Luận văn thạc sĩ UEH: Chiến lược cạnh tranh ngành dừa Bến Tre

Khám phá luận văn thạc sĩ UEH về chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh ngành dừa Bến Tre, góp phần phát triển bền vững cho địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Văn Niệm
• Người hướng dẫn: TS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Chiến Lược Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Dừa Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC HỘP
• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.2. Nguồn thông tin
• 1.5. Cấu trúc của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Lý thuyết năng lực cạnh tranh
• 2.2. Lý thuyết về cụm ngành
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM NGÀNH DỪA BẾN TRE
• 3.1. Các yếu tố lợi thế tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.2. Tổng quan về cây dừa
• 3.1.3. Khái quát sự phát triển cụm ngành dừa Bến Tre
• 3.2. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương
• 3.2.1. Hạ tầng văn hóa, xã hội, y tế và giáo dục
• 3.2.2. Các chính sách kinh tế vĩ mô
• 3.2.2.1. Chính sách tài khóa
• 3.2.3. Chiến lược phát triển ngành dừa
• 3.3. Năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp
• 3.3.1. Chất lượng môi trường kinh doanh và hạ tầng kỹ thuật
• 3.3.1.1. Các điều kiện yếu tố sản xuất
• 3.3.1.2. Bối cảnh cho chiến lược và cạnh tranh của doanh nghiệp
• 3.3.1.3. Các điều kiện yếu tố nhu cầu
• 3.3.1.4. Các ngành hỗ trợ và có liên quan
• 3.3.2. Trình độ phát triển cụm ngành
• 3.3.3. Độ tinh thông trong chiến lược và hoạt động của doanh nghiệp
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh ngành dừa Bến Tre

Ngành dừa Bến Tre đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế địa phương. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ giúp gia tăng giá trị sản phẩm mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân. Để thực hiện điều này, cần có một chiến lược rõ ràng và hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của ngành dừa Bến Tre

Ngành dừa không chỉ là nguồn thu nhập chính mà còn là biểu tượng văn hóa của Bến Tre. Sản phẩm từ dừa được xuất khẩu sang nhiều quốc gia, tạo ra giá trị kinh tế lớn.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh của ngành dừa Bến Tre phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chất lượng sản phẩm, công nghệ chế biến, và khả năng tiếp cận thị trường.

II. Vấn đề và thách thức trong ngành dừa Bến Tre

Mặc dù ngành dừa Bến Tre có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như chi phí sản xuất cao, thiếu liên kết trong chuỗi cung ứng, và sự cạnh tranh từ các nước khác đang ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành.

2.1. Chi phí sản xuất và hiệu quả kinh tế

Chi phí sản xuất cao do nhiều yếu tố như giá nguyên liệu, công nghệ lạc hậu và thiếu sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

2.2. Thiếu liên kết trong chuỗi cung ứng

Sự thiếu liên kết giữa các nông dân, doanh nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ làm giảm hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh của ngành.

III. Phương pháp phát triển bền vững ngành dừa Bến Tre

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, cần áp dụng các phương pháp phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc cải thiện công nghệ, tăng cường liên kết giữa các bên liên quan và phát triển thị trường tiêu thụ.

3.1. Cải tiến công nghệ chế biến

Áp dụng công nghệ mới trong chế biến dừa sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất.

3.2. Tăng cường liên kết giữa các bên

Xây dựng các tổ hợp tác giữa nông dân và doanh nghiệp chế biến để tạo ra một chuỗi cung ứng hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các chiến lược phát triển bền vững đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho ngành dừa Bến Tre. Các doanh nghiệp đã bắt đầu nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực cạnh tranh.

4.1. Kết quả từ các mô hình sản xuất mới

Nhiều mô hình sản xuất mới đã được triển khai, giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm dừa.

4.2. Tác động đến cộng đồng địa phương

Việc nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn cải thiện đời sống cho người dân địa phương.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho ngành dừa Bến Tre

Ngành dừa Bến Tre cần tiếp tục phát huy những lợi thế sẵn có và khắc phục các thách thức hiện tại. Việc xây dựng một chiến lược phát triển bền vững sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền để thúc đẩy sự phát triển bền vững cho ngành dừa.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Mở rộng hợp tác với các nước có kinh nghiệm trong ngành dừa để học hỏi và áp dụng các mô hình thành công.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bến Tre sở hữu diện tích dừa đạt 52.463 ha, chiếm 61,8% diện tích đất trồng cây lâu năm của toàn tỉnh và tương đương 37% tổng diện tích dừa cả nước với quy mô hơn 140.000 ha. Mặc dù chỉ chiếm xấp xỉ 1% diện tích dừa toàn cầu, ngành dừa Bến Tre đóng vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế địa phương, đạt kim ngạch xuất khẩu 159 triệu USD vào năm 2011, chiếm tỷ trọng 43,8% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh. Với hơn 40 dòng sản phẩm xuất khẩu đến 80 quốc gia, ngành dừa chứng minh tiềm năng phát triển vượt bậc nhưng đồng thời bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng về chuỗi giá trị và tổ chức sản xuất.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng năng suất canh tác vượt trội nhưng giá trị gia tăng của các sản phẩm dừa còn thấp, chủ yếu dừng lại ở khâu sơ chế và xuất khẩu thô. Sự tham gia ồ ạt của thương nhân nước ngoài thu mua dừa trái nguyên liệu cùng với biến động giá trên thị trường quốc tế đã gây ra tình trạng thiếu hụt nguyên liệu cho các nhà máy chế biến nội địa. Mục tiêu của đề tài là phân tích toàn diện năng lực cạnh tranh của cụm ngành dừa Bến Tre trong bối cảnh hội nhập quốc tế, xác định các rào cản nội tại và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao giá trị gia tăng bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian kinh tế tỉnh Bến Tre trong giai đoạn 2001-2011, mở rộng so sánh với các cường quốc dừa trong khu vực như Philippines, Indonesia, Sri Lanka và Thái Lan. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ khoa học giúp chính quyền địa phương hoàn thiện chính sách công nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa chuỗi cung ứng và nâng cao thu nhập cho hơn 100.000 nông hộ trồng dừa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng mô hình Kim cương của Michael E. Porter về lợi thế cạnh tranh quốc gia kết hợp với lý thuyết cụm ngành, được hiệu chỉnh linh hoạt theo khung phân tích năng lực cạnh tranh địa phương của chuyên gia kinh tế Vũ Thành Tự Anh. Khung phân tích được cấu trúc theo 3 cấp độ nền tảng:

Thứ nhất, các yếu tố lợi thế sẵn có của địa phương gồm vị trí địa lý hạ lưu sông Mê Kông, thổ nhưỡng phù sa ngọt, mặn, lợ và quy mô tài nguyên đất đai. Thứ hai, năng lực cạnh tranh cấp độ địa phương bao gồm chất lượng hạ tầng giao thông, hệ thống giáo dục, y tế, hiệu quả quản trị hành chính công và chính sách tài khóa, xúc tiến đầu tư. Thứ ba, năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp được định hình bởi chất lượng môi trường kinh doanh qua 4 yếu tố của mô hình Kim cương: điều kiện nhân tố sản xuất, điều kiện nhu cầu, bối cảnh chiến lược và cạnh tranh, cùng hệ thống các ngành công nghiệp phụ trợ, liên quan.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm: cụm ngành dừa là mạng lưới liên kết không gian địa lý giữa các nông hộ, cơ sở thu mua, nhà máy chế biến, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý; chuỗi giá trị dừa thể hiện chuỗi hoạt động từ canh tác, thu gom, sơ chế, chế biến sâu đến phân phối; tỷ suất doanh thu trên chi phí trung gian phản ánh hiệu quả kinh tế của từng công đoạn; và giá trị gia tăng xã hội thể hiện phần lợi ích đóng góp cho cộng đồng thông qua tiền lương lao động, lợi nhuận doanh nghiệp và thuế nộp ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích số liệu thống kê mô tả và so sánh đối chiếu đa chiều. Cỡ mẫu sơ cấp được kế thừa từ dự án nghiên cứu chuỗi giá trị dừa Bến Tre gồm 177 tác nhân đại diện: 120 hộ nông dân trồng dừa, 20 cơ sở thương lái trung gian, 10 cơ sở thu gom sơ chế dừa trái, 5 cơ sở than thiêu kết, 10 cơ sở xơ dừa và mụn dừa, 3 cơ sở chế biến thạch dừa, 2 cơ sở kẹo dừa, 1 cơ sở thủ công mỹ nghệ và 5 nhà máy chế biến xuất khẩu lớn. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo chuỗi giá trị đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ các khâu từ sản xuất nguyên liệu đến tiêu thụ thành phẩm.

Để bổ sung luận cứ chuyên sâu, tác giả thực hiện phỏng vấn trực tiếp 11 cá nhân chủ chốt gồm 1 chuyên gia đầu ngành từ tổ chức Tài nguyên Di truyền Dừa Thế giới, 1 lãnh đạo Hiệp hội Dừa Bến Tre, 2 đại diện cơ quan quản lý nhà nước từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Khoa học và Công nghệ, cùng 7 giám đốc doanh nghiệp chế biến dừa tiêu biểu như doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài Covina và PICA. Phương pháp phân tích chuỗi giá trị kết hợp đánh giá cụm ngành được lựa chọn vì cho phép bóc tách chi tiết từng dòng chi phí, lợi nhuận của các tác nhân, đồng thời nhận diện chính xác các điểm nghẽn thể chế và rào cản kỹ thuật trong suốt timeline nghiên cứu từ năm 2001 đến năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đưa ra 3 phát hiện cốt lõi về thực trạng năng lực cạnh tranh của cụm ngành dừa Bến Tre:

Thứ nhất, Bến Tre sở hữu năng suất và chất lượng dừa vượt trội so với thế giới nhưng quy mô canh tác lại quá manh mún. Năng suất dừa Bến Tre đạt bình quân từ 7.700 đến 10.642 trái/ha/năm với trọng lượng trung bình 1.500 gram/trái, cao hơn 64% so với mức bình quân thế giới là 4.676 trái/ha và 1.300 gram/trái. Năng suất này vượt xa Philippines đạt 3.719 trái/ha và Indonesia đạt 4.273 trái/ha. Tuy nhiên, diện tích vườn dừa bình quân chỉ đạt 0,82 ha/hộ, khiến chi phí quản lý và thu hoạch cao gấp 2 đến 3 lần so với mức 2,4 ha/hộ tại Philippines.

Thứ hai, cấu trúc chuỗi giá trị có hiệu quả kinh tế tiềm năng cao nhưng phân bổ giá trị gia tăng xã hội còn nhiều bất cập. Toàn ngành có chỉ số doanh thu trên chi phí trung gian đạt mức 4,12, nghĩa là 1 đồng chi phí trung gian tạo ra 4,12 đồng doanh thu. Xuất khẩu dừa trái thô tạo ra 20,1% tổng giá trị gia tăng nhưng chỉ đóng góp 13,7% giá trị gia tăng cho xã hội. Ngược lại, kênh chế biến công nghiệp đóng góp tới 27,4% giá trị gia tăng cho xã hội nhờ giải quyết việc làm cho hơn 18.000 lao động công nghiệp, với quy mô bình quân 118 lao động trên mỗi doanh nghiệp.

Thứ ba, sự đứt gãy trong liên kết chuỗi và áp lực cạnh tranh nguyên liệu gay gắt làm suy giảm công suất chế biến. Có tới 77% hộ nông dân tiếp nhận thông tin giá cả hoàn toàn qua thương lái trung gian, khiến lợi nhuận bị chia cắt qua nhiều tầng nấc. Năm 2011, tỉnh xuất khẩu 90 triệu trái dừa thô, tương đương 22% tổng sản lượng dừa công nghiệp. Tình trạng tranh mua của thương nhân nước ngoài khiến các nhà máy trong nước thiếu hụt nguyên liệu nghiêm trọng, dẫn đến công suất vận hành thực tế năm 2008 chỉ đạt 24,45% ở ngành thạch dừa và 84,52% ở ngành xơ dừa.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ tư duy kinh doanh mang tính ngắn hạn và quan hệ mua bán đứt đoạn, chưa hình thành hợp đồng bao tiêu dài hạn giữa nông dân và doanh nghiệp chế biến. Hạ tầng logistics yếu kém với 2.837 cây cầu trên toàn tỉnh nhưng chỉ có 35 cầu đạt tải trọng trên 12 tấn, khiến chi phí vận chuyển đường bộ bị đội lên cao.

Khi so sánh quốc tế, các quốc gia như Philippines và Sri Lanka đã thiết lập mạng lưới nghiên cứu R&D chuyên biệt cùng hệ thống tiêu chuẩn chất lượng quốc gia nghiêm ngặt cho từng dòng sản phẩm dừa. Trong khi đó, Việt Nam chưa có bộ tiêu chuẩn quốc gia riêng cho các sản phẩm dừa, các doanh nghiệp chủ yếu xuất khẩu dưới dạng gia công hoặc nhãn mác của nhà nhập khẩu tại thị trường dễ tính như Trung Đông và Trung Quốc, chưa tạo dựng được thương hiệu độc lập tại thị trường cao cấp như EU hay Hoa Kỳ.

Các số liệu phân tích trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ hình thoi mô hình Kim cương Porter để đối sánh 4 nhóm điều kiện cạnh tranh, kết hợp bảng ma trận phân phối giá trị gia tăng giữa các tác nhân nhằm làm rõ tỷ lệ chia sẻ lợi nhuận thực tế dọc theo chuỗi cung ứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho cụm ngành dừa Bến Tre đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ:

Thứ nhất, tổ chức lại hệ sinh thái sản xuất và cắt giảm triệt để chi phí trung gian. Hiệp hội Dừa Bến Tre cần phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn xây dựng các Tổ hợp tác và Chi hội trồng dừa tại từng xã. Mục tiêu là kết nối trực tiếp tối thiểu 60% sản lượng dừa của nông hộ với các nhà máy chế biến thông qua hợp đồng kinh tế trong giai đoạn 2013-2015, giảm bớt 2 cấp thương lái trung gian để nâng giá thu mua tại vườn cho nông dân thêm 10% đến 15%.

Thứ hai, thiết lập cơ chế điều tiết cân bằng nguyên liệu và thành lập Quỹ phát triển dừa. Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre cùng Sở Tài chính và Sở Công Thương cần duy trì thuế xuất khẩu dừa trái thô ở mức 3%, đồng thời kiến nghị Bộ Tài chính cho phép địa phương giữ lại toàn bộ nguồn thu này, ước tính đạt 15 đến 20 tỷ đồng mỗi năm, để thành lập Quỹ phát triển dừa. Nguồn quỹ sẽ được giải ngân từ năm 2013 để tài trợ nghiên cứu giống dừa lai năng suất cao, cải tạo vườn dừa già cỗi và hỗ trợ lãi suất vay cho các dự án đổi mới công nghệ.

Thứ ba, thúc đẩy doanh nghiệp chuyển dịch sang mô hình sản xuất chế biến tích hợp. Sở Khoa học và Công nghệ cùng Sở Công Thương cần ban hành chính sách hỗ trợ vốn, khuyến khích các nhà máy chế biến cơm dừa nạo sấy đầu tư thêm 20% đến 50% vốn ban đầu để tích hợp dây chuyền sản xuất sữa dừa, dầu dừa tinh khiết, bột dừa và mỹ phẩm từ nước dừa. Mục tiêu đến năm 2015 nâng tỷ lệ sử dụng công suất thiết kế của các nhà máy chế biến dừa lên trên 85%, đưa kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm chế biến sâu đạt tốc độ tăng trưởng trên 20% mỗi năm.

Thứ tư, chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn chất lượng và xác lập tài sản trí tuệ. Sở Khoa học và Công nghệ Bến Tre chủ trì phối hợp với các viện nghiên cứu xây dựng và đề xuất ban hành Bộ tiêu chuẩn quốc gia cho các sản phẩm chế biến từ dừa theo chuẩn mực của Hiệp hội Dừa Châu Á - Thái Bình Dương. Đồng thời, triển khai đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý Bến Tre cho các sản phẩm chủ lực tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản trước năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách tại Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Công Thương và Sở Khoa học và Công nghệ. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng để xây dựng các đề án tái cơ cấu nông nghiệp, quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung và ban hành các gói hỗ trợ tín dụng, công nghệ phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu xâm nhập mặn.

Nhóm thứ hai là ban lãnh đạo các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu nông sản. Nghiên cứu mang lại góc nhìn chiến lược về bài toán đầu tư mô hình tích hợp, kinh nghiệm quản trị chuỗi cung ứng, cách thức vượt qua rào cản kỹ thuật thương mại quốc tế và các biện pháp bảo vệ bí mật công nghệ nhằm gia tăng biên lợi nhuận.

Nhóm thứ ba là ban điều hành các Hiệp hội ngành nghề, Hợp tác xã và tổ chức phát triển nông thôn. Tài liệu là cẩm nang hữu ích để thiết kế mô hình liên kết ngang giữa các hộ nông dân, xây dựng kênh thông tin thị trường minh bạch và đại diện đàm phán hợp đồng cung ứng bền vững với các tập đoàn thu mua lớn.

Nhóm thứ tư là các giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính sách công, Kinh tế phát triển và Quản trị kinh doanh. Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp vận dụng lý thuyết cụm ngành Porter và công cụ chuỗi giá trị vào phân tích một ngành hàng nông nghiệp cụ thể tại các nền kinh tế mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Ngành dừa Bến Tre có năng suất vượt trội nhưng vì sao giá trị gia tăng toàn ngành vẫn thấp? Năng suất dừa Bến Tre đạt trên 10.000 trái/ha/năm nhưng giá trị gia tăng thấp do 22% sản lượng dừa công nghiệp bị xuất khẩu thô. Phần lớn sản phẩm xuất khẩu còn lại là sơ chế như cơm dừa sấy, than thô. Chuỗi cung ứng qua nhiều khâu trung gian và thiếu vắng các dây chuyền chế biến tích hợp tinh sâu khiến phần lớn giá trị kinh tế bị thất thoát ra ngoài địa phương.

Hoạt động thu mua của thương nhân nước ngoài ảnh hưởng như thế nào đến doanh nghiệp nội địa? Thương nhân nước ngoài thu mua ồ ạt dừa trái thô đẩy giá nguyên liệu tăng đột biến trong ngắn hạn nhưng gây thiếu hụt nghiêm trọng nguyên liệu cho nhà máy chế biến trong nước. Điều này khiến các doanh nghiệp Bến Tre chỉ vận hành được từ 24% đến 84% công suất, làm suy giảm năng lực cạnh tranh và gây bất ổn việc làm cho hơn 18.000 lao động địa phương.

Mô hình chế biến tích hợp mang lại lợi thế cạnh tranh gì cho doanh nghiệp ngành dừa? Mô hình tích hợp cho phép tận dụng đồng thời tất cả các thành phần từ cơm dừa, nước dừa, gáo dừa và vỏ dừa trên cùng một mặt bằng sản xuất. Chỉ cần đầu tư thêm 20% đến 50% vốn, doanh nghiệp chế biến cơm dừa có thể sản xuất thêm sữa dừa, dầu dừa tinh khiết và bột dừa, giúp tối ưu hóa chi phí vận hành và tăng biên lợi nhuận gấp nhiều lần.

Tại sao liên kết dọc và liên kết ngang trong chuỗi giá trị dừa Bến Tre lại lỏng lẻo? Liên kết ngang giữa các hộ nông dân còn yếu do tập quán sản xuất nhỏ lẻ, bình quân 0,82 ha/hộ. Liên kết dọc giữa nông dân và doanh nghiệp lỏng lẻo vì 77% giao dịch thực hiện qua thương lái theo phương thức mua đứt bán đoạn không có hợp đồng ràng buộc pháp lý, dẫn đến hiện tượng phá vỡ cam kết khi giá thị trường biến động.

Giải pháp căn cơ nào giúp đưa sản phẩm dừa Bến Tre thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính? Doanh nghiệp cần chuyển hướng từ cạnh tranh giá rẻ sang đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Các cơ quan quản lý cần sớm ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý ISO, HACCP, GMP và đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, chỉ dẫn địa lý tại các thị trường cao cấp như EU, Mỹ và Nhật Bản.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 kết luận và đóng góp then chốt:

• Xác lập hệ thống luận cứ khoa học toàn diện về năng lực cạnh tranh của cụm ngành dừa Bến Tre theo mô hình Kim cương Porter, khẳng định năng suất sinh học hàng đầu thế giới đạt trên 10.000 trái/ha/năm.
• Bóc tách cấu trúc kinh tế chuỗi giá trị, chứng minh kênh chế biến công nghiệp đóng góp 27,4% giá trị gia tăng cho xã hội, vượt trội so với mức 13,7% của kênh xuất khẩu dừa trái thô.
• Nhận diện chính xác các điểm nghẽn thể chế, hạ tầng giao thông và tình trạng phụ thuộc trung gian thương lái của 77% nông hộ, dẫn đến nghịch lý thiếu hụt nguyên liệu chế biến.
• Đề xuất mô hình liên kết ba nhà gồm Nhà nước, Doanh nghiệp và Nông dân thông qua cơ chế Tổ hợp tác, thành lập Quỹ phát triển dừa từ nguồn thu thuế xuất khẩu 3% trị giá 15 đến 20 tỷ đồng mỗi năm.
• Định hướng chuyển đổi công nghệ sang mô hình sản xuất tích hợp đa sản phẩm giá trị cao nhằm đón đầu xu hướng tiêu dùng hữu cơ và sinh thái toàn cầu.

Về lộ trình tiếp theo, các sở ngành và doanh nghiệp cần bắt tay triển khai ngay các giải pháp ưu tiên trong giai đoạn 2013-2015, tập trung vào hoàn thiện khung khổ pháp lý công nhận dừa là cây công nghiệp lâu năm quốc gia, chuẩn hóa tiêu chuẩn chất lượng và đầu tư hạ tầng logistics đồng bộ. Hãy khai thác trọn vẹn tiềm năng của cây dừa Bến Tre bằng cách chuyển hóa tri thức nghiên cứu thành các hành động chính sách và chiến lược kinh doanh đột phá ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

a BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN NIỆM CHIẾN LƢỢC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH DỪA BẾN TRE LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] b BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT NGUYỄN VĂN NIỆM CHIẾN LƢỢC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH DỪA BẾN TRE Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 603114 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Trần Tiến Khai LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh, năm 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện.

Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Hồ Chí Minh, năm 2012 Tác giả Nguyễn Văn Niệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã tận tình truyền đạt kiến thức và tạo môi trường, điều kiện thuận lợi nhất trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện luận văn này, đặc biệt là Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, người đã truyền cho tôi cảm hứng về môn học cũng như những hướng dẫn trong quá trình thực hiện đề cương luận văn. Với lòng kính trọng và biết ơn, tôi xin được gửi đến Tiến sĩ Trần Tiến Khai lời cảm ơn sâu sắc, thầy đã tạo điều kiện cho tôi có cơ hội được tiếp xúc thực tế với môi trường nghiên cứu khoa học; đã khuyến khích, chỉ dẫn tận tình cho tôi trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu này.

Xin chân thành cảm ơn các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đã hợp tác chia sẻ thông tin, cung cấp cho tôi nhiều nguồn tư liệu, tài liệu hữu ích phục vụ cho đề tài nghiên cứu. Đặc biệt xin được gửi lời cảm ơn đến tất cả các anh chị trong Sở Khoa học và Công nghệ Bến Tre đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi được tham gia chương trình học lý thú và bổ ích này. Tôi cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình và những người bạn đã động viên, hỗ trợ rất tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, làm việc và hoàn thành luận văn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii TÓM TẮT Ngành dừa chiếm giữ vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế – văn hóa – xã hội của tỉnh Bến Tre nên việc nghiên cứu, xác định vị trí, năng lực cạnh tranh, từ đó đề xuất các chiến lƣợc phát triển bền vững ngành dừa là một nhu cầu cần thiết.

Thông qua phân tích, tác giả đã nhận thấy Bến Tre đã hình thành đƣợc những yếu tố cơ bản cho năng lực cạnh tranh vững mạnh của ngành trong tƣơng lai, tuy nhiên các yếu tố này chƣa thực sự phát triển và phát huy hiệu quả, cụ thể: Trong yếu tố điều kiện sản xuất, việc liên kết thị trƣờng còn lỏng lẻo, hoạt động mua bán qua nhiều tầng nấc trung gian, các thể chế hỗ trợ chƣa mạnh, cơ sở hạ tầng giao thông và hạ tầng nghiên cứu còn kém phát triển; trong bối cảnh về chiến lƣợc và cạnh tranh của doanh nghiệp, chƣa thực hiện liên kết vùng nguyên liệu, chi phí đầu vào cao cùng với các tiêu chuẩn sản phẩm chƣa thống nhất đã tạo ra những hạn chế của doanh nghiệp; trong các điều kiện về nhu cầu, các sản phẩm của ngành chủ yếu vẫn còn chế biến thô, đƣợc tiêu thụ nội địa rất ít và tập trung xuất khẩu ở thị trƣờng dễ tính; trong yếu tố của các ngành hỗ trợ và có liên quan, các tác nhân có mối liên hệ khá rời rạc, dịch vụ hỗ trợ chƣa nhiều và nhà cung ứng có năng lực chƣa mạnh là những cản ngại lớn cho điều kiện này. Bên cạnh đó, cụm ngành dừa chƣa tạo đƣợc những yếu tố sản xuất mang tính chuyên biệt, chƣa có nhiều mô hình sản xuất tích hợp nhằm gia tăng hiệu quả sản xuất và năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp trong ngành chƣa có nhiều nhận thức về tầm quan trọng của chiến lƣợc kinh doanh và bí mật công nghệ. Các khuyến nghị đƣợc rút ra trong nghiên cứu là: tiếp tục phát huy lợi thế trong giai đoạn trồng dừa, nhất là việc xen canh, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật; xây dựng chiến lƣợc tổ chức sản xuất hợp lý nhằm cắt giảm chi phí trung gian, trƣớc mắt là xây dựng các tổ hợp tác tại nông dân để cung ứng các sản phẩm sơ chế; đầu tƣ phát triển cơ sở hạ tầng là những hành động cần đƣợc ƣu tiên.

Tiếp theo, chiến lƣợc cân bằng lợi ích giữa việc xuất khẩu dừa trái thô với chế biến trong nƣớc nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các doanh nghiệp, đảm bảo an sinh xã hội; chiến lƣợc tăng cƣờng các hoạt động về phân phối sản phẩm, phát triển thị trƣờng cần đƣợc lƣu ý, và cuối cùng là tăng cƣờng sự liên kết giữa các ngành có liên quan trong cụm ngành dừa. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC HÌNH VẼ.

vii DANH MỤC HỘP. vii CHƢƠNG 1.1 Bối cảnh nghiên cứu .2 Mục tiêu của đề tài .3 Câu hỏi nghiên cứu .4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .5 Phƣơng pháp nghiên cứu .1 Phƣơng pháp nghiên cứu .2 Nguồn thông tin .6 Cấu trúc của nghiên cứu. 6 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC .1 Lý thuyết năng lực cạnh tranh .2 Lý thuyết về cụm ngành .3 Tổng quan các nghiên cứu trƣớc. 9 PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM NGÀNH DỪA BẾN TRE .1 Các yếu tố lợi thế tự nhiên .1 Vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên .2 Tổng quan về cây dừa:.3 Khái quát sự phát triển cụm ngành dừa Bến Tre .2 Năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phƣơng .1 Hạ tầng văn hóa, xã hội, y tế và giáo dục: .2 Các chính sách kinh tế vĩ mô .1 Chính sách tài khóa: .2 Chiến lƣợc phát triển ngành dừa .3 Năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp.

14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Chất lƣợng môi trƣờng kinh doanh và hạ tầng kỹ thuật .1 Các điều kiện yếu tố sản xuất .2 Bối cảnh cho chiến lƣợc và cạnh tranh của doanh nghiệp .3 Các điều kiện yếu tố nhu cầu .4 Các ngành hỗ trợ và có liên quan.2 Trình độ phát triển cụm ngành .3 Độ tinh thông trong chiến lƣợc và hoạt động của doanh nghiệp. 35 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. Tiếp tục phát huy lợi thế sẵn có ở giai đoạn trồng dừa. Tổ chức sản xuất hợp lý, cắt giảm chi phí trung gian.

Cân bằng lợi ích giữa việc xuất khẩu dừa trái thô với chế biến trong nƣớc. Chú trọng hoạt động phân phối, tiêu thụ sản phẩm, phát triển thị trƣờng. Tăng cƣờng sự liên kết giữa các ngành hỗ trợ và có liên quan. 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Bảng chiết tính chi phí/lợi ích một số cây trồng phổ biến tại Bến Tre. Đánh giá năng lực cạnh tranh của thƣơng nhân Trung Quốc. Cơ cấu thu – chi ngân sách địa phƣơng. Bảng so sánh chất lƣợng dừa trái của Việt Nam với các nƣớc.

Danh sách các cơ quan, hiệp hội, cơ sở nghiên cứu ngành dừa ở các nƣớc 48 Phụ lục 3. Diễn biến giá dừa trái và cơm dừa sấy, giai đoạn 2009-2011. Các nƣớc sản xuất chỉ xơ dừa hàng đầu thế giới. Chuỗi sản phẩm dừa ở một số quốc gia.

Mƣời quốc gia tiêu thụ dừa hàng đầu thế giới. Một số đề tài nghiên cứu về cây dừa do Sở Khoa học và Công nghệ Bến Tre quản lý, giai đoạn 2004-2011. Biến động về số lƣợng doanh nghiệp trong ngành dừa. Vốn đầu tƣ của ngành chế biến dừa, giai đoạn 2001 – 2005 và 2009.

Ƣớc tính năng lực tiêu thụ dừa nguyên liệu của các doanh nghiệp chế biến dừa tại Bến Tre năm 2011. Danh sách các cá nhân trả lời phỏng vấn. 59 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT APCC Asian Pacific Coconut Community: Cộng đồng dừa châu Á – Thái Bình Dƣơng CNO Coconut Oil: Dầu dừa CQNN Cơ quan nhà nƣớc CT Công Thƣơng DC Desiccated Coconut: Cơm dừa sấy khô (cơm dừa nạo sấy) DNCBD Doanh nghiệp chế biến dừa ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long FAOSTAT Food and Agriculture Organization Statistics: Cơ quan Thống kê của tổ chức Lƣơng – Nông thế giới FDI Foreign Direct Investment: Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài GDP Gross Domestic Product: Tổng sản phẩm quốc nội HDI Human Development Index: Chỉ số phát triển con ngƣời KH&CN Khoa học và Công nghệ KTTĐ Kinh tế trọng điểm NLCT Năng lực cạnh tranh NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn PAPI Public Administration Perfomance Index: Chỉ số hiệu quả quản trị hành chính công PCI Provincial Competitiveness Index: Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh SXKD Sản xuất kinh doanh. UBND Ủy ban nhân dân USD United States Dollar: Đô-la Mỹ VCO Virgin Coconut Oil: Dầu dừa tinh khiết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.

Các sản phẩm xuất khẩu chính của tỉnh Bến Tre giai đoạn 2001-2005 và 2006- 2010. Ba phân vùng thổ nhƣỡng của tỉnh Bến Tre: ngọt, mặn và lợ. Các yếu tố nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh của địa phƣơng. Kim ngạch xuất – nhập khẩu tỉnh Bến Tre, giai đoạn 2005-2010.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn. Chuỗi giá trị cây dừa Bến Tre. Kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng chủ lực từ dừa của Bến Tre. Đánh giá năng lực cạnh tranh cụm ngành dừa Bến Tre.

Sơ đồ cụm ngành dừa Bến Tre trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. 32 DANH MỤC HỘP Hộp 3. Bến Tre chịu ảnh hƣởng nặng nề của biến đổi khí hậu. Đề án Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất chất lƣợng và Hội nhập tỉnh Bến Tre, giai đoạn 2008 – 2010 và đến 2015.

Mặt nạ Collagen, sản phẩm sáng tạo của Bến Tre. Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ tỉnh Bến Tre. Phát triển không đồng bộ giữa nguồn nguyên liệu và chế biến. 34 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƢƠNG 1.