng xử với chính bán thân mình. Tóm lại, ứng xử là sự thể hiện của con người bằng thái độ và hành vì khi đứng trước hiện tượng tự nhiên, thái độ và hành ví của người khác hoặc của chính bản thân mình. Sw tổng hợp những thái độ và hành vì đẹp được gọi là van hóa ứng xử.
Có người cho rằng, bản thân ứng xử đã là văn hóa rồi, không phải dùng từ văn hóa đê điển đạt nữa. Dùng cụm từ văn hóa ứng xứ là không đúng về văn phạm. Chúng tôi cho răng không hăn như vậy. Chỉ những ứng xứ đẹp mới tạo ra văn hóa ứng xử.
Từ điện TiếngViệt năm 2002 của Viện Ngôn ngữ học đã định nghĩa ứng xử như sau: “Có thái độ, hành động, lời nói thích hợp trong việc xử sự” (tr. Định nghĩa này quả đơn giản, chỉ nêu được một khía cạnh về ứng xử trong môi trưởng xã hội, chưa phải là khải niệm đầy đủ về ứng xử và văn hóa ứng xử. Những thuộc tính của văn hoá ứng xử 1. Tính xã hội Như đã trình bày ở trên, văn hoá ứng xử là mối quan hệ tương tác, là phản ứng giữa con người với thiên nhiên, giữa con người với nhau và giữa con người với chỉnh bản thân minh.
Ngoai tac dong cla moi trường tự nhiên, văn hoá ứng xử còn chịu ảnh hướng rất lớn từ môi trường xã hội-văn hoá. Con người là một thực thê xã hội. Quá trình giao tiếp của con người luôn mang tỉnh xã hội. Tính cộng đồng Mỗi cá nhân nhất thiết phải tổn tại trong một cộng đồng nhất định, trong một thời gian và không gian nhất định.
Cá nhân đó tiếp nhân các hiện tượng xung quanh và phải ứng phó với các hiện tượng đó. Cá nhân trước hết cảm nhận trực tiếp một hiện tượng, phân tích rồi tiên tới nhận thức hiện tượng đó theo khả năng vốn có của mình, từ đỏ có hành vi ứng xử phù hợp. Khi đối mặt với tình huống mới, con người biết rút kinh nghiệm đê chọn ra một hành vi ứng xứ mới. Trong cùng một cộng đồng, con người gắn kết với nhau bảng một môi trường sinh hoạt nhất định, củng chịu các tác động của xã hội và tự nhiên.
Văn hoá ứng xử phát triển nhờ những kinh nghiệm giao lưu lâu đời trong và ngoải cộng đông. Nó vận động, hoà hợp, lặp đi lặp lại hoặc bien chuyén tao thanh né nếp giao tiếp chung của cộng đồng đó. Với hàng nghin năm hình thánh va phát triển, xã hội Việt Nam đã là một xã hội nông nghiệp và văn hoá cũng ra đời dựa trên cơ sở nêng nghiệp. Trong xã hội như vậy, mô hình công đông được hình thành bao gồm các yếu tố: gia đỉnh, họ hàng.
Văn hoá nông nghiệp, đặc biệt là tô chức xã hội của làng xã Việt Nam được xây dưng trên cơ sở văn hoá lủa nước mang đậm tính chất công đồng, gắn bó chặt chẽ, luôn tiém ẩn sức để kháng đối với những gì mang yếu tổ ngoại lai. Sự tiếp nhân văn hoá từ bên ngoài không xảy ra tức thời mả thường phải trải qua một thời gian khá dài. Về kinh tế, nổi bật là kiểu kinh tế tự cung tự cấp trong cộng đông làng xã, hạn chế giao tiếp với bên ngoài, do đó môi trường sinh hoạt thưởng khép kin. Điều nảy đã tạo nên tỉnh cách đặc trưng của người Việt.
Ở phạm vi cộng đồng quen thuộc, người Việt thê hiện thái độ cởi mở, thích giao tiếp. Nhưng khi tiếp xúc với những người ngoải làng xã, kèm theo thái độ hiểu khách còn là sự rụt rẻ, cảnh giác trước người lạ. Kết quả của tỉnh cộng đồng chặt chẽ đó là sự trọng tình của người Việt Đặc điểm đỏ đã phát triên lên thành nguyên tắc quan trọng trong quan hệ con người. Thói quen hoi thăm nhau không phải do nhu cầu công việc mà được xem là biêu hiện của sự trọng tỉnh trọng nghĩa, có tác động kết đính chặt chẽ hơn quan hệ giữa các thành viên với nhau.
Hơn nữa, tất cá các giá trị tỉnh thân vả vật chất của làng xã đêu được đo bằng thước đo của cộng đồng riêng, lây đánh giá của cộng đồng làm tiêu chuân. Mặc dù giá trị được tạo ra bởi cá nhân lớn bao nhiêu nhưng nếu không được cộng đồng chấp nhận thì giá trị đó cũng không được phố biến và coi trọng. Người Việt xưa còn có câu “phép vua thua lệ làng” nhằm ám chỉ đặc tính này của lảng xã Việt Nam. Như vậy, tính cộng đồng của lang xa da chỉ phối văn hoá ứng xử của mỗi người.
Theo khuôn khô nảy, trên cơ sở truyền thông vả kinh nghiệm riêng, các thành viên sẽ phải học tập cách ứng xử như thể nảo trong quan hệ xã hội cho phù hợp với cộng đông lang xã.Tinh gia dinh Gia đỉnh là cái nôi sinh ra và lớn lên của con người, đồng thời cũng là một thiết chế xã hội lấy luật lệ và tôn ty trật tự lảm quy tắc. Trong xã hội hiện đại, quan hệ giữa các thành viên trong gia đình có chiều hướng bớt chặt chẽ, dẫn dần trở nên lỏng lẻo và để biên đổi hơn. Quy mô gia đình ở nhiều nơi đang có khuynh hướng thu nhỏ. Ở Việt Nam, gia đình là một đơn vị cơ sở của xã hội, là một thành phần kinh tế, trong đó phân lớn là kinh tế nông nghiệp.
