Chương 1 khái quát chung về quan hệ Việt Nam – Singapore trong lịch sử từ trước khi Việt Nam thống nhất đất nước. Chương này sẽ phân tích khái quát quan hệ Việt Nam – Singapore dưới góc độ hai nhà nước với hai chế độ khác nhau. Chương 2 khái quát chung về quan hệ Việt Nam – Singapore sau khi Việt Nam thống nhất đất nước, dân tộc Việt Nam quy về một mối. Đồng thời phân tích quan hệ Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI.
Nội dung chính của phần này là làm nổi bật quan hệ văn hoá giáo dục Việt Nam – Singapore giai đoạn đầu thế kỷ XXI. Chương 3 nêu ra triển vọng quan hệ kinh tế, chính trị Việt Nam – Singapore trong đó nhấn mạnh triển vọng văn hoá giáo dục Việt Nam – Singapore trong tương lai. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUAN HỆ VIỆT NAM – SINGAPORE 1. Khái quát Quan hệ Việt Nam – Singapore trƣớc năm 1976 Singapore là một nước phát triển mạnh với nền kinh tế thị trường tự do, trong đó nhà nước đóng vai trò chính.
Môi trường kinh doanh mở và không có nham nhũng, giá cả ổn định và là một trong những nước thu nhập bình quân đầu người cao nhất thế giới. Tuy là nước Công nghiệp mới (NIC) có nền kinh tế phát triển (thuộc nhóm phát triển nhất thế giới), là trung tâm thương mại và tài chính ở Đông Nam Á nhưng kinh tế gần như phụ thuộc hoàn toàn vào bên ngoài, nhất là các nền kinh tế Hoa Kỳ, Nhật Bản và các nước phương Tây khác. Với nguồn lợi thu được từ xuất khẩu hàng hóa điện tử, hóa chất và cung cấp dịch vụ, Singapore nhập khẩu tài nguyên thiên nhiên, sản phẩm thô. Do đó, Singapore được xem là trung tâm xuất nhập khẩu hoạt động theo phương thức: mua sản phẩm thô, tinh luyện và xuất khẩu trở lại, chẳng hạn như nhập khẩu dầu thô và tinh chế lại để xuất đi.
Với vị trí cảng biển chiến lược, Singapore trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa cạnh tranh hơn so với các nước lân cận. Singapore là nước hàng đầu về sản xuất ổ đĩa máy tính điện tử và hàng bán dẫn. Singapore còn là trung tâm lọc dầu và vận chuyển quá cảnh hàng đầu Châu Á. Thị trường xuất khẩu và nhập khẩu chính của Singapore đều là các nước Malaysia, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan.
Du lịch là một ngành kinh tế mũi nhọn ở Singapore và đất nước này cũng được xem là một thiên đường mua sắm của khách du lịch. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Singapore cũng được coi là nước đi đầu trong việc chuyển đổi sang nền kinh tế tri thức. Singapore đang thực hiện kế hoạch đến năm 2018 sẽ trở thành một thành phố hàng đầu thế giới, một đầu mối của mạng lưới mới trong nền kinh tế toàn cầu và Châu Á và là một nền kinh tế đa dạng, nhạy bén trong kinh doanh.[49] Hệ thống giao thông ở Singapore rất phát triển. Chất lượng đường bộ của đảo quốc này được đánh giá là vào loại tốt nhất thế giới.
Giao thông tại Singapore được vận hành theo mô hình của Anh. Vào năm 2010, tổng dân số Singapore là 5,1 triệu người, trong đó có 3,2 triệu (64%) mang quốc tịch Singapore. Số còn lại (36%) là cư dân định cư hoặc người làm việc ngước ngoài. 2,9 triệu người (57%) được sinh ra tại Singapore trong khi số còn lại sinh ra tại nước ngoài.
Tuổi trung bình của người Singapore là 73 và số thành viên trung bình trong gia đình là 3,5 người. Năm 2010, tỉ lệ sinh nở là 1,1 trẻ em trên một phụ nữ, thấp thứ ba trên thế giới và dưới tỉ lệ cần thiết 2,1 để giữ vững số dân. Để giải quết vấn đề này, chính quyền Singapore đang khuyến khích những người nước ngoài tới định cư tại Singapore. Một lượng lớn dân định cư giữ cho dân số của Singapore không giảm quá nhanh.
Khoảng 40% dân số là người nước ngoài. Đây là tỉ lệ cao thứ sáu trên thế giới. Chính quyền Singapore luôn khuyến khích người ngoại quốc đến đây làm việc mặc dù điều này đồng nghĩa với việc họ sẽ giữ một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc gia. Biểu hiện có thể thấy là lao động nước ngoài chiếm đến 80% trong ngành công nghiệp xây dựng và 50% trong công nghiệp dịch vụ.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về tôn giáo, Singapore là một quốc gia đa tôn giáo. Theo thống kê, khoảng 51% dân số Singapore theo Phật giáo và Đạo giáo, 15% dân số (chủ yếu là người Hoa, người gốc Âu, và người Ân Độ) là tín đồ Đạo Cơ đốc. Hồi giáo chiếm khoảng 14% dân số, chủ yếu tồn tại trong các cộng đồng người Mã Lai, người Ấn Độ theo Hồi giáo, và người Hồi (người Hoa theo Hồi giáo). Có khoảng 15% dân số Singapore tuyên bố họ không có tôn giáo.
Các tôn giáo khác không đáng kể. Việt Nam và Singapore là hai quốc gia cùng nằm trong khu vực Đông Nam Á nên giữa hai nước có những nét tương đồng như: cùng chung trong môi trường địa lí, khí hậu; cả hai đều nằm trong khu vực địa lý rất quan trọng ở khu vực Châu Á về kinh tế, chính trị. Về mặt lịch sử, do trong những năm cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX cả Việt Nam và Singapore đều là những nước nghèo và là thuộc địa của các nước phương Tây (Việt Nam là thuộc địa của Pháp, Singapore là thuộc địa của Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh). Vì vậy, cả hai nước đều cùng đứng trong cuộc đấu tranh chung chống chủ nghĩa thực dân đế quốc phương Tây để tự giải phóng.
Giai đoạn 1965 – 1973 quan hệ giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Singapore còn mờ nhạt và hầu như không đáng kể. Đất nước Việt Nam bị chia làm 2 miền Nam – Bắc với hai chế độ chính trị hoàn toàn khác nhau nên mối quan hệ giữa Việt Nam và các nước rất phức tạp và ngược lại. Các nước ngoài khối xã hội chủ nghĩa chủ yếu đặt quan hệ với Việt Nam Cộng hòa. Trong khi đó, các nước trong khối Xã hội chủ nghĩa và trung lập lại nghiêng về Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Mối quan hệ Việt Nam – Singapore cũng không phải là ngoại lệ, Singapore tuyên bố đi theo con đường trung lập. Tuy 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiên, hoàn cảnh lịch sử buộc Singapore phải thi hành một chính sách ngoại giao thực dụng. Mặc khác, Singapore đi theo con đường tư bản, chống Cộng nên các mối quan hệ về kinh tế chính trị, thương mại đầu tư chủ yếu tập trung vào Việt Nam Cộng hòa. Giai đoạn này, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cũng chưa thiết lập quan hệ ngoại giao với Singapore.
Tuy nhiên, sự kiện ghi dấu mối quan hệ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với Singapore nói riêng và với các nước trong cộng đồng quốc tế nói chung trong giai đoạn này là vào tháng 7/1960, Bộ trưởng Ngoại giao Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Phạm Văn Đồng gửi thư cho chính phủ của 21 nước Á – Phi, trong đó có Singapore và Malaysia, để kêu gọi Chính phủ các nước này tuân thủ đúng theo tinh thần của hội nghị Băng Đung ủng hộ nhân dân Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong cuộc đấu tranh đòi Mỹ - Diệm phải tuân thủ đúng theo Hiệp định Geneva. Đáp lại lời kêu gọi này, Thủ tướng Lý Quang Diệu đã trả lời: “Tất cả những người bạn của hòa bình thế giới đều hy vọng Việt Nam có thể tự do định đoạt lấy tương lai của mình mà không bị sự can thiệp của nước ngoài”[15]. Thư phúc đáp của Thủ tướng Lý Quang Diệu hàm ý ngầm mong muốn nhân dân Việt Nam có thể giành được độc lập bằng chính cuộc cách mạng của mình và thông điệp “hòa bình” cũng được ông Lý Quang Diệu gửi gắm vào trong đó. Cùng năm đó, vào ngày 01/5/1960, nhân ngày Quốc tế Lao động tại Trung Quốc, phái đoàn của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã gặp gỡ với Đoàn Đại biểu Cộng hòa Singapore.
Hai bên không có bản hợp tác hay ghi nhớ nào được bàn thảo và ký kết. Tuy nhiên, cuộc gặp gỡ này cũng mở ra những cơ hội cho quan hệ Việt Nam với Singapore trong tương lai. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngày 27/11/1971, khu vực hoàn bình, tự do và trung lập Đông Nam Á (ZOPFAN) được thành lập. Trước đó, năm 1967 đã đánh dấu mốc quan trọng với sự ra đời của khối ASEAN với 5 nước khởi đầu là Indonesia, Malaysia, Thailan, Singapore, Philippines.
Sau đó, vào năm 1969, Thủ tướng Malaysia đưa ra khái niệm và lời kêu gọi thành lập một khu vực trung lập tại Đông Nam Á. Các dữ kiện trên tuy không ảnh hưởng trực tiếp tới quan hệ giữa Việt Nam và Singapore nhưng về cơ bản các nước Đông Nam Á đã có những đường lối đối ngoại chung: từ chỗ hỗ trợ Mỹ, ủng hộ Mỹ can dự vào khu vực nay đã giảm dần sự phụ thuộc và giảm dần dính líu tới những rắc rối đang xảy ra tại Việt Nam. Mối quan hệ giữa các nước ASEAN bước đầu tiên còn lỏng lẻo và chủ yếu phụ thuộc vào quan hệ của các nước lớn. Tuy vậy, các nước trong khu vực ASEAN đã bắt đầu thăm dò khả năng phát triển ngoại giao và tăng cường hợp tác kinh tế - ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cũng hoàn toàn ủng hộ điều đó.
Phía Singapore ngày càng giảm bớt sự dính líu của mình tới chiến tranh Việt Nam nhưng vẫn chưa nhận được sự hưởng ứng tích cực từ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vì những nghi ngại về thái độ của Singapore cũng như thái độ của các nước ASEAN khác trong hoạt động của họ nhằm hỗ trợ cho sự tồn tại của chính quyền miền Nam Việt Nam. Như vậy, quan hệ chính trị - ngoại giao Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – Singapore trong giai đoạn này còn nhiều hạn chế do các điều bên ngoài và nội tại bản thân 2 nước dẫn đến quan hệ ngoại giao Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Singapore gần như chưa phát triển được. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khác với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Việt Nam Cộng hòa và Singapore giai đoạn này khá sôi động. Năm 1954, Việt Nam Cộng hòa đặt cơ quan Lãnh sự tại Singapore, đến 1960 nâng cấp lên Tổng lãnh sự.
Năm 1963, do tình hình thế giới và khu vực phức tạp cộng với việc Liên bang Malaysia được thành lập, Singapore xin gia nhập vào Liên bang Malaysia.