Chương 1: Lý luận chung về báo điện tử và sự phát triển của báo điện tử tại Việt Nam Chương 2: Chất lượng thông tin trên báo điện tử hiện nay Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng thông tin trên báo điện tử. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 10 - Chƣơng 1: BÁO ĐIỆN TỬ VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA BÁO ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM 1. Khái niệm về báo điện tử Thực tế, định nghĩa về báo điện tử đến nay vẫn chưa thống nhất, ngay cả tên gọi loại hình báo này cũng chưa thống nhất, nó có nhiều tên gọi khác nhau: Báo điện tử, báo trực tuyến, báo chí Internet. “Báo trực tuyến” là thuật ngữ mới được sử dụng và chủ yếu phổ biến những người làm trong lĩnh vực tin học, những người nghiên cứu, giảng dạy, học tập về báo chí sử dụng.
Từ "trực tuyến"(1) thể hiện một khía cạnh kỹ thuật điện tử, tin học, chỉ trạng thái tương tác thời gian thực của các thiết bị với nhau (ví dụ như hai người đang nói chuyện điện thoại, hai đầu cầu phát thanh, truyền hình trực tiếp…được coi là trực tuyến). “Báo mạng” là thuật ngữ gọi tắt của “báo chí mạng Internet”, dễ gây cảm giác mơ hồ trong việc nắm bắt ý nghĩa của thuật ngữ. Nhiều nhà nghiên cứu đã tìm đến một thuật ngữ khác vốn đã được sử dụng khá phổ biến trong các tài liệu báo chí nước ngoài, đó là “online”. Từ điển tin học định nghĩa, “online” dùng theo nghĩa thông dụng để chỉ trạng thái của một máy tính khi đã kết nối với mạng Internet và sẵn sàng hoạt động, “Online” dịch sang tiếng Việt là “trên mạng”.
Tuy nhiên, hiện nay đại đa số người đọc đã quen với thuật ngữ báo điện tử, thuật ngữ này đã trở nên thông dụng hơn so với các tên gọi khác. Do vậy, luận văn này sẽ sử dụng thuật ngữ “báo điện tử” để chỉ loại hình báo chí này. Các loại hình báo chí ra đời trước như báo in, phát thanh, truyền hình, luận văn tạm gọi là báo chí truyền thống. (1) Theo Đại từ điển tiếng Việt, trang 1736, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin, năm 1998 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 11 - Theo cách hiểu thông dụng và đơn giản hiện nay, báo điện tử là loại hình báo chí phát hành trên mạng Internet, là những trang báo điện tử độc lập hay là sự nối dài của báo in có sẵn như: Nhân dân điện tử, Hà nội mới điện tử, Lao động điện tử.
Tại Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật báo chí năm 1999 cũng đề cập đến báo điện tử. “Báo điện tử là loại hình báo chí được thực hiện trên mạng thông tin máy tính bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số, tiếng nước ngoài” (Điều 3- các loại hình báo chí – NXB Chính trị Quốc gia). Như vậy, tại Luật này báo điện tử được coi là một loại hình được thực hiện trên mạng thông tin máy tính và bằng tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số, tiếng nước ngoài. Năm 1997, trong bài viết “Cần định nghĩa lại báo chí chăng?” đăng trên báo Nhân dân (số ra ngày 12-10-1997), nhà báo Phan Quang đã cho rằng: “Bên cạnh các loại hình báo chí truyền thống như báo in, phát thanh và truyền hình đã bắt đầu lưu hành và đang trên đà mở rộng nhanh loại hình được tạm gọi là “báo điện tử” (mới) áp dụng những tiến bộ về tin học có khác với các phương thức mà phát thanh và truyền hình cổ điển vẫn làm xưa nay”.
Như vậy, theo nhà báo Phan Quang, loại hình báo chí mới- báo điện tử là loại hình báo chí áp dụng những tiến bộ về tin học có khác với các phương thức mà phát thanh và truyền hình cổ điển vẫn làm xưa nay. Tiến sỹ Thang Đức Thắng, Phó Giám đốc FPT Internet, Tổng biên tập VNExpress, định nghĩa loại hình báo chí mới này là “tờ báo thực hiện các chức năng báo chí bằng phương tiện Internet”. Theo Từ điển Bách khoa toàn thư mở Wikipedia tại địa chỉ http://vi.org cũng có đề cập đến định nghĩa của báo điện tử như sau: Báo điện tử là loại báo mà người ta có thể đọc trên máy tính khi kết LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 12 - nối với đường truyền internet qua modem (dial-up hoặc ADSL) có dây hoặc không dây (Wi-Fi và WiMax). Cùng với máy tính, có thêm điện thoại di động, iPod, thiết bị không dây di động khác.
Cũng có không ít người quan niệm báo điện tử là một loại hình báo chí có sự can thiệp của công nghệ cao, được chế tác, xuất bản và chạy trên môi trường điện tử. Trong công trình nghiên cứu Newspaper publishing and the World Wide Web” công bố năm 1998, hai tác giá Michel H.Jackson và Nora Paul đã đưa ra những tiêu chuẩn mà những trang web phạm vào những tiêu chuẩn đó thì không được coi là một tờ báo điện tử: + Trang web của một công ty truyền thông hay tổ chức mà không cung cấp một sản phẩm riêng biệt để làm tờ báo + Trang web không được cập nhật thông tin trong vòng 15 ngày + Trang web không có bản in tương ứng + Trang web chỉ cung cấp những thông tin rao vặt, quảng cáo… +Trang web chỉ bao gồm 1 trang + Trang web chỉ cung cấp khung trang (đề mục) mà không có nội dung đi kèm(2) (Nguồn: Nguyễn Sỹ Hoàng, “Báo chí phát hành trên mạng- suy nghĩ về một cái tên”- (Tạp chí Người làm báo - số tháng 3-2001). Như vậy, có thể định nghĩa tổng thể về báo điện tử như sau: Báo điện tử là một phương tiện truyền thông đại chúng sử dụng công nghệ kỹ thuật mạng Internet để chuyển tải thông tin. Sự ra đời và phát triển của báo điện tử tại Việt Nam 1.
Đôi nét về báo điện tử trên thế giới Trong bài viết “Internet - Đôi điều cần biết” đăng trên địa chỉ http://vietnamnet.vn/cntt vào ngày 18/10/2007 đã trả lời cho câu hỏi Internet đã ra đời như thế nào, và tại sao? (2) Nguyễn Sỹ Hoàng, “Báo chí phát hành trên mạng- suy nghĩ về một cái tên”- Tạp chí Người làm báo - số tháng 3-2001 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 13 - Khởi nguồn của Internet là các máy tính IBM dùng chung vào những năm 1960 tại Mỹ. Máy tính thời đó vẫn còn là của hiếm, và nhiều sinh viên, giáo sư phải dùng chung một chiếc. Licklider được coi là người khai sinh khái niệm mạng toàn cầu, với khái niệm “Mạng Thiên Hà” (Galatic Network) được công bố năm 1962. Ông cũng tham gia vào quá trình kiến thiết mạng ARPANET, tiền thân của Internet ngày nay.
Người sáng tạo ra cụm từ “Word Wide Web” cụm từ viết tắt www. Luôn đi kèm với địa chỉ website được sáng tạo bởi Tim Berners-Lee, vào năm 1990. Đầu những năm 1990, Internet thực sự phát triển mạnh mẽ, mang hình dáng như ngày nay kể từ năm 1993. Internet phát triển rất nhanh, nếu như Radio mất 38 năm để đạt đến con số 50 triệu người dùng, 13 năm cho Tivi, và chỉ 5 năm cho Internet.
Con số cụ thể về lượng người dùng Internet hiện tại, 35% người dùng Internet nói tiếng Anh, 65% là ngôn ngữ khác với 14% trong đó nói tiếng Trung. Chỉ chiếm 13% dân số thế giới, nhưng Bắc Mĩ chiếm đến gần 70% lượng người dùng Internet. Quốc gia có tỉ lệ dân dùng Internet cao nhất là Thuỵ Điển với 75% dân số tiếp cận được với mạng toàn cầu. Hơn 20 năm sau khi mạng Internet ra đời, thế giới chứng kiến sự xuất hiện của báo điện tử vào giữa những năm 1990.
Một trong những hãng truyền thông lớn nhất thế giới là CNN (Mỹ) đã chạy thử phiên bản báo mạng từ năm 1993. Sau đó, BBC (Anh) online từ 13/9/1994. Đó là sự khởi động của loại hình báo chí này. Phần lớn website tin tức hồi đó đều là phiên bản điện tử của báo giấy hoặc truyền hình.
Tháng 10/1993, Khoa báo chí Đại học Florida (Mỹ) tung ra tờ báo điện tử đầu tiên. Cùng với sự phát triển chóng mặt của các công nghệ kết nối, giúp đẩy nhanh tốc độ truy tải, số lượng các tờ báo điện tử cũng nở rộ khắp nơi trên thế giới, truyền tải thông tin dưới mọi hình thức mà các loại báo truyền thống cung cấp. Có thể coi báo điện tử hiện nay là sự hội tụ của cả báo giấy LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Người lướt web không chỉ được cập nhật thông tin dưới dạng chữ viết mà còn có thể nghe rất nhiều kênh phát thanh và xem truyền hình ngay trên các website báo chí.
Từ vài năm trở lại đây, một nhánh mới của lĩnh vực phát hành thông tin điện tử đã xuất hiện và tạo nên một cơn sốt mới. Đó chính là các website cá nhân với tên gọi weblog hay blog. Về bản chất, đây là những nhật ký hay kênh phát ngôn của cá nhân nhưng trên thực tế nhiều weblog, với độ cập nhật thông tin nhanh và khả năng nhận định, bình luận sắc sảo, đã nhanh chóng trở nên nổi tiếng hơn cả nhiều tờ báo điện tử chính thống. Trên thế giới , thậm chí nhiều weblog đã được các báo điện tử liên kết vào như một phần nội dung của họ hoặc tác giả weblog còn được “trải thảm đỏ” mời về làm cho những hãng thông tấn lớn.
Có thể thấy một thực tế, báo điện tử trên thế giới ra đời và phát triển mạnh mẽ đã thu hút được một lượng lớn độc giả trên toàn cầu. Nhiều tờ hoạt động hiệu quả đã nghĩ đến kinh doanh bằng loại hình báo chí mới này và đã thu được lợi nhuận lớn. Sự phát triển của báo điện tử tại Việt Nam Ngày 5/3/1997, Thủ tướng Chính Phủ đã ký quyết định thành lập Ban điều phối quốc gia mạng Internet ở Việt Nam để điều hoà, phối hợp việc quản lý, phát triển dịch vụ Internet tại Việt Nam. Ngày 19/11/1997, Việt Nam chính thức hoà mạng Internet, khi đó chỉ có một doanh nghiệp cung cấp hệ thống đường trục kết nối cả trong nước và quốc tế (IXP) là Tổng công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam hoạt động cùng 4 nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) và VNPT, FPT, SPT và Netman với 1.376 số thuê bao.
Theo ông Mai Liêm Trực- Nguyên Thứ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông (BCVT) cho biết: “Nếu như các dịch vụ viễn thông của Việt Nam mở ra chậm hơn thế giới khoảng 40-50 năm, dịch vụ điện thoại di động chậm hơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 15 - của thế giới khoảng 15-20 năm thì Internet vào Việt Nam chậm hơn so với khởi đầu của thế giới chỉ chừng 7-8 năm. Còn so với một số quốc gia trong khu vực thì chỉ chậm vài ba năm”.