Luận văn: Nâng cao hiệu quả phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi tại Phú Yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh cải thiện kết quả phân cấp nguồn thu nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền địa phương trường, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Oanh Phương
• Người hướng dẫn: TS. Huỳnh Thế Du
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Phân Cấp Nguồn Thu, Nhiệm Vụ Chi Giữa Các Cấp Chính Quyền Địa Phương: Trường Hợp Tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Ngân sách Nhà nước
• 2.2. Phân biệt hàng hoá công quốc gia và hàng hoá công địa phương. Khung lý thuyết về phân cấp ngân sách
• 2.3. Nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP NGUỒN THU, NHIỆM VỤ CHI GIỮA CÁC CẤP CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG TẠI TỈNH PHÚ YÊN
• 3.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, hành chính, xã hội
• 3.2. Mô hình tài chính công cấp huyện, xã năm 2014
• 3.3. Nguyên tắc phân cấp nguồn thu ngân sách tại Phú Yên
• 3.4. Nguyên tắc phân chia trách nhiệm chi tiêu tại Phú Yên
• 3.5. Đánh giá chuyển giao nguồn lực bằng bổ sung cân đối - bổ sung có mục tiêu
• 4. CHƯƠNG 4: KINH NGHIỆM THẾ GIỚI VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Kinh nghiệm quốc tế về xu hướng phân cấp ngân sách giữa các cấp chính quyền địa phương. Khuyến nghị chính sách
• 4.2. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi tại Phú Yên

Phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền địa phương là một vấn đề quan trọng trong quản lý ngân sách nhà nước. Tại tỉnh Phú Yên, việc phân cấp này đã được thực hiện theo Nghị quyết số 163/2010/NQ-HĐND. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy còn nhiều bất cập trong việc phân chia ngân sách giữa các cấp. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý ngân sách mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và xã hội của tỉnh Phú Yên

Phú Yên có 09 đơn vị ngân sách cấp huyện với sự khác biệt về đặc điểm tự nhiên và xã hội. Tỉnh được chia thành ba vùng: vùng biển, vùng đồng bằng và vùng miền núi. Mỗi vùng có những đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến khả năng tạo nguồn thu và thực hiện nhiệm vụ chi của các cấp chính quyền.

1.2. Khung pháp lý về phân cấp ngân sách tại Việt Nam

Luật Ngân sách nhà nước 2002 đã quy định rõ về phân cấp ngân sách giữa các cấp chính quyền. Điều này tạo cơ sở pháp lý cho việc phân chia nguồn thu và nhiệm vụ chi, nhưng thực tế vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả.

II. Những thách thức trong phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi

Việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi tại Phú Yên đang gặp phải nhiều thách thức. Các cấp chính quyền địa phương thường xuyên phải nhận bổ sung từ ngân sách cấp tỉnh, dẫn đến thiếu tính chủ động trong quản lý ngân sách. Hơn nữa, cơ chế phân cấp hiện tại chưa đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc phân chia nguồn lực.

2.1. Thiếu tính chủ động trong quản lý ngân sách

Các huyện tại Phú Yên thường phải phụ thuộc vào ngân sách cấp tỉnh, điều này làm giảm khả năng tự quyết trong việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Việc này dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn lực và không đáp ứng kịp thời các nhu cầu phát triển.

2.2. Bất cập trong cơ chế phân chia ngân sách

Cơ chế phân chia ngân sách hiện tại chưa đảm bảo tính công bằng giữa các huyện. Những huyện có nguồn thu lớn thường không được hưởng lợi tương xứng, trong khi các huyện khác lại phải phụ thuộc vào ngân sách cấp trên.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả phân cấp nguồn thu

Để nâng cao hiệu quả phân cấp nguồn thu, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện cơ chế phân chia ngân sách. Việc này không chỉ giúp các cấp chính quyền địa phương chủ động hơn trong quản lý ngân sách mà còn đảm bảo tính công bằng trong phân chia nguồn lực.

3.1. Quy định phân cấp nguồn thu theo đặc điểm địa phương

Cần quy định phân cấp nguồn thu dựa trên bản chất của từng sắc thuế và lợi thế phát triển của từng địa phương. Điều này sẽ giúp các huyện có nguồn thu ổn định và chủ động hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ chi.

3.2. Bãi bỏ quy định tỷ lệ phân chia ngân sách cứng nhắc

Bãi bỏ quy định về tỷ lệ phân chia ngân sách tối thiểu sẽ giúp chính quyền cấp tỉnh có quyền tự quyết trong việc phân chia ngân sách cho các huyện, từ đó tạo điều kiện cho các huyện phát triển hơn.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả nhiệm vụ chi

Nâng cao hiệu quả nhiệm vụ chi là một yếu tố quan trọng trong việc cải thiện quản lý ngân sách. Cần có những giải pháp cụ thể để đảm bảo rằng nhiệm vụ chi được thực hiện hiệu quả và đáp ứng đúng nhu cầu của người dân.

4.1. Quản lý nhiệm vụ chi theo kết quả đầu ra

Cần chuyển đổi từ việc phân bổ ngân sách dựa trên đầu vào sang quản lý nhiệm vụ chi theo kết quả đầu ra. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đảm bảo chất lượng dịch vụ công.

4.2. Tăng cường thẩm quyền cho chính quyền cấp huyện

Tăng cường thẩm quyền cho chính quyền cấp huyện trong việc giám sát và thực hiện nhiệm vụ chi sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách và giảm thiểu tình trạng chồng chéo trong phân bổ ngân sách.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nâng cao hiệu quả phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi có thể mang lại nhiều lợi ích cho tỉnh Phú Yên. Các giải pháp đề xuất không chỉ giúp cải thiện tình hình ngân sách mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

5.1. Kết quả từ các giải pháp đã thực hiện

Các giải pháp đã được áp dụng tại một số huyện cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong quản lý ngân sách. Điều này chứng tỏ rằng việc phân cấp hiệu quả có thể mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

5.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cho thấy rằng việc phân cấp ngân sách cần phải linh hoạt và phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

VI. Kết luận và định hướng tương lai

Việc nâng cao hiệu quả phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền địa phương tại tỉnh Phú Yên là một nhiệm vụ quan trọng. Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các giải pháp để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong quản lý ngân sách.

6.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện cơ chế phân cấp ngân sách, đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong phân chia nguồn lực giữa các cấp chính quyền.

6.2. Khuyến nghị chính sách cho các cấp chính quyền

Cần có những khuyến nghị chính sách cụ thể để các cấp chính quyền có thể thực hiện hiệu quả hơn trong việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước giữa các cấp chính quyền địa phương là một trong những vấn đề trọng tâm trong quản lý nhà nước hiện nay, đặc biệt tại các tỉnh có đặc điểm kinh tế - xã hội đa dạng như tỉnh Phú Yên. Với dân số khoảng 887.374 người năm 2014 và 09 đơn vị ngân sách cấp huyện, Phú Yên thể hiện sự khác biệt rõ rệt về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội giữa các vùng ven biển, đồng bằng và miền núi. Thực trạng phân cấp ngân sách tại đây cho thấy nguồn thu cân đối ngân sách cấp huyện chỉ đáp ứng trung bình 43% chi thường xuyên, trong khi các địa phương phải nhận bổ sung cân đối từ ngân sách cấp tỉnh với mức trung bình 40%. Tình trạng này làm giảm tính chủ động trong quản lý ngân sách của cấp huyện, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền địa phương tại tỉnh Phú Yên trong giai đoạn 2011-2015, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả phân cấp ngân sách. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào số liệu quyết toán thu - chi ngân sách năm 2014 của 09 đơn vị hành chính cấp huyện, bao gồm thành phố Tuy Hòa, thị xã Sông Cầu và các huyện Đông Hòa, Tây Hòa, Phú Hòa, Tuy An, Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh chính sách phân cấp ngân sách, góp phần nâng cao tính công bằng, hiệu quả và tính chủ động trong quản lý tài chính công địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phân cấp ngân sách nhà nước, trong đó nổi bật là quan điểm của Oates (1972) về phân cấp hàng hóa công, nhấn mạnh rằng dịch vụ công nên được cung cấp bởi cấp chính quyền địa phương có thể kiểm soát khu vực địa lý tối thiểu để nội hóa lợi ích và chi phí. Khung lý thuyết trợ cấp ngân sách được áp dụng nhằm đảm bảo công bằng hàng dọc và hàng ngang, đồng thời phân bổ nguồn lực hiệu quả giữa các cấp chính quyền địa phương. Ngoài ra, các nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách tại Việt Nam theo Luật Ngân sách Nhà nước 2002 cũng được sử dụng làm cơ sở pháp lý và lý luận cho nghiên cứu.

Ba khái niệm chính được tập trung gồm: (1) Phân cấp nguồn thu ngân sách, (2) Phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách, và (3) Trợ cấp ngân sách nhằm cân bằng tài chính giữa các cấp chính quyền địa phương. Lý thuyết về phân cấp ngân sách giúp làm rõ quyền và trách nhiệm của các cấp chính quyền, đồng thời tạo động lực cho địa phương phát huy tính chủ động, sáng tạo trong quản lý tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định tính kết hợp với phân tích số liệu định lượng từ các nguồn dữ liệu chính thức. Dữ liệu thu thập chủ yếu từ quyết toán thu - chi ngân sách năm 2014 của 09 đơn vị hành chính cấp huyện tỉnh Phú Yên, cùng các văn bản pháp luật, nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh và các báo cáo tài chính liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 09 đơn vị ngân sách cấp huyện, được chọn nhằm phản ánh đầy đủ đặc điểm kinh tế - xã hội và mô hình tài chính công của tỉnh.

Phương pháp phân tích bao gồm: (1) Phân tích mô tả số liệu thu - chi ngân sách, (2) So sánh tỷ lệ thu cân đối ngân sách với chi thường xuyên và mức độ phụ thuộc vào nguồn bổ sung từ cấp trên, (3) Đánh giá các bất cập trong phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi dựa trên các tiêu chí công bằng, hiệu quả và tính chủ động tài chính. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2015, với trọng tâm phân tích số liệu năm 2014 để đảm bảo tính cập nhật và phản ánh thực trạng phân cấp ngân sách tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn thu cân đối ngân sách cấp huyện chỉ đáp ứng trung bình 43% chi thường xuyên, trong khi mức bổ sung cân đối từ ngân sách cấp tỉnh chiếm khoảng 40% tổng chi cân đối ngân sách cấp huyện. Ví dụ, tại TP. Tuy Hòa, tỷ lệ thu cân đối ngân sách so với chi thường xuyên đạt 61%, cao nhất trong các huyện, trong khi các huyện miền núi như Sơn Hòa chỉ đạt khoảng 24%.

2. Cơ chế phân cấp nguồn thu chưa đảm bảo công bằng và hiệu quả. Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế giá trị gia tăng (GTGT) là hai nguồn thu chính, nhưng quy định phân cấp theo quy mô doanh nghiệp khiến các doanh nghiệp lớn thuộc quản lý cấp tỉnh, trong khi cấp huyện chỉ hưởng thuế từ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Điều này làm giảm nguồn lực tài chính của cấp huyện, đặc biệt là các huyện có ít doanh nghiệp vừa và nhỏ.

3. Phân cấp nhiệm vụ chi chưa gắn liền với kết quả đầu ra. Chi thường xuyên chiếm tới 77% tổng chi cân đối ngân sách cấp huyện, trong đó chi sự nghiệp giáo dục chiếm 57%. Tuy nhiên, việc phân bổ ngân sách chủ yếu dựa trên định mức đầu vào như số lượng biên chế, số giường bệnh, thay vì dựa trên số lượng học sinh hoặc bệnh nhân thực tế, dẫn đến lãng phí và thiếu hiệu quả.

4. Chi đầu tư phát triển phụ thuộc lớn vào nguồn bổ sung từ ngân sách cấp trên. Các dự án đầu tư phát triển chủ yếu do cấp tỉnh quyết định và cấp vốn, trong khi cấp huyện chỉ được phân cấp quản lý các dự án nhóm C với nguồn vốn hạn chế. Ví dụ, thị xã Sông Cầu nhận tới 75% vốn hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách trung ương cho chi đầu tư phát triển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các bất cập trên xuất phát từ cơ chế phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi chưa phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội của từng địa phương. Việc phân cấp nguồn thu theo quy mô doanh nghiệp và áp dụng mức thuế suất thống nhất trên toàn quốc làm giảm tính chủ động tài chính của cấp huyện, đặc biệt là các huyện miền núi và vùng đồng bằng có ít doanh nghiệp lớn. Cơ chế thưởng vượt dự toán thu chỉ áp dụng trong thời kỳ ổn định ngân sách, sau đó dự toán thu được giao dựa trên số thu năm gần nhất, làm giảm động lực tăng thu của địa phương.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, như tại Philippines và Trung Quốc, việc điều chuyển ngân sách đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng tài chính giữa các địa phương, tuy nhiên cũng tạo ra sự phụ thuộc lớn vào ngân sách cấp trên. Tại Phú Yên, tình trạng này cũng tương tự, làm giảm tính chủ động và hiệu quả quản lý ngân sách cấp huyện. Việc phân bổ chi ngân sách chủ yếu dựa trên yếu tố đầu vào thay vì kết quả đầu ra cũng là nguyên nhân gây thất thoát và lãng phí nguồn lực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ thu cân đối ngân sách so với chi thường xuyên và mức độ phụ thuộc vào nguồn bổ sung từ cấp trên của từng huyện, cũng như bảng so sánh cơ cấu nguồn thu theo từng sắc thuế giữa các huyện để minh họa sự chênh lệch và bất cập trong phân cấp nguồn thu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Điều chỉnh quy định phân cấp nguồn thu theo bản chất từng sắc thuế và lợi thế phát triển địa phương: Thuế TNDN nên phân chia theo quy mô doanh nghiệp và phạm vi địa lý, với doanh nghiệp lớn là khoản thu phân chia giữa cấp tỉnh và huyện; Thuế GTGT và thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) nên phân chia dựa trên sức mua và dân số từng địa phương. Thời gian thực hiện: 2017-2019; Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp với UBND tỉnh Phú Yên.

2. Bãi bỏ quy định tỷ lệ phân chia tối thiểu cho ngân sách cấp huyện, xã trong Luật Ngân sách Nhà nước để tăng tính linh hoạt cho chính quyền cấp tỉnh trong việc phân bổ nguồn thu phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương. Thời gian thực hiện: 2018-2020; Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Bộ Tài chính.

3. Giao dự toán thu ngân sách căn cứ theo tình hình thực tế phát sinh nguồn thu tại địa phương, đồng thời bãi bỏ cơ chế thưởng vượt dự toán thu chỉ áp dụng trong thời kỳ ổn định ngân sách để khuyến khích địa phương tăng thu bền vững. Thời gian thực hiện: 2017-2018; Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh Phú Yên và Sở Tài chính.

4. Quản lý nhiệm vụ chi theo kết quả đầu ra thay vì dựa trên định mức đầu vào: Ví dụ, phân bổ chi sự nghiệp giáo dục dựa trên số lượng học sinh thực tế, chi y tế dựa trên số bệnh nhân khám chữa bệnh thực tế để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Thời gian thực hiện: 2017-2020; Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Y tế.

5. Tăng cường thẩm quyền và trách nhiệm của chính quyền cấp huyện trong giám sát thi công các công trình xây dựng do cấp tỉnh làm chủ đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng cơ bản và tránh lãng phí nguồn lực. Thời gian thực hiện: 2017-2019; Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, UBND cấp huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tài chính công: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để điều chỉnh chính sách phân cấp ngân sách, giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công địa phương.

2. Lãnh đạo và cán bộ quản lý ngân sách các cấp chính quyền địa phương: Giúp hiểu rõ các bất cập trong phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao tính chủ động và hiệu quả sử dụng ngân sách.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành chính sách công, quản lý công: Cung cấp tài liệu tham khảo về mô hình phân cấp ngân sách, phương pháp phân tích và đánh giá hiệu quả phân cấp tại địa phương.

4. Các tổ chức tài chính, viện nghiên cứu và các tổ chức phát triển quốc tế: Hỗ trợ trong việc thiết kế các chương trình hỗ trợ tài chính và kỹ thuật nhằm cải thiện quản lý ngân sách địa phương tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Phân cấp ngân sách là gì và tại sao quan trọng?
   Phân cấp ngân sách là việc phân chia quyền hạn và trách nhiệm quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền từ trung ương đến địa phương. Nó giúp tăng tính chủ động, phù hợp với điều kiện địa phương và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

2. Tại sao ngân sách cấp huyện ở Phú Yên phụ thuộc nhiều vào nguồn bổ sung từ cấp trên?
   Do nguồn thu cân đối ngân sách cấp huyện chỉ đáp ứng khoảng 43% chi thường xuyên, trong khi các khoản thu lớn như thuế TNDN của doanh nghiệp lớn thuộc quản lý cấp tỉnh, nên cấp huyện phải nhận bổ sung từ ngân sách cấp tỉnh để cân đối chi tiêu.

3. Cơ chế thưởng vượt dự toán thu ngân sách có tác động như thế nào?
   Cơ chế này khuyến khích địa phương tăng thu trong thời kỳ ổn định ngân sách, nhưng khi kết thúc thời kỳ này, dự toán thu được giao dựa trên số thu năm gần nhất, làm giảm động lực tăng thu của địa phương.

4. Làm thế nào để phân cấp nhiệm vụ chi gắn liền với kết quả đầu ra?
   Cần xây dựng các tiêu chí phân bổ ngân sách dựa trên số lượng và chất lượng dịch vụ công thực tế, ví dụ phân bổ chi giáo dục dựa trên số học sinh, chi y tế dựa trên số bệnh nhân khám chữa bệnh, thay vì dựa trên định mức đầu vào như số biên chế hay giường bệnh.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Phú Yên trong phân cấp ngân sách?
   Các quốc gia như Philippines và Trung Quốc sử dụng hệ thống điều chuyển ngân sách để cân bằng tài chính giữa các địa phương, đồng thời phân cấp mạnh mẽ quyền hạn tài chính cho địa phương giàu có, trong khi hỗ trợ các địa phương khó khăn, giúp giảm bất bình đẳng và nâng cao hiệu quả quản lý.

Kết luận

• Phân cấp ngân sách tại tỉnh Phú Yên đã đạt được một số thành tựu, giúp địa phương tăng tính chủ động và khuyến khích tăng thu ngân sách trong giai đoạn 2011-2015.
• Tuy nhiên, cơ chế phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi còn nhiều bất cập, đặc biệt là sự phụ thuộc lớn vào nguồn bổ sung từ cấp trên và phân bổ chi ngân sách chưa gắn liền với kết quả đầu ra.
• Nghiên cứu đề xuất điều chỉnh phân cấp nguồn thu theo bản chất sắc thuế và lợi thế phát triển địa phương, bãi bỏ tỷ lệ phân chia tối thiểu cứng, và quản lý nhiệm vụ chi dựa trên kết quả đầu ra để nâng cao hiệu quả.
• Các giải pháp cần được thực hiện trong giai đoạn 2017-2020 với sự phối hợp của Bộ Tài chính, UBND tỉnh Phú Yên và các sở ngành liên quan.
• Kêu gọi các cấp chính quyền địa phương chủ động áp dụng các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả phân cấp ngân sách, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ------------------ NGUYỄN THỊ OANH PHƢƠNG NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÂN CẤP NGUỒN THU, NHIỆM VỤ CHI GIỮA CÁC CẤP CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG: TRƢỜNG HỢP TỈNH PHÚ YÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG TP. Hồ Chí Minh – Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ------------------ NGUYỄN THỊ OANH PHƢƠNG NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÂN CẤP NGUỒN THU, NHIỆM VỤ CHI GIỮA CÁC CẤP CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG: TRƢỜNG HỢP TỈNH PHÚ YÊN Chuyên ngành: Chính sách công Mã ngành: 60340402 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. HUỲNH THẾ DU TP. Hồ Chí Minh – Năm 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -i- LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 26 tháng 8 năm 2016 Học viên Nguyễn Thị Oanh Phƣơng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -ii- LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn và tri ân sâu sắc nhất đến toàn thể các thầy cô và nhân viên của Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã truyền đạt kiến thức, cách thức nhìn nhận vấn đề trên nhiều phƣơng diện và dành sự quan tâm, tôn trọng đến tất cả học viên của chƣơng trình. Đặc biệt xin gửi lời cảm ơn sự động viên, giúp đỡ tận tình của Tiến sĩ Huỳnh Thế Du đã hƣớng dẫn tôi hoàn thành tốt luận văn. Xin chân thành cảm ơn Giám đốc Sở Tài chính Phú Yên đã tạo mọi điều kiện để tôi có cơ hội theo học chƣơng trình này và các phòng trực thuộc Sở Tài chính Phú Yên đã cung cấp số liệu, những thông tin thiết yếu và những lời nhận xét trong quá trình tôi thực hiện luận văn. Cảm ơn các bạn lớp MPP7 đã hỗ trợ, động viên tôi trong suốt thời gian qua. Cuối cùng xin cảm ơn những ngƣời thân yêu nhất trong gia đình đã luôn bên cạnh ủng hộ, đồng hành cùng tôi trong suốt hai năm học. Nguyễn Thị Oanh Phƣơng Học viên lớp MPP7, Chƣơng trình giảng dạy Kinh tế Fulbright LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -iii- TÓM TẮT LUẬN VĂN Phú Yên là tỉnh thuộc duyên hải Nam Trung bộ, có 09 đơn vị ngân sách cấp huyện. Đánh giá chung về thực trạng phân cấp tại 09 đơn vị ngân sách cấp huyện tồn tại bất cập, phân cấp ngân sách thiếu tính kỷ luật tài khóa khi thƣờng xuyên xảy ra tình trạng số bổ sung từ ngân sách cấp trên thƣờng xuyên vƣợt dự toán với mức độ lớn. Nguồn thu cân đối ngân sách chỉ đáp ứng đƣợc trung bình 43% chi thƣờng xuyên. Các địa phƣơng phải nhận bổ sung cân đối từ ngân sách cấp tỉnh với mức trung bình 40%. Đây là nguyên nhân cơ bản làm giảm tính chủ động trong điều hành quản lý ngân sách của cấp huyện. Tất cả ngân sách cấp huyện tại tỉnh Phú Yên đều phải nhận một khoản bổ sung từ NSTƢ thông qua ngân sách cấp tỉnh nên khung lý thuyết chính đƣợc sử dụng là mục tiêu của trợ cấp ngân sách phải đảm bảo đƣợc: i) Về mặt xã hội: đảm bảo đƣợc công bằng hàng dọc và công bằng hàng ngang; ii) Về mặt kinh tế: đảm bảo nguồn lực phân bố một cách hiệu quả. Xét về phân cấp nguồn thu ngân sách tại tỉnh Phú Yên có hai bất cập: Thứ nhất, cơ chế phân cấp nguồn thu chƣa đảm bảo phân chia ngân sách công bằng, hiệu quả giữa các huyện, địa phƣơng phát sinh nguồn thu lớn có lợi thế về điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên. Thứ hai, nguồn lực ngân sách cấp huyện, xã bị hạn chế vì ba nguyên nhân: i) Quy định phân cấp nguồn thu theo quy mô doanh nghiệp, nguồn thu của các doanh nghiệp lớn sẽ đƣợc điều tiết về nguồn thu của tỉnh, cấp huyện chỉ đƣợc hƣởng nguồn thu thuế của các doanh nghiệp vừa và nhỏ; ii) Các loại sắc thuế và mức thuế suất đều đƣợc thông qua bởi Quốc hội và đƣợc áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc, chính quyền địa phƣơng không có quyền tự chủ đối với nguồn thu lớn này; iii) Cơ chế thƣởng vƣợt dự toán thu chƣa khuyến khích địa phƣơng tăng thu vì cơ chế thƣởng chỉ áp dụng trong thời kỳ ổn định ngân sách, đến hết thời kỳ ổn định ngân sách, số giao dự toán căn cứ trên số thu năm gần nhất. Xét về phân chia trách nhiệm chi tiêu có ba bất cập. Thứ nhất, việc phân cấp chi ngân sách chƣa gắn liền với kết quả đầu ra đối với chất lƣợng cung cấp dịch vụ công mà chủ yếu vẫn đƣợc phân bổ dựa trên hệ thống tiêu chí, định mức phân bổ NS theo yếu tố đầu vào. Thứ hai, việc ngân sách cấp huyện có quá ít nguồn kinh phí tự chủ để sử dụng, trong khi nhiệm vụ chi thƣờng xuyên khá lớn dẫn đến việc mƣợn tạm nguồn, sử dụng sai nguồn. Nhiệm vụ chi của cấp trên dồn cho cấp dƣới chi, nhƣng lại không cấp kinh phí. Thứ ba, đối với chi đầu tƣ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -iv- phát triển, chính quyền cấp tỉnh gần nhƣ đƣợc quyền tự quyết đối với các dự án đầu tƣ từ NSĐP, còn chính quyền cấp huyện có vẻ nhƣ bị bỏ quên vì phân cấp theo quy mô dự án. Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền địa phƣơng. Nâng cao hiệu quả phân cấp nguồn thu: Thứ nhất, quy định về phân cấp nguồn thu căn cứ vào bản chất của từng sắc thuế, lợi thế phát triển của từng địa phƣơng, cụ thể: Thuế TNDN hạn chế phân cấp nguồn thu theo quy mô doanh nghiệp, đối với các doanh nghiệp lớn, liên quan đến nhiều khu vực địa lý nên là khoản thu phân chia giữa cấp tỉnh và huyện; Thuế GTGT, TTĐB nên phân chia theo sức mua, dân số từng địa phƣơng; Thuế tài nguyên nên phân cấp theo mức độ quan trọng của tài nguyên, đồng thời nâng cao công tác quy hoạch, tăng cƣờng giám sát trong việc khai thác tài nguyên để mang lại lợi ích tối ƣu nhất. Thứ hai, bãi bỏ quy định tỷ lệ phân chia cho ngân sách cấp huyện, xã, thị trấn đƣợc quy định mức tối thiểu trong luật NSNN. Chính quyền cấp tỉnh có thể tự quyết định tùy điều kiện từng địa phƣơng mà ban hành thuế của huyện, xã trong khung cho phép của trung ƣơng. Thứ ba, giao dự toán thu nên căn cứ theo tình hình thực tế phát sinh nguồn thu tại địa phƣơng. Bãi bỏ cơ chế thƣởng vƣợt dự toán thu chỉ áp dụng trong thời kỳ ổn định ngân sách. Nâng cao hiệu quả phân chia trách nhiệm chi tiêu: Thứ nhất, quản lý nhiệm vụ chi theo kết quả đầu ra. Vì cơ chế hiện tại là dựa vào nguồn lực hiện có và các chế độ, tiêu chuẩn, định mức hiện hành để xây dựng dự toán, dẫn đến hiệu quả quản lý ngân sách thấp, nhƣ phân bổ sự nghiệp giáo dục nên dựa vào số lƣợng học sinh đến trƣờng, không nên áp dụng tỷ lệ cứng 80% lƣơng -20% chi công việc; định mức chi y tế không nên căn cứ vào số giƣờng bệnh mà dựa vào số lƣợng bệnh nhân thực tế đến khám chữa bệnh để phân bổ chi phí,. Thứ hai, chi tiêu đƣợc thực hiện ở cấp nào trực tiếp cung ứng dịch vụ công có hiệu quả nhất, nhiệm vụ chi cấp nào do cấp đó đảm bảo. Tránh tình trạng cùng một nhiệm vụ chi đƣợc phân ra cho quá nhiều cấp mà không có sự xác định ranh giới, dẫn đến chồng chéo, xô đẩy giữa các cấp chính quyền. Thứ ba, tăng cƣờng thẩm quyền đối với chính quyền cấp huyện trong khâu giám sát thi công các công trình xây dựng tại huyện nhƣng do cấp tỉnh làm chủ đầu tƣ nhằm nâng cao hiệu quả đầu tƣ xây dựng cơ bản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -v- MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii TÓM TẮT LUẬN VĂN . iii MỤC LỤC . v DANH MỤC VIẾT TẮT . vii DANH MỤC BẢNG, HÌNH, HỘP . viii DANH MỤC PHỤ LỤC . ix CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU . Mục tiêu nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu . Phƣơng pháp nghiên cứu . Kết cấu đề tài . 4 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT . Ngân sách Nhà nƣớc . Phân biệt hàng hoá công quốc gia và hàng hoá công địa phƣơng. Khung lý thuyết về phân cấp ngân sách . Nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách tại Việt Nam . 7 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP NGUỒN THU, NHIỆM VỤ CHI GIỮA CÁC CẤP CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG TẠI TỈNH PHÚ YÊN. Khái quát đặc điểm tự nhiên, hành chính, xã hội . Mô hình tài chính công cấp huyện, xã năm 2014. Nguyên tắc phân cấp nguồn thu ngân sách tại Phú Yên . Nguyên tắc phân chia trách nhiệm chi tiêu tại Phú Yên . 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đánh giá chuyển giao nguồn lực bằng bổ sung cân đối - bổ sung có mục tiêu . 26 CHƢƠNG 4: KINH NGHIỆM THẾ GIỚI VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH . Kinh nghiệm quốc tế về xu hƣớng phân cấp ngân sách giữa các cấp chính quyền địa phƣơng. Khuyến nghị chính sách . Hạn chế của đề tài . 31 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 34 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -vii- DANH MỤC VIẾT TẮT TỪ VIẾT TẮT Ý NGHĨA GTGT Giá trị gia tăng HĐND Hội đồng nhân dân NSĐP Ngân sách địa phƣơng NSNN Ngân sách nhà nƣớc NSTƢ Ngân sách trung ƣơng SN Sự nghiệp TNCN Thu nhập cá nhân TNDN Thu nhập doanh nghiệp TTĐB Tiêu thụ đặc biệt UBND Uỷ ban nhân dân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -viii- DANH MỤC BẢNG, HÌNH, HỘP Bảng 3.1: Quyết toán nguồn thu ngân sách cấp huyện theo từng sắc thuế năm 2014.2: Tình trạng sử dụng giáo viên hợp đồng tại một số huyện thuộc tỉnh Phú Yên .1: So sánh số Quyết toán/Dự toán thu bổ sung ngân sách cấp huyện tại tỉnh Phú Yên năm 2014 .1: Cơ cấu thu - chi ngân sách cấp huyện tỉnh Phú Yên năm 2014 .2: Cơ cấu nguồn thu theo từng sắc thuế ngân sách cấp huyện năm 2014 .