MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong xu thế toàn c u hóa hiện nay, du lịch đang nhanh chóng trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới, bao gồm cả các nước phát triển và đang phát triển. Ngày nay, hoạt động kinh doanh du lịch đang ngày càng phát triển mạnh và du lịch đã chiếm một tỷ trọng lớn trong thu nhập quốc dân của nhiều quốc gia trên thế giới. Du lịch là chìa khóa mang lại sự thịnh vượng cho cả nước giàu và nghèo, hiện chiếm tới 40% thương mại dịch vụ toàn c u.
Theo số liệu thống kê của Tổ chức du lịch thế giới (UNWTO), năm 2007, số người đi du lịch trên thế giới là 889 triệu khách, đem lại nguồn thu tới 735 tỷ USD cho ngành du lịch và giải quyết công ăn việc làm cho g n 300 triệu người[34]. Đến năm 2012, số người đi du lịch trên thế giới đã vượt con số 1 tỷ người. Tuy nhiên, trong tương lai con số này sẽ còn không ngừng tăng lên. Dự báo du lịch thế giới sẽ tiếp tục tăng trưởng một cách bền vững trong những năm tới đạt 1,8 tỷ lượt năm 2030.
Dự kiến trong 10 năm tới, ngành công nghiệp này sẽ tăng trưởng trung bình 4% một năm, đóng góp 10% GDP toàn c u (tương đương 10 nghìn tỷ USD)[34]. Thu nhập xã hội ngày càng tăng cộng với sự gia tăng dân số thế giới khiến cho nhu c u tiêu dùng, vui chơi, giải trí, du lịch của con người tăng theo và ngành du lịch hiện đang trở thành ngành kinh tế có tốc độ phát triển cao và quan trọng vào bậc nhất trên thế giới. Các nước thuộc khu vực Đông Nam cũng không phải là một ngoại lệ khi ngành du lịch ở các nước này đang ngày càng đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế đất nước. Điển hình nhất là tại Thái Lan, xứ sở “đất nước của nụ cười”, là một trong những nước có ngành du lịch phát triển nhất trong Hiệp hội các các quốc gia Đông Nam (ASEAN), là nước có số lượng khách đi du lịch hàng năm lớn, nhất là đi du lịch nội khối trong khu vực SE N, Thái Lan đồng thời cũng luôn nằm trong danh sách 10 thị trường gửi khách du lịch hàng đ u của du lịch Việt Nam.
Lượng khách Thái Lan đến Việt Nam có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong hơn 15 năm trở lại đây. Nếu như năm 2000 mới có 26.366 lượt khách Thái Lan đi du lịch Việt Nam thì đến năm 2014, con số này đã tăng lên 247.000 lượt người, tăng 9,3 l n và chiếm hơn 3% tổng số khách quốc tế đến Việt Nam[46]. Chiến lược Phát 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển Du lịch Việt Nam luôn xác định thị trường trọng điểm là thị trường g n, trong đó có Thái Lan. Đối với thị trường khách Thái Lan, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để thu hút khách bằng cả đường không, đường bộ và đường biển.
Thái Lan đồng thời cũng là trung tâm trung chuyển khách bằng đường hàng không của châu Á. Thu hút khách từ Thái Lan đồng nghĩa với việc mở ra cơ hội cho Việt Nam thu hút khách đến từ các thị trường khác nhằm nối chuyến, kéo dài hành trình của khách. Thêm vào đó, du lịch Việt Nam có nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác tương xứng. Để du lịch Việt Nam cất cánh, c n phải hợp tác phát triển du lịch để học h i kinh nghiệm từ các nước có nền du lịch phát triển hàng đ u thế giới, trong đó có Thái Lan.
Vì vậy, hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan là sự c n thiết bởi Thái Lan là một trong những nước có ngành du lịch phát triển đạt trình độ chuyên nghiệp đẳng cấp trong khu vực và cả đấu trường quốc tế. Hợp tác du lịch với láng giềng Thái Lan chúng ta có thể học h i được kinh nghiệm, phát huy được tiềm năng và lợi thế quốc gia về du lịch, đưa du lịch Việt Nam trở thành “điểm đến của thiên niên kỷ mới”. Trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, quan hệ hợp tác du lịch Việt Nam- Thái Lan cũng là xu hướng phát triển phù hợp với chiến lược hợp tác quốc tế của ngành du lịch Việt Nam và Thái Lan. Việc liên kết hợp tác và phát triển du lịch giữa hai nước không những đem lại lợi ích kinh tế cho cả hai bên, mà còn tạo điều kiện thúc đẩy quan hệ chính trị-ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan ngày càng tốt đẹp, giúp nhân dân hai nước tăng cường giao lưu, hiểu biết lẫn nhau và g n kết về văn hóa-xã hội, tạo tiền đề cho việc duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực và thế giới.
Thực tế nhiều năm nay cho thấy ngành du lịch Việt Nam có sự hợp tác với ngành du lịch Thái Lan trên nhiều phương diện, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập tổ chức ASEAN (7/1995). Để thấy được những thành tựu của cả hai nước trong quá trình hợp tác du lịch và rút ra được những bài học kinh nghiệm cho du lịch Việt Nam khi hợp tác với du lịch Thái Lan, tôi quyết định chọn đề tài luận văn là “Hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay”. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xét dưới các góc độ trên đây, việc lựa chọn vấn đề hợp tác và phát triển du lịch giữa Việt Nam và Thái Lan làm nội dung nghiên cứu của luận văn vừa có ý nghĩa khoa học, vừa có ý nghĩa thực tiễn khá sâu s c. Thông qua việc khái quát về những thế mạnh về tiềm năng du lịch Việt Nam, du lịch Thái Lan, luận văn cũng chỉ rõ cơ sở hợp tác phát triển du lịch hai quốc gia.
Từ việc nghiên cứu thực trạng hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay luận văn cho thấy những hạn chế trong quá trình hợp tác cũng như những bài học kinh nghiệm rút ra từ sự phát triển du lịch của “xứ sở chùa Vàng” đối với nền du lịch non trẻ của nước nhà. Đồng thời, dự báo những triển vọng phát triển về hợp tác du lịch giữa hai nước Việt Nam và Thái Lan. Về mặt khoa học, việc nghiên cứu đề tài là sự đóng góp cho việc xây dựng cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế nói chung và quan hệ hợp tác du lịch Việt Nam-Thái Lan nói riêng. Trong khi đó, ý nghĩa chính trị của đề tài này là sự đóng góp cho hoạch định đường lối chính sách quan hệ hợp tác phát triển du lịch giữa Việt Nam-Thái Lan trên con đường hợp tác du lịch của khu vực và hội nhập vào nền kinh tế quốc tế của nước ta hiện nay.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Nghiên cứu về phát triển du lịch của một nước, đặc biệt là vấn đề hợp tác và phát triển du lịch giữa các nước với nhau,giữa các nước trong cùng một khu vực, hoặc giữa các khu vực với nhau đã và đang là vấn đề khoa học ngày càng được chú trọng, nhất là khi du lịch đã trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia. Hơn nữa, với vị trí địa lý g n gũi, mối quan hệ giữa hai nước được hình thành từ lâu, hai bên đã sớm nhận thức được t m quan trọng đối với nhau, do đó, ngày càng chú trọng đến việc nghiên cứu du lịch. Đã có nhiều công trình, bài báo viết về ngành du lịch của hai nước. Tuy nhiên, việc nghiên cứu du lịch với tư cách là một lĩnh vực hợp tác và liên kết ngành giữa hai nước, lại chưa được nhiều người quan tâm.
Bằng chứng là có nhiều bài báo viết về sự hợp tác kinh tế giữa hai nước, nhưng chỉ chú trọng nhiều đến hợp tác về thương mại và đ u tư, mà ít quan tâm đến hợp tác, phát triển về du lịch. Đáng chú ý trong số đó là các bài báo sau đây: “Ba mươi năm quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam-Thái Lan”(2006)[4] đăng tải trên Đặc san 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo Đ u tư-Vietnam Invesment Review, nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Thái Lan, Hà Nội; giới thiệu rõ về lịch sử quan hệ hai nước, điểm qua những dấu mốc hợp tác kể từ khi Việt Nam và Thái Lan thiết lập quan hệ ngoại giao (1976-2006). Qua đó, nêu lên những thành tựu đã đạt được trong quá trình hợp tác phát triển giữa hai nước Việt Nam và Thái Lan trên tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, văn hóa, ngoại giao, du lịch, giáo dục…. Bài viết cũng chỉ rõ những cơ hội, thách thức và nguyên nhân hai nước phải đối mặt trong quá trình hợp tác.
Hai nước láng giềng hữu nghị, hợp tác dài lâu và là đối tác tin cậy cùng nhau phát triển. Bên cạnh đó, cuốn sách“Quan hệ Việt Nam-Thái Lan 1976-2000” (2007)[14] của Tiến sỹ Hoàng Kh c Nam do NXB Đại học quốc gia Hà Nội xuất bản đưa ra khái quát chung về mối quan hệ Việt Nam và Thái Lan trong lịch sử, đồng thời, tập trung nhấn mạnh mối quan hệ hai nước từ 1976-2000 (tính từ khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao) trong sự vận động của bối cảnh quốc tế và khu vực qua các giai đoạn từ 1976-1989, 1989-2000. Thông qua đó phân tích rõ sự chuyển biến trong mối quan hệ hai bên từ xung đột, đối đ u chuyển sang xu thế hòa dịu và hợp tác song phương trong xu thế phát triển của thời đại. Một ph n rất nh trong cuốn sách có đề cập đến sự hợp tác du lịch Việt Nam-Thái Lan.
Tại Thái Lan các công trình chuyên khảo nghiên cứu về đề tài hợp tác phát triển du lịch Việt-Thái cũng không nhiều. Học giả Thái Lan nghiên cứu nhiều về đề tài này là Tiến sĩ Thanyathip Sripana, thuộc Viện nghiên cứu Châu Á của trường Đại học Chulalongkorn. Những bài viết tiêu biểu nhất là:“Hai mươi năm quan hệ ngoại giao Thái Lan-Việt Nam: Thái Lan và Việt Nam đã hiểu biết về nhau như thế nào? (1997)” [25] tác giả nêu khái quát quá trình chuyển đổi quan hệ này từ đối địch sang mối quan hệ hữu nghị và hợp tác, trong đó cũng đề cập đến hợp tác trong lĩnh vực du lịch. Bên cạnh đó, trong bài viết “25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Thái Lan-Việt Nam”(2002)[26] đã đề cập đến những tiến bộ mới trong việc tăng cường hiểu biết lẫn nhau và triển vọng hợp tác trong tương lai, trong đó có vấn đề hợp tác du lịch.