Luận văn thạc sĩ về lãnh đạo kinh tế hợp tác xã tỉnh Sơn La (1996 - 2006)

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ussh đảng bộ tỉnh sơn la lãnh đạo kinh tế hợp tác xã 1996 2006, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lại Trang Huyền
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Quang Hiển
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng Bộ Tỉnh Sơn La Lãnh Đạo Kinh Tế Hợp Tác Xã (1996 - 2006)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KINH TẾ HỢP TÁC XÃ TRONG NHỮNG NĂM 1996 - 2000
• 1.1. Những điều kiện ảnh hưởng đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong xây dựng kinh tế Hợp tác xã
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên và xã hội
• 1.1.2. Chủ trương của Đảng về xây dựng và phát triển kinh tế Hợp tác xã trong thời kì đổi mới
• 1.1.3. Tình hình kinh tế hợp tác xã ở Sơn La trước năm 1996
• 1.1.4. Những chủ trương và biện pháp lớn của Đảng bộ
• 1.1.5. Sự chỉ đạo xây dựng kinh tế hợp tác xã
• 1.1.6. Quá trình chỉ đạo xây dựng kinh tế hợp tác xã
• 1.1.7. Kết quả thực hiện
• 1.1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KINH TẾ HỢP TÁC XÃ TRONG NHỮNG NĂM 2001 - 2006
• 2.1. Hoàn cảnh lịch sử mới và yêu cầu đối với việc phát triển kinh tế HTX
• 2.1.1. Hoàn cảnh lịch sử mới
• 2.1.2. Những yêu cầu đối với việc phát triển HTX trong thời kỳ mới
• 2.1.3. Chủ trương và biện pháp mới của Đảng bộ
• 2.1.4. Sự chỉ đạo phát triển kinh tế HTX
• 2.1.5. Phương hướng mới của Đảng bộ tỉnh
• 2.1.6. Kết quả thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 3.1. Một số nhận xét
• 3.2. Ưu điểm của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong quá trình lãnh đạo xây dựng kinh tế HTX (1996 - 2006)
• 3.3. Hạn chế của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong quá trình lãnh đạo xây dựng kinh tế HTX (1996 - 2006)
• 3.4. Nguyên nhân của thành tựu
• 3.5. Nguyên nhận hạn chế của quá trình xây dựng kinh tế hợp tác xã ở Sơn La trong những năm 1996 - 2006
• 3.6. Một số kinh nghiệm lịch sử
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về lãnh đạo kinh tế hợp tác xã tỉnh Sơn La giai đoạn 1996 2006

Giai đoạn 1996-2006 là thời kỳ quan trọng trong việc phát triển kinh tế hợp tác xã tại tỉnh Sơn La. Trong bối cảnh cả nước thực hiện công cuộc đổi mới, tỉnh Sơn La đã có những bước đi mạnh mẽ trong việc xây dựng và phát triển hợp tác xã. Sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh đã tạo ra những chính sách và biện pháp phù hợp, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Đặc biệt, việc ban hành Luật Hợp tác xã năm 1996 đã tạo điều kiện pháp lý cho sự phát triển của các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh.

1.1. Vai trò của lãnh đạo trong phát triển kinh tế hợp tác xã

Lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và chỉ đạo phát triển kinh tế hợp tác xã. Các chính sách được ban hành đã tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các hợp tác xã, từ đó nâng cao đời sống của người dân và cải thiện tình hình kinh tế địa phương.

1.2. Những thành tựu nổi bật trong giai đoạn 1996 2006

Trong giai đoạn này, kinh tế hợp tác xã tại Sơn La đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Số lượng hợp tác xã tăng lên, hoạt động sản xuất kinh doanh của các hợp tác xã ngày càng hiệu quả, góp phần vào sự phát triển chung của tỉnh. Các mô hình hợp tác xã mới được hình thành, đáp ứng nhu cầu của thị trường và người dân.

II. Thách thức trong lãnh đạo kinh tế hợp tác xã tỉnh Sơn La

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng kinh tế hợp tác xã tại Sơn La vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những khó khăn về điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực đã ảnh hưởng đến sự phát triển của các hợp tác xã. Đặc biệt, việc thiếu vốn và kinh nghiệm quản lý là những rào cản lớn trong quá trình phát triển.

2.1. Những khó khăn về điều kiện tự nhiên

Địa hình phức tạp và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đã gây khó khăn cho việc phát triển kinh tế hợp tác xã. Nhiều khu vực không có đường giao thông thuận lợi, ảnh hưởng đến khả năng vận chuyển hàng hóa và kết nối thị trường.

2.2. Thiếu vốn và nguồn nhân lực

Nhiều hợp tác xã gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư cho sản xuất. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng quản lý và phát triển bền vững của các hợp tác xã.

III. Phương pháp lãnh đạo hiệu quả trong phát triển kinh tế hợp tác xã

Để vượt qua những thách thức, Đảng bộ tỉnh Sơn La đã áp dụng nhiều phương pháp lãnh đạo hiệu quả. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường hợp tác giữa các hợp tác xã đã mang lại những kết quả tích cực. Các mô hình hợp tác xã kiểu mới được khuyến khích phát triển, tạo ra sự đa dạng trong hoạt động sản xuất.

3.1. Chính sách hỗ trợ từ Đảng và Nhà nước

Các chính sách hỗ trợ từ Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế hợp tác xã. Những chính sách này bao gồm việc cấp vốn, hỗ trợ kỹ thuật và tạo điều kiện tiếp cận thị trường cho các hợp tác xã.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã. Việc tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo chia sẻ kinh nghiệm đã giúp nâng cao trình độ quản lý và sản xuất cho các thành viên trong hợp tác xã.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kinh tế hợp tác xã

Kết quả nghiên cứu cho thấy, kinh tế hợp tác xã tại Sơn La đã có những bước phát triển đáng kể trong giai đoạn 1996-2006. Các hợp tác xã đã đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, tạo ra nhiều việc làm và nâng cao đời sống cho người dân. Những mô hình hợp tác xã thành công đã được nhân rộng, góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

4.1. Mô hình hợp tác xã thành công

Một số mô hình hợp tác xã thành công đã được hình thành, như hợp tác xã sản xuất nông nghiệp, hợp tác xã chế biến thực phẩm. Những mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

4.2. Tác động đến đời sống người dân

Sự phát triển của kinh tế hợp tác xã đã tạo ra nhiều việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Điều này không chỉ cải thiện đời sống mà còn góp phần ổn định an ninh chính trị và xã hội tại địa phương.

V. Kết luận và tương lai của kinh tế hợp tác xã tỉnh Sơn La

Kinh tế hợp tác xã tại Sơn La đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn 1996-2006. Tuy nhiên, để tiếp tục phát triển bền vững, cần có những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ Đảng và Nhà nước. Tương lai của kinh tế hợp tác xã tại Sơn La phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thị trường và sự đổi mới trong quản lý và sản xuất.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển kinh tế hợp tác xã trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và tăng cường hợp tác giữa các hợp tác xã. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất cũng là yếu tố quan trọng.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong phát triển hợp tác xã

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế hợp tác xã. Sự tham gia tích cực của người dân sẽ tạo ra sức mạnh cho các hợp tác xã, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Sơn La.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế tập thể mà nòng cốt là hợp tác xã giữ vị trí then chốt trong công cuộc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Bước vào thời kỳ đổi mới sau năm 1986 và đặc biệt là khi Luật Hợp tác xã năm 1996 được ban hành, tỉnh Sơn La đứng trước yêu cầu cấp thiết phải giải quyết tình trạng khủng hoảng của mô hình kinh tế tập thể kiểu cũ. Trước năm 1996, toàn tỉnh có 1.506 hợp tác xã nông nghiệp và 40 cơ sở phi nông nghiệp, song tuyệt đại đa số hoạt động mang tính hình thức, quản lý quan liêu bao cấp và rơi vào tình trạng đình đốn nghiêm trọng. Mặc dù nhịp độ tăng trưởng GDP bình quân của tỉnh năm 1996 đạt 10,1%, song Sơn La vẫn là tỉnh miền núi đặc biệt khó khăn với hơn 85% diện tích là đồi núi dốc, 12 dân tộc cùng chung sống (trong đó người Thái chiếm 54%, người Kinh chiếm 18%, người H'mông chiếm 12%) và tỷ lệ đất sản xuất nông nghiệp chỉ đạt 190.070 ha (chiếm 13,52% diện tích tự nhiên).

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La đối với kinh tế hợp tác xã trong giai đoạn lịch sử 1996 - 2006. Nghiên cứu tập trung tái hiện toàn diện các chủ trương, quyết sách, sự chỉ đạo thực tiễn từ cấp tỉnh đến cơ sở nhằm chuyển đổi các hợp tác xã cũ sang mô hình hợp tác xã kiểu mới tự chủ, năng động. Về phạm vi không gian và thời gian, luận văn khảo sát trực tiếp tại địa bàn tỉnh Sơn La từ năm 1996 đến năm 2006, chia làm hai giai đoạn bản lề: 1996 - 2000 và 2001 - 2006. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình được chứng minh qua việc hệ thống hóa các chỉ số phát triển kinh tế then chốt, ghi nhận sự bứt phá của doanh thu hợp tác xã từ mức 6,276 tỷ đồng năm 1995 lên 32,5 tỷ đồng năm 1998, đóng góp bài học thực tiễn giá trị cho công tác lãnh đạo phát triển kinh tế nông thôn miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin về tính tất yếu của kinh tế hợp tác trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Lý thuyết chỉ rõ việc chuyển đổi nền sản xuất nhỏ của nông dân lên nền sản xuất lớn phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi và từng bước quá độ, kết hợp sự hỗ trợ tài chính từ nhà nước vô sản. Tư tưởng Hồ Chí Minh về phong trào hợp tác hóa được tác giả khai thác sâu sắc từ tác phẩm Đường Kách Mệnh năm 1927 cùng năm nguyên tắc cơ bản: tự nguyện, tuần tự, bình đẳng, cùng có lợi và dân chủ, lấy phương châm "hợp tác xã là nhà, xã viên là chủ" làm trung tâm.

Khung khổ thể chế và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam được hệ thống xuyên suốt qua Văn kiện Đại hội VI, VII, VIII, IX, Chỉ thị số 68-CT/TW năm 1996 của Ban Bí thư Trung ương Đảng và Nghị quyết số 13-NQ/TW năm 2002 của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương 5 khóa IX. Các nghị quyết này khẳng định kinh tế tập thể cùng với kinh tế nhà nước tạo thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân. Để cụ thể hóa đường lối vào thực tiễn địa phương, Đảng bộ tỉnh Sơn La đã ban hành Nghị quyết số 02/NQ năm 1997 và Quyết định số 297/QĐ-UB năm 1999 của Ủy ban nhân dân tỉnh. Mô hình nghiên cứu xoay quanh bốn khái niệm nòng cốt: kinh tế hợp tác kiểu mới, kinh tế hộ gia đình tự chủ, chuyển dịch cơ cấu cây trồng - vật nuôi theo chuỗi giá trị và phân phối thu nhập theo mức độ đóng góp vốn, lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm hệ thống văn kiện chính thống của Đảng, các chỉ thị của Tỉnh ủy, quyết định của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La, cùng báo cáo tổng kết thường niên của Ban Chỉ đạo 68 và Hội đồng Liên minh Hợp tác xã tỉnh Sơn La giai đoạn 1996 - 2006. Số liệu điều tra dân số từ 882.077 người năm 1999 đến hơn 1.000.000 người năm 2006 và thống kê ngành được sử dụng để đối chiếu, phân tích thực trạng.

Tác giả kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu lịch sử và phương pháp logic nhằm tái hiện tiến trình lãnh đạo theo trình tự thời gian gắn với bản chất phát triển kinh tế. Phương pháp thống kê, phân tích so sánh và tổng hợp kinh tế được lựa chọn để lượng hóa những bước chuyển biến về doanh thu, vốn điều lệ và thu nhập của người lao động. Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu đã tiến hành khảo sát thực địa toàn diện trên 43 hợp tác xã đại diện thuộc các ngành nghề: dịch vụ nông nghiệp, vận tải, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng tại các địa bàn trọng điểm như Mộc Châu, Mai Sơn, Thuận Châu, Bắc Yên. Lý do lựa chọn phân tầng mẫu theo ba vùng kinh tế xã hội (vùng 1, vùng 2, vùng 3) nhằm phản ánh chân thực sự phân hóa trình độ sản xuất và địa hình miền núi phức tạp của tỉnh. Toàn bộ quá trình nghiên cứu, xử lý tư liệu và tổng kết dữ liệu được thực hiện liên tục qua hai giai đoạn 1996 - 2000 và 2001 - 2006.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quá trình chuyển đổi và giải thể hợp tác xã nông nghiệp kiểu cũ diễn ra quyết liệt và có tính sàng lọc cao. Trước năm 1996, toàn tỉnh có 1.506 hợp tác xã nông nghiệp hoạt động phân tán. Thực hiện Nghị quyết 02/NQ của Tỉnh ủy và Luật Hợp tác xã, đến năm 2000 đã có 1.272 hợp tác xã hoạt động hình thức tự giải thể hoặc chuyển giao chức năng cho chính quyền thôn bản quản lý. Trong số 234 hợp tác xã nông nghiệp đủ điều kiện tổ chức lại, tỉnh đã chuyển đổi thành công 120 cơ sở sang mô hình cung ứng dịch vụ hỗ trợ cho kinh tế hộ nông dân, chiếm tỷ lệ 51,28%.

Thứ hai, khu vực hợp tác xã phi nông nghiệp và các đơn vị thành lập mới có bước phát triển vượt bậc. Đến năm 2000, toàn tỉnh đã chuyển đổi thành công 50 trên tổng số 53 hợp tác xã phi nông nghiệp (đạt tỷ lệ 94,34%). Song song với công tác củng cố, trong 5 năm (1996 - 2000), tỉnh đã vận động thành lập mới 40 hợp tác xã hiện đại trong các lĩnh vực vận tải, xây dựng, chế biến tiểu thủ công nghiệp và quỹ tín dụng nhân dân, xóa bỏ dần tình trạng các huyện vùng cao hoàn toàn không có hợp tác xã hoạt động.

Thứ ba, hiệu quả sản xuất kinh doanh và đời sống của xã viên được cải thiện rõ rệt qua các chỉ số tài chính. Tổng doanh thu của các hợp tác xã thành viên tăng trưởng ngoạn mục từ 6,276 tỷ đồng năm 1995 lên 14,6 tỷ đồng năm 1996 (tăng 275,95%), đạt đỉnh cao 32,5 tỷ đồng năm 1998 (tăng 197,8% so với mức 17,5 tỷ đồng năm 1997). Thu nhập bình quân của người lao động tăng từ 400.000 đồng/tháng năm 1996 lên 518.000 đồng/tháng năm 1998 và ổn định ở mức 495.000 đồng/tháng vào năm 2000. Đóng góp ngân sách nhà nước thông qua tiền thuế duy trì ổn định, đạt 709,5 triệu đồng vào năm 2000.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản tạo nên bước chuyển mình mạnh mẽ của kinh tế tập thể Sơn La xuất phát từ việc Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành hệ thống cơ chế ưu đãi sát sườn. Điển hình là Quyết định số 297/QĐ-UB năm 1999 quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 4 năm đầu và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo đối với các hợp tác xã đầu tư vào địa bàn vùng 3 đặc biệt khó khăn; hỗ trợ giảm lãi suất vốn vay thương mại từ 15% đến 50% và tài trợ 100% học phí bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý trong tỉnh.

So sánh với các nghiên cứu về phong trào hợp tác xã tại các tỉnh đồng bằng như Hà Tây hay Hà Nội trong cùng giai đoạn, kết quả tại Sơn La mang đặc thù riêng biệt. Do địa hình bị chia cắt mạnh, độ dốc trên 85% và tập quán canh tác của đồng bào dân tộc thiểu số, mô hình hợp tác xã quy mô toàn xã không phát huy được hiệu quả mà bắt buộc phải thu hẹp về quy mô cụm bản hoặc liên kết theo nhóm ngành nghề chuyên biệt.

Dữ liệu nghiên cứu về sự phân bổ doanh thu theo từng nhóm ngành (trong đó doanh thu dịch vụ - vận tải chiếm tỷ trọng lớn đạt 9,803 tỷ đồng năm 1997) và sự biến động nguồn vốn cố định (từ 13,4 tỷ đồng năm 1997 lên 38,360 tỷ đồng năm 1998) có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cột kép kết hợp đường xu hướng doanh thu và bảng tổng hợp phân loại hiệu quả 43 hợp tác xã khảo sát theo ba vùng địa bàn sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La giai đoạn 1996 - 2006, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

Thứ nhất, hoàn thiện chính sách ưu đãi vốn vay và tín dụng đầu tư. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng Quỹ Hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể tỉnh mở rộng hạn mức cho vay trung và dài hạn, áp dụng cơ chế giảm lãi suất từ 15% đến 50% cho tối thiểu 90% các hợp tác xã nông - lâm nghiệp tại các xã vùng sâu, vùng xa trong giai đoạn 2007 - 2010.

Thứ hai, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa năng lực quản trị. Ban Chỉ đạo đổi mới kinh tế tập thể tỉnh phối hợp Trường Chính trị tỉnh tổ chức các khóa bồi dưỡng quản lý, kế toán hợp tác xã, đặt mục tiêu đào tạo đạt chuẩn nghiệp vụ cho trên 80% chủ nhiệm và kế toán trưởng hợp tác xã; đồng thời duy trì chính sách hỗ trợ 100% kinh phí đào tạo tại chỗ.

Thứ three, đẩy mạnh liên kết kinh tế chuỗi giá trị và xúc tiến thương mại nông sản. Sở Công Thương cùng Hội đồng Liên minh Hợp tác xã tỉnh hỗ trợ xây dựng tối thiểu 15 mô hình hợp tác xã điển hình gắn với vùng sản xuất chuyên canh tập trung như chè Mộc Châu, cà phê Nà Sản, phấn đấu nâng kim ngạch xuất khẩu nông sản của khu vực hợp tác xã tăng trưởng 10% đến 15% mỗi năm.

Thứ tư, tinh gọn thủ tục hành chính và hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc pháp lý. Ủy ban nhân dân các huyện, thị xã khẩn trương rà soát, giải quyết dứt điểm các vướng mắc về phương án sản xuất cho 57 hợp tác xã đã chuyển đổi nhưng chưa hoàn thiện thủ tục cấp phép kinh doanh, bảo đảm 100% hợp tác xã trên địa bàn hoạt động theo đúng quy định của Luật Hợp tác xã sửa đổi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện: Khai thác những bài học kinh nghiệm thực tiễn về cơ chế phân vùng chính sách thuế, đất đai và tín dụng để xây dựng các nghị quyết phát triển kinh tế tập thể sát hợp với địa bàn miền núi.
2. Ban quản trị, ban giám đốc các hợp tác xã nông nghiệp và dịch vụ: Tham khảo kinh nghiệm chuyển đổi từ sản xuất tập trung sang cung ứng dịch vụ hỗ trợ hộ thành viên, cách thức lập phương án sản xuất kinh doanh khả thi đạt doanh thu hàng chục tỷ đồng.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Lịch sử Đảng, Kinh tế chính trị: Tiếp cận hệ thống tư liệu lịch sử, số liệu thống kê gốc giai đoạn 1996 - 2006 và phương pháp phân tích thực tiễn để phục vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học.
4. Các tổ chức phát triển nông thôn và dự án phi chính phủ: Nắm bắt đặc điểm địa hình chia cắt trên 85% và bản sắc văn hóa 12 dân tộc vùng Tây Bắc để thiết kế các mô hình sinh kế cộng đồng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao số lượng hợp tác xã nông nghiệp ở Sơn La lại giảm mạnh từ 1.506 xuống còn 120 cơ sở sau chuyển đổi?
Sự sụt giảm này phản ánh quá trình sàng lọc thực chất theo Luật Hợp tác xã năm 1996. Toàn tỉnh đã kiên quyết giải thể 1.272 hợp tác xã hình thức, kém hiệu quả để chuyển giao quyền tự chủ cho hộ gia đình và chỉ giữ lại 120 cơ sở đủ điều kiện cung ứng dịch vụ hỗ trợ thiết thực cho xã viên.

Chính sách ưu đãi thuế nổi bật nhất của tỉnh Sơn La giai đoạn 1996 - 2000 là gì?
Theo Quyết định số 297/QĐ-UB năm 1999, các hợp tác xã sản xuất kinh doanh tại các xã vùng 3 được miễn 100% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm đầu và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo, tạo đòn bẩy tài chính quan trọng cho vùng đặc biệt khó khăn.

Doanh thu của khu vực hợp tác xã tại Sơn La biến động như thế nào trong giai đoạn 1996 - 2000?
Tổng doanh thu các hợp tác xã thành viên tăng trưởng ấn tượng từ 14,6 tỷ đồng năm 1996 lên đỉnh điểm 32,5 tỷ đồng năm 1998 (tăng 197,8%), sau đó điều chỉnh đạt 14,986 tỷ đồng năm 1999 và phục hồi vững chắc lên 24 tỷ đồng vào năm 2000.

Điều kiện tự nhiên và dân cư ảnh hưởng ra sao đến quy mô hợp tác xã tại Sơn La?
Với địa hình đồi núi chiếm trên 85% và 12 dân tộc sinh sống xen kẽ, đất đai canh tác manh mún khiến Sơn La không thể duy trì hợp tác xã quy mô toàn xã. Tỉnh ủy đã linh hoạt chỉ đạo xây dựng mô hình hợp tác xã quy mô cụm bản và tổ hợp tác chuyên ngành.

Đóng góp lý luận cốt lõi của luận văn đối với lịch sử Đảng bộ tỉnh Sơn La là gì?
Luận văn đã đúc kết hệ thống bài học kinh nghiệm lịch sử quý báu về sự lãnh đạo của Đảng bộ trong việc chuyển hóa chủ trương đổi mới của Trung ương thành chính sách đặc thù, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế thị trường với bảo đảm an sinh xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ toàn diện tiến trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La đối với kinh tế hợp tác xã giai đoạn 1996 - 2006, khẳng định vai trò nền tảng của kinh tế tập thể trong sự nghiệp đổi mới.
• Quá trình thực hiện Luật Hợp tác xã năm 1996 đã sắp xếp lại 1.506 cơ sở cũ, chuyển đổi thành công 170 hợp tác xã kiểu mới (120 hợp tác xã nông nghiệp và 50 hợp tác xã phi nông nghiệp) và thành lập mới 40 hợp tác xã năng động.
• Hiệu quả kinh tế của các hợp tác xã được nâng cao rõ nét với mức doanh thu đạt đỉnh 32,5 tỷ đồng năm 1998, góp phần nâng thu nhập bình quân của xã viên lên 518.000 đồng/tháng.
• Hệ thống chính sách ưu đãi đất đai, giảm thuế và hỗ trợ lãi suất từ 15% đến 50% theo Quyết định số 297/QĐ-UB năm 1999 đã chứng minh tính đúng đắn và sáng tạo của Đảng bộ tỉnh.
• Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý theo Luật Hợp tác xã sửa đổi, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật và xây dựng chuỗi liên kết bền vững.

Độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý quan tâm đến lịch sử kinh tế tập thể vùng cao có thể liên hệ tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác nguồn tư liệu lịch sử giá trị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KINH TẾ HỢP TÁC XÃ TRONG NHỮNG NĂM 1996 - 2000 1. Những điều kiện ảnh hưởng đến sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Sơn La trong xây dựng kinh tế Hợp tác xã 1. Điều kiện tự nhiên và xã hội Điều kiện tự nhiên là yếu tố quan trọng có ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của kinh tế xã hội của mỗi vùng miền, nói rộng hơn là đối với quốc gia, dân tộc. Chiến lược phát triển kinh tế xã hội đúng đắn phải phù hợp với những điều kiện tự nhiên và đặc điểm dân cư của mỗi vùng.

Do đó những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của địa phương sẽ tác động đến sự lựa chọn hướng phát triển cơ cấu kinh tế phù hợp, trong đó việc xây dựng mô hình kinh tế hợp tác xã phải dựa trên những điều kiện thuận lợi, tiềm năng, thế mạnh về tự nhiên và kinh tế xã hội của địa phương. Về vị trí địa lý: Sơn La là một tỉnh miền núi cao biên giới, nằm ở phía tây bắc của Việt Nam, nằm trong vị trí từ 200 39’ đến 220 5’ vĩ bắc và 1030 15’ đến 1050 15' kinh đông. Phía bắc giáp tỉnh Lào Cai, Yên Bái. Phía đông và đông nam giáp tỉnh Phú Thọ, Hoà Bình, Thanh Hoá.

Phía tây giáp tỉnh Lai Châu. Phía nam giáp nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào. Sơn La có hai cửa khẩu quốc gia là Pa Háng (thuộc huyện Mộc Châu) và Chiềng Khương (thuộc huyện Sông Mã) và nằm trên trục đường quốc lộ 6: Hà Nội - Hoà Bình - Sơn La - Điện Biên - Lai Châu, cách Hà Nội 300km. Các đường giao thông quan trọng trên địa bàn tỉnh gồm có 4 tuyến chính nối Sơn La với thủ đô Hà Nội: đường quốc lộ 6, quốc lộ 37, quốc lộ 43, quốc lộ 279.

Ngoài ra, còn có đường không và đường sông như sân bay Nà Sản và cảng đường sông Tà Hộc, Vạn Yên. Các con sông chính chảy qua địa bàn tỉnh Sơn La như sông Ðà, Sông Mã và rất nhiều con suối nhỏ phân bổ đều trên địa bàn tỉnh. Sông 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ðà chảy qua địa phận Sơn La dài 150 km, sông Mã chảy qua địa phận Sơn La dài 95 km, có độ dốc lớn, nhiều thác ghềnh, đem đến cho Sơn La nguồn thuỷ điện to lớn và giao thông đường thuỷ. Tuy nhiên với địa hình rộng và phức tạp, giao thông đi lại từ trung tâm thị xã, thị trấn đến các xã, bản còn khó khăn, có những xã còn chưa có đường ôtô đến trung tâm xã.

Những xã có đường ôtô nhưng đến mùa mưa giao thông cũng gặp rất nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến sản xuất, sinh hoạt của đồng bào. Ðịa hình tỉnh Sơn La phức tạp bị chia cắt bởi núi cao, suối sâu, có nhiều núi đá vôi xen lẫn đồi, thung lũng, lòng chảo, bồn địa và cao nguyên. Vùng núi chiếm trên 85% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, các dãy núi cao hầu hết đều tập trung ở vùng giáp ranh giữa Sơn La - Lào Cai - Yên Bái, phía đông bắc có dải phía tây Hoàng Liên Sơn án ngữ, phía tây nam cũng có những dãy núi cao hiểm trở dọc biên giới Việt - Lào. Sơn La có hai cao nguyên tương đối bằng phẳng: cao nguyên Mộc Châu và cao nguyên Nà Sản còn lại là các bãi bằng nhỏ hẹp xen kẽ núi cao.

Ðộ cao trung bình 600 - 700m so với mặt biển, điểm cao nhất là 2.879m so với mặt biển, điểm thấp nhất là 70m so với mặt biển. Cao nguyên Mộc Châu đất đai màu mỡ, phì nhiêu mang đặc trưng của vùng khí hậu nhiệt đới với độ cao trung bình 1.050m so với mặt nước biển là điều kiện thuận lợi để phát triển cây công nghiệp như chè, cây ăn quả các loại. Cao nguyên Nà Sản chạy dài theo trục Quốc lộ 6, vùng đất phì nhiêu là điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các loại cây cây công nghiệp như: nứa, cà phê, dâu tằm. và các loại cây ăn quả đa dạng như xoài, nhãn, dứa, chuối vải.

Khí hậu Sơn La thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia làm hai mùa: mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9. có mưa nhiều, độ ẩm cao, lượng mưa trung bình từ 1400mm - 1800mm. Mùa khô kéo dài từ tháng 19 đến tháng 3 năm sau, thường lạnh, ít mưa, khô hanh.

Nhìn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chung khí hậu Sơn La mát mẻ, nhiệt độ trung bình từ 200C đến 250C , vùng núi cao có thể dưới 50C. Khí hậu Sơn La đa dạng và đất đai màu mỡ là điều kiện thuận lợi để phát triển ngành nông nghiệp như trồng trọt và chăn nuôi, chế biến thực phẩm. Mặc dù vậy vào mùa khô trùng với mùa đông thường có gió lào khô hanh và sương muối ở một số vùng gây khó khăn cho việc trồng trọt.500 ha diện tích đất tự nhiên. Trong đó diện tích đất nông nghiệp là 190.070 ha, chiếm 13,52%; diện tích đất lâm nghiệp có rừng là 331.120 ha, chiếm 23,55%; diện tích đất chuyên dùng là 22.327 ha, chiếm 1,53%; diện tích đất ở là 5.756 ha, chiếm 0,39%; diện tích đất chưa sử dụng và sông suối là 856.

Trong đất nông nghiệp, diện tích đất trồng cây hàng năm là 161.266 ha, chiếm 84,48%, trong đó lúa 2 vụ chiếm 0,8% diện tích; diện tích đất trồng cây lâu năm là 16. Diện tích đất trống, đồi núi trọc cần phủ xanh là 734.018 ha; đất bằng chưa sử dụng là 380 ha; đất có mặt nước chưa được khai thác sử dụng là 59 ha; đất sông suối là 9.793 ha; đất núi đá không có cây là 64.376 ha; đất chưa sử dụng khác là 47. Tính đến năm 2002, tỉnh Sơn La có 310.135 ha rừng hiện có, tỷ lệ che phủ rừng đạt 22,1%. Trong đó rừng tự nhiên là 287.161 ha, rừng trồng là 22.

Sơn La có 4 rừng đặc dụng bảo tồn thiên nhiên là Xuân Nha (Mộc Châu) rộng 38.000 ha, Sốp Cộp (Sông Mã) rộng 27.700 ha, Côpia (Thuận Châu) rộng 9.000 ha, Tà Xùa (Bắc Yên) rộng 16. Rừng Sơn La có nhiều lâm, thổ sản quý hiếm, cung cấp vật liệu cho xây dựng, sản xuất công nghiệp và nhiều dược liệu quý hiếm. Sơn La có 2 nguồn nguyên, vật liệu xây dựng chủ yếu là đá vôi và đất sét với trữ lượng khá lớn phân bố tương đối rộng trên địa bàn toàn tỉnh, hiện đang được khai thác mạnh để sản xuất xi măng, gạch, ngói phục vụ nhu cầu 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xây dựng trong tỉnh và công trình thuỷ điện Sơn La; mỏ sét Nà Pó trữ lượng 16 triệu tấn, mỏ sét xi măng Chiềng Sinh trữ lượng khoảng 760 ngàn tấn. Ngoài ra Sơn La còn có một số mỏ khoáng sản nhưng trữ lượng không lớn như niken, đồng, có 8 điểm quặng và mỏ, đáng kể là mỏ bản Phúc (huyện Bắc Yên) có trữ lượng hàng triệu tấn quặng với hàm lượng 3,55% niken; 1,3% đồng; vàng có 4 sa khoáng và 3 điểm vàng gốc, trong đó có triển vọng là sa khoáng Pi Toong (huyện Mường La), Mu Nu (huyện Mai Sơn); mỏ than Tà Phù (huyện Mộc Châu) có trữ lượng khoảng 23 vạn tấn; than đá có ở các mỏ than (huyện Quỳnh Nhai) trữ lượng khoảng 578 ngàn tấn; mỏ than Mường Lựm, trữ lượng trên 80 ngàn tấn.

Đây là điều kiện thuận lợi để Sơn La thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp khai khoáng. Tuy nhiên do kinh tế chậm phát triển, thiếu vốn và nguồn nhân lực có trình độ nên ngành công nghiệp ở Sơn La chưa phát huy được tiềm năng vốn có. Kinh tế HTX chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và một số lĩnh vực phi nông nghiệp, sự hợp tác với các thành phần kinh tế khác do đó chưa phát triển mạnh. Như vậy đặc điểm về điều kiện tự nhiên của Sơn La có ảnh hưởng lớn đối với việc phát triển kinh tế xã hội, trong đó có kinh tế HTX.

Ở những vùng có điệu kiện tự nhiên về đất đai, khí hậu, tài nguyên, giao thông vận tải thì thuận lợi cho việc thiết lập và phát triển các HTX nông nghiệp, thương mại - dịch vụ, HTX giao thông vận tải… Còn ở những vùng sâu, vùng xa do địa hình phức tạp, giao thông không thuận lợi, các HTX nông nghiệp được xây dựng nhưng khó có thể tổ chức được HTX toàn xã mà chỉ thiết lập được các HTX quy mô bản, cụm bản. Hơn nữa đất canh tác nông nghiệp của Sơn La chủ yếu là phân tán, manh mún, độ dốc lớn nên khó hình thành những vùng sản xuất tập trung làm hạn chế đến việc xây dựng các HTX quy mô lớn. Theo số liệu thống kê năm 1999 tỉnh Sơn La có 882.077 người, đến năm 2006 dân số tăng lên 1.511 người, trong đó số dân thành thị chiếm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tỉnh có 12 dân tộc chủ yếu cùng sinh sống, đông nhất là dân tộc Thái chiếm 54% dân số, dân tộc Kinh chiếm 18%, dân tộc H’mông chiếm 12%, dân tộc Mường chiếm 8,4%, dân tộc Dao chiếm 2,5% và các dân tộc Tày, Xinh mun, La ha, Kháng, Lào, Hoa, Khơ mú.

Ở vùng cao chủ yếu là người H’mông, vùng giữa là người Dao, Xinh mun, Khơ mú, vùng thấp là người Thái, Mường, Kinh… sinh sống. Với địa hình miền núi phức tạp, dân cư ở Sơn La phân bố không đồng đều, mật độ dân cư thấp, phân bố chủ yếu ở thị xã, thị trấn, thị tứ và đặc biệt là cư dân ở vùng cao, vùng sâu, biên giới rất thưa thớt, có bản chỉ trên dưới 10 hộ và cách nhau cả chục cây số. Đặc điểm cư trú của các đồng bào dân tộc ở Sơn La là sống xen kẽ và tập trung ở các bản mường, dù vậy có nơi tập trung thuần tuý là bản người Thái, H’mông, Mường, Dao… Sơn La là địa bàn sinh sống lâu đời của các dân tộc thiểu số. Mỗi dân tộc có lịch sử, truyền thống văn hoá, phong tục tập quán riêng nhưng luôn hoà hợp, đoàn kết, chân thật, cần cù trong lao động và tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng.

Đây được xem là một trong những động lực thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh trong sự nghiệp chung của đất nước.