CHƯƠNG I LÝ THUYẾT VỀ THỊ TRƯỜNG GIAO SAU VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO BIẾN ĐỘNG GIÁ CẢ HÀNG HÓA 1. Thị trường giao sau. Khái niệm thị trường giao sau. Thị trường giao ngay (spot market) hay còn gọi là thị trường tiền mặt (cash market) là thị trường mà ở đó việc mua bán hàng hóa và thanh toán phải được thực hiện tức thời hay chỉ thực hiện ít lâu sau đó kể từ ngày hợp đồng đã được hai bên hay nhiều bên ký kết có hiệu lực.
Ngược lại, việc mua bán hàng hóa và thanh toán được thực hiện vào một ngày trong tương lai do người mua và người bán thỏa thuận trước được thể hiện trong các điều khoản của hợp đồng gọi là thị trường giao sau. Thị trường giao sau là thị trường dành cho các công cụ mang tính chất hợp đồng mà thành quả của chúng được xác định trên một công cụ hoặc một tài sản khác. Các loại hợp đồng này, chúng được thỏa thuận giữa hai bên người mua và người bán, trong đó mỗi bên sẽ phải thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Các sản phẩm trên thị trường giao sau.
Hợp đồng kỳ hạn (Forward contract): Hợp đồng kỳ hạn là một thỏa thuận giữa người mua và người bán một loại tài sản nhất định tại một thời điểm trong tương lai với giá đã xác định trước. Hợp đồng kỳ hạn có các đặc điểm sau: - Hợp đồng kỳ hạn được thực hiện qua thị trường phi chính thức (OTC), thường được thực hiện giữa các tổ chức tài chính hoặc giữa tổ chức tài chính với doanh nghiệp. - Không phải theo chuẩn của thị trường riêng biệt. Ngày giao hàng của hợp đồng có thể là bất kỳ ngày nào thuận tiện cho hai bên.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 14 - - Đến thời điểm đáo hạn, người giữ vị thế bán phải thực hiện giao tài sản và nhận tiền; người giữ vị thế mua phải thực hiện thanh toán tiền và nhận tài sản, thanh toán được xác định với mức giá đã được xác định trước cho dù vào thời điểm đó giá thị trường của hàng hóa có cao hay thấp hơn giá xác định trong hợp đồng. Hợp đồng giao sau (Futures contract): Hợp đồng giao sau là một cam kết pháp lý của các bên về việc mua hoặc bán một lượng hàng hóa vào một thời điểm trong tương lai thông qua Sở giao dịch với một mức giá được xác định trước ở thời điểm hiện tại. Hay hợp đồng giao sau còn được gọi là hợp đồng kỳ hạn đã được tiêu chuẩn hóa, chúng được giao dịch trên một sàn giao dịch và được điều chỉnh theo thị trường hằng ngày trong đó khoản lỗ của một bên được chi trả cho bên còn lại. Đặc điểm, tính chất của hợp đồng giao sau: Các điều khoản trong hợp đồng giao sau được tiêu chuẩn hóa: Hoạt động mua bán thông qua Sở giao dịch nên các hoạt động này được thực hiện liên tục với trình độ chuyên môn nghiệp vụ và bảo đảm an toàn cao.
Do đó, các điều khoản trong hợp đồng được tiêu chuẩn hóa một cách tối đa, giúp cho việc ký kết hợp đồng nhanh chóng, đảm bảo an toàn về mặt pháp lý. Các điều khoản được Sở giao dịch quy định và tiêu chuẩn hóa cao như: Tên hàng, chất lượng, độ lớn hợp đồng, thời gian giao hàng, địa điểm giao hàng. Hợp đồng giao sau là một hợp đồng song vụ, cam kết thực hiện nghĩa vụ trong tương lai: Khi lập một hợp đồng giao sau thì các bên bị ràng buộc quyền và nghĩa vụ vào trong mối liên hệ đó. Trong đó bên bán phải có nghĩa vụ giao một khối lượng hàng được xác định trước cho bên mua và có quyền nhận tiền vào một thời điểm trong tương lai ở một giá thoả thuận trước.
Còn bên mua phải có nghĩa vụ thanh toán tiền theo như thoả thuận trong hợp đồng và có quyền nhận hàng cũng vào một thời điểm trong tương lai. Như vậy, cả hai bên trong quan hệ hợp đồng giao sau đều bị ràng buộc bởi những quyền và nghĩa vụ nhất định. Và để đảm bảo cho các hợp đồng giao sau được thi hành, Sở LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 15 - giao dịch đã quy định các biện pháp bảo đảm đối với cả bên mua lẫn bên bán bằng việc ký quỹ hoặc các giấy tờ chứng minh khác. Hợp đồng giao sau được lập tại Sở giao dịch: Các hợp đồng giao sau chỉ được lập tại Sở giao dịch.
Việc mua bán qua Sở giao dịch làm cho các nhà đầu tư không cần quan tâm đến đối tác của mình là ai. Chỉ cần các bên tuân thủ quy định pháp luật khi ký kết thì quyền và nghĩa vụ các bên sẽ được bảo đảm. Bởi vì, việc giám sát đảm bảo thực hiện hợp đồng của tất cả các thành viên tham gia đều có Trung tâm thanh toán bù trừ đảm nhiệm. Trong trường hợp nhà đầu tư thực hiện giao dịch thanh toán bù trừ thì Trung tâm thanh toán bù trừ sẽ cân đối, bù trừ vào tài khoản của các nhà đầu tư.
Trong trường hợp các bên muốn được thi hành hợp đồng thì Trung tâm thanh toán bù trừ sẽ là cầu nối, yêu cầu bên bán và bên mua giao nhận hàng tại kho hoặc nơi do Trung tâm thanh toán bù trừ chỉ định. Ngoài ra còn có nhiều bên khác làm trung gian giúp cho việc giao kết hợp đồng giao sau, đó là các công ty thanh lý thành viên, các Công ty giao sau, các quỹ đầu tư,… làm trung gian giữa nhà đầu tư với Trung tâm thanh toán bù trừ. Các bên này có nhiệm vụ giúp Trung tâm thanh toán bù trừ xác định tư cách tham gia thị trường giao sau của các nhà đầu tư và giúp họ giao dịch bằng cách nhận lệnh của họ và đem đấu giá trên sàn. Hợp đồng giao sau phải có tiền bảo chứng: Tiền bảo chứng là biện pháp bảo đảm thi hành hợp đồng, bắt buộc đối với cả bên bán và bên mua.
Thay vì phải bỏ ra một khoản tiền lớn để đặt cọc hoặc một lượng tiền bằng với giá trị hàng hóa để bảo đảm cho việc mua bán thì Sở giao dịch chỉ quy định một mức bảo chứng rất thấp, tùy thuộc vào từng loại hàng hóa. Tiền bảo chứng thấp trong hợp đồng giao sau là một trong những nguyên nhân làm cho chúng trở thành những công cụ đòn bẩy tài chính mạnh nhất. Chính vì tiền bảo chứng thấp nên ai cũng có thể tham gia thị trường với tư cách là nhà đầu cơ. Những nhà đầu cơ luôn kỳ vọng vào việc kiếm lời đã trở thành nhân vật chủ yếu trong thị trường giao sau.
Và vì thế, những người có hàng hóa cần được bảo hộ lại được lợi, họ có thể dễ dàng lập một hợp đồng giao sau bất cứ lúc nào vì lúc nào cũng có người mua bán. Nhờ vậy mà thị trường giao sau có tính thanh khoản cao. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 16 - Hợp đồng giao sau đều được thanh lý trước thời hạn: Đối với các hợp đồng thương mại, khi các bên muốn thanh lý hợp đồng trước ngày giao hàng thì các bên phải thỏa thuận để chấm dứt hợp đồng hoặc chuyển nghĩa vụ của mình cho người khác, khi đó các bên mới thoát khỏi sự ràng buộc quyền và nghĩa vụ với nhau. Đối với hợp đồng giao sau thì các bên có thể thanh lý hợp đồng trước ngày đáo hạn một cách dễ dàng mà không cần phải thông qua một sự thoả thuận nào bằng cách thực hiện nghiệp vụ thanh toán bù trừ là lập một hợp đồng ngược lại vị thế mà mình đã có.
Cứ như thế, các bên có thể mua đi bán lại nhiều lần một loại hàng hóa vào một tháng giao hàng nhất định trong tương lai. Đến ngày giao hàng nếu các bên không muốn giao hàng thật sự thì cơ quan thanh toán bù trừ sẽ bù trừ các loại hợp đồng đó và nghĩa vụ giao hàng cũng như nhận hàng của họ được chuyển giao cho người khác. Cơ cấu thành phần chủ yếu trong thị trường giao sau. Sở giao dịch: Sở giao dịch là nơi tổ chức tập trung, điều hành và quản lý mọi hoạt động giao dịch mua bán hàng hoá của khách hàng.
Sở giao dịch quy định các tiêu chuẩn về loại hàng, lượng hàng, phẩm chất hàng hóa, giá cả, thời gian giao hàng… Sở giao dịch là nơi phản ánh sự biến động về mặt giá cả và quan hệ cung cầu hàng hóa trên thị trường. Nhờ các thông tin có tại Sở giao dịch mà người sản xuất và nhà kinh doanh sẽ có những quyết định đúng hơn về hàng hóa được tiêu thụ, được sản xuất, giúp cho các nhà kinh doanh khi ra các quyết định đầu tư dưới hình thức giao kết các hợp đồng giao sau. Trung tâm thanh toán bù trừ: Là một tổ chức trung gian cho giao dịch, chịu trách nhiệm thiết lập các giao dịch, thanh toán bù trừ giữa người mua, người bán, nhận tiền ký quỹ, thiết lập các quy tắc giao nhận hàng hóa và công bố thông tin. Mọi giao dịch chỉ có thể được thực hiện trên Sở giao dịch thông qua các công ty thanh toán thành viên của Trung Tâm.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - 17 - Trung tâm thanh toán bù trừ chỉ theo dõi các công ty thanh toán thành viên và các công ty thành viên này theo dõi các vị thế mua và vị thế bán của các nhà giao dịch, đồng thời đảm bảo cho người mua hoặc người bán thực hiện nghĩa vụ của họ. Công ty môi giới: Là một tổ chức có tư cách pháp nhân, có nhiệm vụ tiếp nhận lệnh mua bán từ khách hàng. Tất cả các công ty môi giới đều là thành viên của Sở giao dịch. Khi muốn tham gia vào thị trường giao sau, người tham gia phải mở tài khoản tại Công ty môi giới và ký quỹ một khoản tiền do công ty quy định.
Hàng tháng công ty môi giới sẽ lập và cung cấp cho khách hàng của mình một bản báo cáo về tất cả các giao dịch đã thực hiện và số dư còn lại trong tài khoản. Người giao dịch tại sàn: Là thành viên của Sở giao dịch hoạt động mua bán trên sàn giao dịch nhằm tìm kiếm các cơ hội kinh doanh và thu lợi cho bản thân. Mục đích của người tham gia vào thị trường giao sau. Phòng ngừa rủi ro biến động giá: Những người tham gia vào thị trường giao sau với mục đích phòng ngừa rủi ro biến động giá, mong muốn mua hoặc bán hàng hóa thực nhưng họ lo lắng về việc giá hàng hóa sẽ thay đổi trước khi mua hoặc bán hàng hóa đó trên thị trường.