Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ CHỦ YẾU TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ AN NINH QUÂN SỰ MỸ - ẤN ĐỘ TRONG THẬP NIÊN ĐẦU CỦA THẾ KỶ XXI 1.1 Bối cảnh quốc tế và khu vực Quan hệ Mỹ - Ấn Độ được nhận định là một trong những mối quan hệ song phương có tầm ảnh hưởng quốc tế, bởi đây là mối quan hệ giữa hai nền dân chủ lớn của thế giới với một bên là siêu cường số một thế giới còn bên kia là một cường quốc đang lên. Vì thế, quan hệ Mỹ - Ấn Độ chịu ảnh hưởng rất lớn từ những biến động trong đời sống quốc tế và ngược lại, những chuyển động của mối quan hệ này cũng tác động đến việc “định hình thế giới”2 trong thế kỷ XXI.1 Những xu thế quốc tế chủ đạo Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, tất cả các nước trên thế giới đều thể hiện một mong muốn chung là xây dựng một môi trường quốc tế hòa bình, ổn định để phục vụ cho mục tiêu hàng đầu là phát triển kinh tế. Đây chính là cơ sở, nền tảng căn bản hình thành nên những xu thế quốc tế mới là Xu thế toàn cầu hóa, Xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển và Xu thế đa cực hóa. Những xu thế quốc tế chủ đạo trên đã và sẽ chi phối quan hệ quốc tế nói chung, khu vực Nam Á nói riêng trong thập niên đầu và trong những thập niên tiếp theo của thế kỷ XXI.
Bước sang thế kỷ XXI, xu thế toàn cầu hóa chính thức chuyển sang giai đoạn phát triển mới3 mạnh mẽ hơn bao giờ hết, trở thành một xu thế 2 Tổng thống Obama gọi quan hệ Mỹ - Ấn Độ là một trong những mối quan hệ “định hình thế kỷ XXI”.Friedman thì thế giới đã trải qua ba giai đoạn toàn cầu hóa.Giai đoạn thứ nhất kéo dài từ năm 1642 khi Columbus giương buồm mở ra sự giao thương với thế giới cũ và mới cho đến khoảng năm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khách quan không thể đảo ngược, có tác động trực tiếp, sâu rộng tới các lĩnh vực đời sống xã hội, nhất là lĩnh vực kinh tế và quá trình hoạch định chính sách đối ngoại của các quốc gia, dân tộc trên thế giới. Lĩnh vực kinh tế được đánh giá là chịu tác động mạnh mẽ nhất của xu thế toàn cầu hóa. Những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của Internet đã “làm phẳng” những trở ngại về địa lý, mở ra những phương thức sản xuất kinh doanh, những vị thế địa chính trị và địa kinh tế hoàn toàn mới. Thế giới đang tiến gần đến một nền kinh tế không biên giới.
Sự tự do hóa trong thương mại, đầu tư, dịch vụ, chuyển giao công nghệ cũng như sự chuyên môn hóa sâu sắc trong phân công lao động quốc tế đã thúc đẩy các quan hệ song phương và đa phương phát triển, gia tăng sự liên kết giữa các quốc gia, các khu vực trên thế giới. Mỹ luôn là một trong những quốc gia tiên phong trong việc thúc đẩy toàn cầu hóa kinh tế phát triển. Nền kinh tế Mỹ đã thu lợi nhiều từ quá trình toàn cầu hóa, qua đó duy trì và giữ vững được vị trí là nền kinh tế số một thế giới. Trong khi đó, phải đến đầu thập niên 1990, với chương trình cải cách kinh tế rộng rãi, mạnh mẽ của Thủ tướng Narasimha Rao, nền kinh tế Ấn Độ mới chuyển đổi hoàn toàn từ nền kinh tế kế hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trường, tham gia sâu hơn vào quá trình toàn cầu hóa.
Sau hai thập niên cải tổ thành công, nền kinh tế Ấn Độ đạt được những thành tựu to lớn. Ấn Độ được mệnh danh là“quốc gia có thị trường bán lẻ lớn nhất hành tinh”, là “cái nôi của cuộc cách mạng xanh”, “siêu cường quốc phần mềm” của thế giới … Theo dự báo của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), nếu Ấn Độ vẫn duy trì được mức tăng trưởng trung bình 6%/năm như thời gian 1800. Giai đoạn thứ hai kéo dài từ năm 1800 đến năm 2000, bị gián đoạn bởi cuộc Đại Khủng Hoảng năm 1930 và hai cuộc thế chiến. Giai đoạn thứ ba bắt đầu từ năm 2000 đến nay.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com qua thì đến giữa thế kỷ XXI, Ấn Độ sẽ vươn lên vị trí thứ 3 thế giới về kinh tế, sau Mỹ và Trung Quốc4. Như vậy, Mỹ và Ấn Độ đều hưởng lợi nhiều khi hội nhập sâu vào quá trình toàn cầu hóa kinh tế. Mỹ là đầu tầu kinh tế thế giới, rất cần khai thác những thị trường rộng lớn, giàu tiềm năng khai thác như Ấn Độ. Còn Ấn Độ là nền kinh tế đang phát triển, cần nhiều nguồn vốn, công nghệ kỹ thuật tiên tiến và phương thức quản lý hiện đại từ các nền kinh tế hàng đầu thế giới như Mỹ.
Vì vậy, thúc đẩy quan hệ kinh tế song phương phát triển sẽ đem lại lợi ích to lớn cho cả Mỹ và Ấn Độ. Bên cạnh đó, việc hai nước tham gia vào các tổ chức kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế đại diện cho xu thế liên kết kinh tế toàn cẩu như Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) đã giúp Mỹ và Ấn Độ có nhiều cơ hội để tìm ra những điểm chung, giảm thiểu bất đồng và xích lại gần nhau hơn. Ngoài ra, Mỹ và Ấn Độ cùng chia sẻ mục tiêu thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực Nam Á. Năm 2006, Mỹ trở thành quan sát viên của Hiệp hội hợp tác khu vực Nam Á (SAARC).
Các quốc gia Nam Á, trong đó có Ấn Độ, đặt kỳ vọng rất lớn vào quan hệ kinh tế với Mỹ. Hiện nay, Mỹ đang là một đối tác bên ngoài quan trọng nhất của Tiểu lục này, cũng như của Ấn Độ. Một cộng đồng kinh tế Nam Á hội nhập và phát triển mạnh mẽ là hoàn toàn phù hợp với lợi ích của cả Mỹ và Ấn Độ. Tuy không tác động sâu rộng như trong lĩnh vực kinh tế, song xu thế Toàn cầu hóa cũng ảnh hưởng mạnh mẽ đến quá trình hoạch định chính sách đối ngoại của các quốc gia.
Bối cảnh quốc tế, đặc biệt là tình hình an ninh thế giới trong thập niên đầu thế kỷ XXI có nhiều biến động phức tạp, khó lường với sự nổi lên của các trung tâm quyền lực mới và các mối đe dọa an ninh truyền thống, phi truyền thống. Điều đó đòi hỏi các nước, khu vực trên thế giới phải liên kết, gắn bó chặt chẽ với nhau hơn nhằm đảm bảo lợi ích của 4 http://www.com/My-An-Do-se-tro-thanh-nen-kinh-te-lon-thu-3-the-gioi/119/13249842.epi 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mỗi quốc gia, cũng như đảm bảo và duy trì môi trường khu vực, quốc tế hòa bình, ổn định và phát triển. Mỹ tuy là siêu cường số một thế giới song cũng không thể tự mình giải quyết các vấn đề an ninh toàn cầu như vấn đề chống khủng bố quốc tế, vấn đề phổ biến vũ khí hạt nhân, vấn đề tự do hàng hải quốc tế,… Trong bối cảnh sức mạnh tổng hợp bị suy giảm tương đối, Mỹ càng phải liên kết chặt chẽ hơn với các nước đồng minh, đối tác nhằm đảm bảo các mục tiêu và lợi ích quốc gia của mình. Chính quyền Obama đã triển khai chính sách ngoại giao thông minh, linh hoạt và có xu hướng đa phương thay thế chính sách ngoại giao đơn phương, chú trọng đến quân sự của Chính quyền G.Bush hiện không còn phù hợp với những thay đổi của tình hình quốc tế.
Những điều chỉnh trong chính sách đối ngoại của Chính quyền Obama đã chứng tỏ có hiệu quả trong việc thực hiện các mục tiêu khôi phục nền kinh tế, cải thiện hình ảnh, uy tín của Mỹ trên trường quốc tế và nhất là trong việc hình thành một liên kết quốc tế rộng rãi, trong đó Ấn Độ được xác định là một nhân tố, một mắt xích quan trọng, nhằm ngăn chặn sự trỗi dậy của Trung Quốc. Đối với Ấn Độ, việc duy trì chính sách đối ngoại “không liên kết” trong một thời gian dài đã làm chậm quá trình vươn lên của Ấn Độ. Đến thập niên đầu thế kỷ XXI, Ấn Độ mới có những chuyển hướng trong chính sách đối ngoại theo hướng đa liên kết5. Mối quan hệ với các quốc gia, các nước lớn trong khu vực và thế giới mà Ấn Độ thiết lập được thời gian này, trong đó nổi bật nhất là mối quan hệ với Mỹ, đã góp phần nâng cao uy tín và vị thế của Ấn Độ.
Quan hệ Mỹ - Ấn Độ phát triển không chỉ giúp Ấn Độ bảo vệ tốt hơn các lợi ích và an ninh quốc gia, mà còn giúp nâng cao vai trò của Ấn Độ trong việc giải quyết các vấn đề khu vực và quốc tế. Như vậy, chỉ đến khi Ấn Độ hòa nhập, bắt kịp xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa đang diễn ra mạnh mẽ trong đời sống quốc tế hiện nay, quốc gia này mới phát triển và dần chứng tỏ 5 Phần này được trình bày rõ trong mục 1.2 của Luận văn 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được vị thế nước lớn của mình. Điều đó cho thấy tính tất yếu và sự tác động mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa đối với việc hoạch định chính sách đối ngoại của Ấn Độ. Cùng với xu thế Toàn cầu hóa và Khu vực hóa, xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển cũng là một xu thế nổi bật của các mối quan hệ song phương và đa phương trên thế giới trong thập niên đầu của thế kỷ XXI.
Xuất phát từ lợi ích chiến lược căn bản của mình, các cường quốc tiến hành điều chỉnh lại chính sách đối ngoại, xây dựng khuôn khổ quan hệ mới ổn định lâu dài, phát triển hệ thống an ninh quốc gia nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế phát triển. Vì thế, các nước lớn thường có xu hướng giải quyết những mâu thuẫn tranh chấp thông qua các biện pháp đối thoại, thỏa hiệp và tránh xung đột. Quan hệ Mỹ - Ấn Độ cũng không nằm ngoài sự chi phối của xu thế trên. Nếu như dưới thời Chính quyền Clinton, Ấn Độ không được đánh giá cao trong chính sách Nam Á của chính quyền này thì sang thập niên đầu thế kỷ XXI, mối quan hệ song phương này có những bước phát triển mạnh mẽ dựa trên cơ sở hòa bình, hợp tác, phù hợp với xu thế chung.
Cả hai nước đều thể hiện thiện chí bỏ qua những bất đồng trong quá khứ để thiết lập mối quan hệ sâu sắc hơn trên tất cả các lĩnh vực.