Tổng quan nghiên cứu

Ngành xây dựng tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào nền kinh tế quốc dân. Theo Cục Thống kê TP. Hồ Chí Minh, năm 2018, giá trị sản xuất xây dựng trên địa bàn đạt khoảng 184 nghìn tỷ đồng, tăng 10,47% so với năm trước, trong đó công trình nhà ở tăng 7,68%, công trình dân dụng tăng 5,62%, và hoạt động xây dựng chuyên nghiệp tăng 13,87%. Tổng vốn đầu tư xây dựng tại TP. Hồ Chí Minh đạt trên 465.990 tỷ đồng, tăng 20,3% so với năm 2017. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển này, Công ty TNHH Keum Nong Construction, một doanh nghiệp xây dựng có vốn đầu tư 100% từ Hàn Quốc, đang đối mặt với sự suy giảm hiệu quả kinh doanh. Cụ thể, lợi nhuận ròng của công ty giảm từ 10,5 tỷ đồng năm 2017 xuống còn 9,1 tỷ đồng giữa năm 2019, chỉ số ROA cũng giảm từ 2,82% xuống mức thấp hơn theo từng năm.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) tại công ty nhằm ngăn chặn gian lận, giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả hoạt động. Mục tiêu cụ thể gồm: đánh giá thực trạng hệ thống KSNB, xác định nguyên nhân tồn tại các vấn đề và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu tập trung từ đầu năm 2018 đến giữa năm 2019 tại trụ sở chính của công ty tại TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công ty quản lý rủi ro, nâng cao hiệu quả kinh doanh và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật, góp phần phát triển bền vững trong ngành xây dựng đầy thách thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khuôn mẫu COSO 2013, một chuẩn mực quốc tế về hệ thống kiểm soát nội bộ, bao gồm 5 thành phần chính: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. COSO 2013 đưa ra 17 nguyên tắc hướng dẫn thiết kế và vận hành hệ thống KSNB nhằm đảm bảo hiệu quả hoạt động, độ tin cậy thông tin và tuân thủ pháp luật.

Ngoài ra, các khái niệm về kiểm soát nội bộ được tham khảo từ Luật Kế toán 2015, Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA 400) và Chuẩn mực Kiểm toán quốc tế (ISA 400), nhấn mạnh vai trò của KSNB trong việc bảo vệ tài sản, ngăn ngừa gian lận, đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính và nâng cao hiệu quả quản lý.

Các nghiên cứu trước đây về tác động của hệ thống KSNB đến hiệu quả hoạt động tài chính tại các doanh nghiệp xây dựng và các lĩnh vực khác cũng được tổng hợp, làm cơ sở cho việc đánh giá và đề xuất giải pháp phù hợp với đặc thù của công ty TNHH Keum Nong Construction.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp khảo sát định lượng. Dữ liệu được thu thập từ bảng câu hỏi khảo sát nhân viên công ty, phỏng vấn ban giám đốc và quan sát thực tế hoạt động tại văn phòng công ty. Cỡ mẫu khảo sát gồm gần 100 nhân viên và các bộ phận liên quan.

Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả để đánh giá thực trạng hệ thống KSNB theo 5 yếu tố cấu thành của COSO 2013. Phương pháp phân tích hồi quy và kiểm định Cronbach Alpha được áp dụng để kiểm tra độ tin cậy và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hiệu quả hoạt động. Quá trình nghiên cứu diễn ra trong khoảng thời gian từ đầu năm 2018 đến giữa năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Môi trường kiểm soát còn nhiều hạn chế: Kết quả khảo sát cho thấy tính chính trực và các giá trị đạo đức chưa được thực hiện nghiêm túc, với tỷ lệ nhân viên đánh giá thấp về cam kết đạo đức của ban lãnh đạo. Cơ cấu tổ chức và phân chia quyền hạn chưa rõ ràng, dẫn đến việc phân công nhiệm vụ còn chồng chéo, ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát.

  2. Đánh giá rủi ro chưa đầy đủ và kịp thời: Công ty chưa xây dựng được cơ chế nhận diện và đánh giá rủi ro một cách hệ thống. Việc xử lý rủi ro chủ yếu mang tính phản ứng, chưa có sự chủ động phòng ngừa. Tỷ lệ nhân viên cho biết chưa được đào tạo đầy đủ về nhận dạng rủi ro chiếm khoảng 40%.

  3. Hoạt động kiểm soát chưa hiệu quả: Các thủ tục kiểm soát chưa được thực hiện đồng bộ, đặc biệt trong các khâu thanh toán, mua sắm vật tư và quản lý tài sản cố định. Việc phân chia trách nhiệm kiểm soát còn lỏng lẻo, dẫn đến sai sót và gian lận tiềm ẩn.

  4. Thông tin và truyền thông chưa thông suốt: Hệ thống truyền thông nội bộ chưa đảm bảo cung cấp thông tin kịp thời và đầy đủ cho các bộ phận. Việc truyền đạt các chính sách và quy trình kiểm soát còn hạn chế, gây khó khăn trong việc thực thi.

  5. Giám sát và đánh giá hệ thống KSNB chưa được chú trọng: Công tác giám sát chưa có sự độc lập và thường xuyên, dẫn đến việc phát hiện các điểm yếu trong hệ thống còn chậm trễ. Tỷ lệ nhân viên phản hồi về việc giám sát hiệu quả chỉ đạt khoảng 55%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên xuất phát từ việc công ty áp dụng hệ thống KSNB theo chuẩn mực của công ty mẹ tại Hàn Quốc mà chưa điều chỉnh phù hợp với môi trường pháp lý và văn hóa Việt Nam. Sự phát triển nhanh chóng về quy mô và khối lượng công việc không được đi kèm với việc đánh giá và hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng với nghiên cứu của Zipporah (2015) và Lâm Minh Nhật (2019) khi môi trường kiểm soát và hoạt động kiểm soát được xác định là yếu tố tác động mạnh nhất đến hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, điểm khác biệt là giám sát tại công ty Keum Nong Construction còn yếu kém hơn, cần được cải thiện để nâng cao tính hữu hiệu của hệ thống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ hài lòng của nhân viên về từng yếu tố KSNB, hoặc bảng tổng hợp kết quả khảo sát chi tiết theo từng phòng ban để minh họa rõ hơn các điểm mạnh và điểm yếu.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường xây dựng môi trường kiểm soát: Ban giám đốc cần cam kết rõ ràng về tính chính trực và đạo đức, xây dựng văn hóa doanh nghiệp minh bạch và trách nhiệm. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban giám đốc và phòng nhân sự.

  2. Hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro: Thiết lập hệ thống nhận diện, đánh giá và xử lý rủi ro theo chuẩn mực COSO, tổ chức đào tạo nâng cao nhận thức cho nhân viên. Thời gian: 9 tháng; Chủ thể: Phòng kiểm soát nội bộ phối hợp phòng đào tạo.

  3. Cải tiến hoạt động kiểm soát: Rà soát và chuẩn hóa các thủ tục kiểm soát tài chính, mua sắm, quản lý tài sản; phân công trách nhiệm rõ ràng, áp dụng công nghệ thông tin hỗ trợ kiểm soát. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Phòng kế toán, phòng vật tư và phòng kỹ thuật.

  4. Nâng cao hiệu quả thông tin và truyền thông: Xây dựng kênh truyền thông nội bộ hiệu quả, đảm bảo thông tin được truyền đạt kịp thời và đầy đủ đến mọi cấp. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: Phòng hành chính nhân sự và phòng IT.

  5. Tăng cường giám sát và đánh giá hệ thống KSNB: Thành lập ban giám sát độc lập, thực hiện kiểm tra định kỳ và đột xuất, báo cáo kịp thời các điểm yếu để xử lý. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: Ban kiểm soát và ban giám đốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Ban giám đốc và quản lý cấp cao các doanh nghiệp xây dựng: Giúp hiểu rõ tầm quan trọng của hệ thống KSNB, từ đó xây dựng chiến lược quản lý rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.

  2. Phòng kiểm soát nội bộ và phòng kế toán: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn để cải tiến quy trình kiểm soát, đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong báo cáo tài chính.

  3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, quản trị doanh nghiệp: Là tài liệu tham khảo quý giá về ứng dụng lý thuyết COSO trong thực tế doanh nghiệp xây dựng có vốn đầu tư nước ngoài.

  4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức kiểm toán: Hỗ trợ đánh giá và giám sát hoạt động kiểm soát nội bộ tại các doanh nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng quản lý và tuân thủ pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

  1. Hệ thống kiểm soát nội bộ là gì và tại sao quan trọng?
    Hệ thống KSNB là tập hợp các chính sách và thủ tục nhằm đảm bảo hoạt động hiệu quả, báo cáo tài chính chính xác và tuân thủ pháp luật. Nó giúp ngăn ngừa gian lận, giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả quản lý.

  2. Tại sao công ty Keum Nong Construction cần hoàn thiện hệ thống KSNB?
    Do sự phát triển nhanh chóng và môi trường kinh doanh phức tạp, hệ thống KSNB hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu, dẫn đến giảm hiệu quả kinh doanh và tăng rủi ro tài chính.

  3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
    Luận văn sử dụng phương pháp định tính kết hợp khảo sát định lượng, thu thập dữ liệu qua bảng câu hỏi, phỏng vấn và quan sát thực tế, phân tích bằng thống kê mô tả và hồi quy.

  4. Các yếu tố cấu thành hệ thống KSNB theo COSO 2013 là gì?
    Bao gồm: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Mỗi yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hệ thống kiểm soát hiệu quả.

  5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả hệ thống KSNB?
    Các giải pháp gồm tăng cường cam kết đạo đức, hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro, cải tiến hoạt động kiểm soát, nâng cao truyền thông nội bộ và tăng cường giám sát độc lập.

Kết luận

  • Hệ thống kiểm soát nội bộ tại Công ty TNHH Keum Nong Construction còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả kinh doanh.
  • Nghiên cứu đã xác định rõ các điểm yếu trong môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông và giám sát.
  • Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống KSNB, phù hợp với đặc thù ngành xây dựng và môi trường pháp lý Việt Nam.
  • Kế hoạch hành động được xây dựng với lộ trình rõ ràng, phân công trách nhiệm cụ thể cho các bộ phận liên quan.
  • Luận văn là cơ sở quan trọng để công ty nâng cao quản trị rủi ro, tăng cường hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững trong tương lai.

Để đạt được mục tiêu này, công ty cần triển khai nghiêm túc các giải pháp đề xuất và tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về hệ thống kiểm soát nội bộ trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.