Chương 1 LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KINH TẾ HỢP TÁC XÃ TRONG NHỮNG NĂM 1996 - 2000 1. Những điều kiện ảnh hưởng đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong xây dựng kinh tế Hợp tác xã 1. Điều kiện tự nhiên và xã hội Điều kiện tự nhiên là yếu tố quan trọng có ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của kinh tế xã hội của mỗi vùng miền, nói rộng hơn là đối với quốc gia, dân tộc. Chiến lược phát triển kinh tế xã hội đúng đắn phải phù hợp với những điều kiện tự nhiên và đặc điểm dân cư của mỗi vùng.
Do đó những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của địa phương sẽ tác động đến sự lựa chọn hướng phát triển cơ cấu kinh tế phù hợp, trong đó việc xây dựng mô hình kinh tế hợp tác xã phải dựa trên những điều kiện thuận lợi, tiềm năng, thế mạnh về tự nhiên và kinh tế xã hội của địa phương. Về vị trí địa lý: Sơn La là một tỉnh miền núi cao biên giới, nằm ở phía tây bắc của Việt Nam, nằm trong vị trí từ 200 39’ đến 220 5’ vĩ bắc và 1030 15’ đến 1050 15' kinh đông. Phía bắc giáp tỉnh Lào Cai, Yên Bái. Phía đông và đông nam giáp tỉnh Phú Thọ, Hoà Bình, Thanh Hoá.
Phía tây giáp tỉnh Lai Châu. Phía nam giáp nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào. Sơn La có hai cửa khẩu quốc gia là Pa Háng (thuộc huyện Mộc Châu) và Chiềng Khương (thuộc huyện Sông Mã) và nằm trên trục đường quốc lộ 6: Hà Nội - Hoà Bình - Sơn La - Điện Biên - Lai Châu, cách Hà Nội 300km. Các đường giao thông quan trọng trên địa bàn tỉnh gồm có 4 tuyến chính nối Sơn La với thủ đô Hà Nội: đường quốc lộ 6, quốc lộ 37, quốc lộ 43, quốc lộ 279.
Ngoài ra, còn có đường không và đường sông như sân bay Nà Sản và cảng đường sông Tà Hộc, Vạn Yên. Các con sông chính chảy qua địa bàn tỉnh Sơn La như sông Ðà, Sông Mã và rất nhiều con suối nhỏ phân bổ đều trên địa bàn tỉnh. Sông 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ðà chảy qua địa phận Sơn La dài 150 km, sông Mã chảy qua địa phận Sơn La dài 95 km, có độ dốc lớn, nhiều thác ghềnh, đem đến cho Sơn La nguồn thuỷ điện to lớn và giao thông đường thuỷ. Tuy nhiên với địa hình rộng và phức tạp, giao thông đi lại từ trung tâm thị xã, thị trấn đến các xã, bản còn khó khăn, có những xã còn chưa có đường ôtô đến trung tâm xã.
Những xã có đường ôtô nhưng đến mùa mưa giao thông cũng gặp rất nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến sản xuất, sinh hoạt của đồng bào. Ðịa hình tỉnh Sơn La phức tạp bị chia cắt bởi núi cao, suối sâu, có nhiều núi đá vôi xen lẫn đồi, thung lũng, lòng chảo, bồn địa và cao nguyên. Vùng núi chiếm trên 85% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, các dãy núi cao hầu hết đều tập trung ở vùng giáp ranh giữa Sơn La - Lào Cai - Yên Bái, phía đông bắc có dải phía tây Hoàng Liên Sơn án ngữ, phía tây nam cũng có những dãy núi cao hiểm trở dọc biên giới Việt - Lào. Sơn La có hai cao nguyên tương đối bằng phẳng: cao nguyên Mộc Châu và cao nguyên Nà Sản còn lại là các bãi bằng nhỏ hẹp xen kẽ núi cao.
Ðộ cao trung bình 600 - 700m so với mặt biển, điểm cao nhất là 2.879m so với mặt biển, điểm thấp nhất là 70m so với mặt biển. Cao nguyên Mộc Châu đất đai màu mỡ, phì nhiêu mang đặc trưng của vùng khí hậu nhiệt đới với độ cao trung bình 1.050m so với mặt nước biển là điều kiện thuận lợi để phát triển cây công nghiệp như chè, cây ăn quả các loại. Cao nguyên Nà Sản chạy dài theo trục Quốc lộ 6, vùng đất phì nhiêu là điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các loại cây cây công nghiệp như: nứa, cà phê, dâu tằm. và các loại cây ăn quả đa dạng như xoài, nhãn, dứa, chuối vải.
Khí hậu Sơn La thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia làm hai mùa: mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9. có mưa nhiều, độ ẩm cao, lượng mưa trung bình từ 1400mm - 1800mm. Mùa khô kéo dài từ tháng 19 đến tháng 3 năm sau, thường lạnh, ít mưa, khô hanh.
Nhìn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chung khí hậu Sơn La mát mẻ, nhiệt độ trung bình từ 200C đến 250C , vùng núi cao có thể dưới 50C. Khí hậu Sơn La đa dạng và đất đai màu mỡ là điều kiện thuận lợi để phát triển ngành nông nghiệp như trồng trọt và chăn nuôi, chế biến thực phẩm. Mặc dù vậy vào mùa khô trùng với mùa đông thường có gió lào khô hanh và sương muối ở một số vùng gây khó khăn cho việc trồng trọt.500 ha diện tích đất tự nhiên. Trong đó diện tích đất nông nghiệp là 190.070 ha, chiếm 13,52%; diện tích đất lâm nghiệp có rừng là 331.120 ha, chiếm 23,55%; diện tích đất chuyên dùng là 22.327 ha, chiếm 1,53%; diện tích đất ở là 5.756 ha, chiếm 0,39%; diện tích đất chưa sử dụng và sông suối là 856.
Trong đất nông nghiệp, diện tích đất trồng cây hàng năm là 161.266 ha, chiếm 84,48%, trong đó lúa 2 vụ chiếm 0,8% diện tích; diện tích đất trồng cây lâu năm là 16. Diện tích đất trống, đồi núi trọc cần phủ xanh là 734.018 ha; đất bằng chưa sử dụng là 380 ha; đất có mặt nước chưa được khai thác sử dụng là 59 ha; đất sông suối là 9.793 ha; đất núi đá không có cây là 64.376 ha; đất chưa sử dụng khác là 47. Tính đến năm 2002, tỉnh Sơn La có 310.135 ha rừng hiện có, tỷ lệ che phủ rừng đạt 22,1%. Trong đó rừng tự nhiên là 287.161 ha, rừng trồng là 22.
Sơn La có 4 rừng đặc dụng bảo tồn thiên nhiên là Xuân Nha (Mộc Châu) rộng 38.000 ha, Sốp Cộp (Sông Mã) rộng 27.700 ha, Côpia (Thuận Châu) rộng 9.000 ha, Tà Xùa (Bắc Yên) rộng 16. Rừng Sơn La có nhiều lâm, thổ sản quý hiếm, cung cấp vật liệu cho xây dựng, sản xuất công nghiệp và nhiều dược liệu quý hiếm. Sơn La có 2 nguồn nguyên, vật liệu xây dựng chủ yếu là đá vôi và đất sét với trữ lượng khá lớn phân bố tương đối rộng trên địa bàn toàn tỉnh, hiện đang được khai thác mạnh để sản xuất xi măng, gạch, ngói phục vụ nhu cầu 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xây dựng trong tỉnh và công trình thuỷ điện Sơn La; mỏ sét Nà Pó trữ lượng 16 triệu tấn, mỏ sét xi măng Chiềng Sinh trữ lượng khoảng 760 ngàn tấn. Ngoài ra Sơn La còn có một số mỏ khoáng sản nhưng trữ lượng không lớn như niken, đồng, có 8 điểm quặng và mỏ, đáng kể là mỏ bản Phúc (huyện Bắc Yên) có trữ lượng hàng triệu tấn quặng với hàm lượng 3,55% niken; 1,3% đồng; vàng có 4 sa khoáng và 3 điểm vàng gốc, trong đó có triển vọng là sa khoáng Pi Toong (huyện Mường La), Mu Nu (huyện Mai Sơn); mỏ than Tà Phù (huyện Mộc Châu) có trữ lượng khoảng 23 vạn tấn; than đá có ở các mỏ than (huyện Quỳnh Nhai) trữ lượng khoảng 578 ngàn tấn; mỏ than Mường Lựm, trữ lượng trên 80 ngàn tấn.
Đây là điều kiện thuận lợi để Sơn La thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp khai khoáng. Tuy nhiên do kinh tế chậm phát triển, thiếu vốn và nguồn nhân lực có trình độ nên ngành công nghiệp ở Sơn La chưa phát huy được tiềm năng vốn có. Kinh tế HTX chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và một số lĩnh vực phi nông nghiệp, sự hợp tác với các thành phần kinh tế khác do đó chưa phát triển mạnh. Như vậy đặc điểm về điều kiện tự nhiên của Sơn La có ảnh hưởng lớn đối với việc phát triển kinh tế xã hội, trong đó có kinh tế HTX.
Ở những vùng có điệu kiện tự nhiên về đất đai, khí hậu, tài nguyên, giao thông vận tải thì thuận lợi cho việc thiết lập và phát triển các HTX nông nghiệp, thương mại - dịch vụ, HTX giao thông vận tải… Còn ở những vùng sâu, vùng xa do địa hình phức tạp, giao thông không thuận lợi, các HTX nông nghiệp được xây dựng nhưng khó có thể tổ chức được HTX toàn xã mà chỉ thiết lập được các HTX quy mô bản, cụm bản. Hơn nữa đất canh tác nông nghiệp của Sơn La chủ yếu là phân tán, manh mún, độ dốc lớn nên khó hình thành những vùng sản xuất tập trung làm hạn chế đến việc xây dựng các HTX quy mô lớn. Theo số liệu thống kê năm 1999 tỉnh Sơn La có 882.077 người, đến năm 2006 dân số tăng lên 1.511 người, trong đó số dân thành thị chiếm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tỉnh có 12 dân tộc chủ yếu cùng sinh sống, đông nhất là dân tộc Thái chiếm 54% dân số, dân tộc Kinh chiếm 18%, dân tộc H’mông chiếm 12%, dân tộc Mường chiếm 8,4%, dân tộc Dao chiếm 2,5% và các dân tộc Tày, Xinh mun, La ha, Kháng, Lào, Hoa, Khơ mú.
Ở vùng cao chủ yếu là người H’mông, vùng giữa là người Dao, Xinh mun, Khơ mú, vùng thấp là người Thái, Mường, Kinh… sinh sống. Với địa hình miền núi phức tạp, dân cư ở Sơn La phân bố không đồng đều, mật độ dân cư thấp, phân bố chủ yếu ở thị xã, thị trấn, thị tứ và đặc biệt là cư dân ở vùng cao, vùng sâu, biên giới rất thưa thớt, có bản chỉ trên dưới 10 hộ và cách nhau cả chục cây số. Đặc điểm cư trú của các đồng bào dân tộc ở Sơn La là sống xen kẽ và tập trung ở các bản mường, dù vậy có nơi tập trung thuần tuý là bản người Thái, H’mông, Mường, Dao… Sơn La là địa bàn sinh sống lâu đời của các dân tộc thiểu số. Mỗi dân tộc có lịch sử, truyền thống văn hoá, phong tục tập quán riêng nhưng luôn hoà hợp, đoàn kết, chân thật, cần cù trong lao động và tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng.
Đây được xem là một trong những động lực thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh trong sự nghiệp chung của đất nước.