Chương I trong đó xác định: “Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm theo hoặc không kèm theo công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”[17].Đây là khái niệm mang tính khái quát cao, tương đối đầy đủ với cách tiếp cận gần với đối tượng nghiên cứu của kinh tế chính trị học. Từ những cách diễn đạt, luận giải nêu trên, có thể hiểu: Công nghệ là phương tiện kỹ thuật, là sự thể hiện vật chất hoá các tri thức để ứng dụng vào sản xuất hay công nghệ là tập hợp các cách thức có phương pháp và được sử dụng và quá trình sản xuất trong các ngành sản xuất. *Khái niệm công nghệ cao Theo quan điểm của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), công nghệ cao được hiểu là công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với quốc gia, có các sản phẩm và quy trình công nghệ được đổi mới nhanh chóng, có tác động mạnh mẽ đối với sự hợp tác và cạnh tranh quốc tế trong nghiên cứu và phát triển, sản xuất và chiếm lĩnh thị trường thế giới. Ở Việt Nam, theo Luật Công nghệ Cao (2008): “Công nghệ cao là công nghệ có hàm lượng cao về nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, được tích hợp từ thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại, tạo ra sản phẩm có chất lượng, tính năng vượt trội, giá trị gia tăng, thân thiện với môi trường, có vai 9 trò quan trọng đối với việc hình thành ngành sản xuất, dịch vụ mới hoặc hiện đại hoá ngành sản xuất, dịch vụ hiện có”[16].
Như vậy, có thể hiểu công nghệ cao là công nghệ áp dụng thành tựu nghiên cứu khoa học mới, hiện đại, có độ chính xác cao để tạo ra sản phẩm có chất lượng vượt trội, hiệu quả kinh tế cao; đồng thời đảm bảo thân thiện với môi trường. Khái niệm nông nghiệp công nghệ cao Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: “Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là nền nông nghiệp được áp dụng những công nghệ mới vào sản xuất, bao gồm: công nghiệp hóa nông nghiệp (cơ giới hóa các khâu của quá trình sản xuất), tự động hóa, công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu mới, công nghệ sinh học và các giống cây trồng, giống vật nuôi có năng suất và chất lượng cao, đạt hiệu quả kinh tế cao trên một đơn vị diện tích và phát triển bền vững trên cơ sở canh tác hữu cơ”.[1] Như vậy, có thể hiểu: Nông nghiệp công nghệ cao là sự ứng dụng khoa học công nghệ phù hợp với điều kiện tự nhiên, xã hội vào quá trình sản xuất nông nghiệp tạo ra sản phẩm nông nghiệp có năng suất cao, an toàn, giá trị kinh tế vượt trội so với sản phẩm nông nghiệp truyền thống; đồng thời đảm bảo môi trường bền vững. Quan niệm về phát triển nông nghiệp công nghệ cao Phát triển được coi quá trình tiến đổi lên tục cả về lượng và chất của nền kinh tế, bao gồm: tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tiến bộ xã hội. Phát triển nông nghiệp là ứng dụng những tiến bộ của khoa học kỹ thuật làm tăng năng suất lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đồng thời nâng cao đời sống của người nông dân.
10 Phát triển nông nghiệp công nghệ cao là hoạt động chủ động của các chủ thế thông qua cơ chế, chính sách để phát triển nông nghiệp, tác động đến cơ cấu nông nghiệp bằng việc ứng dụng những công nghệ tiên tiến nâng cao hoạt động sản xuất nông nghiệp, tạo ra bước đột phá về năng suất và chất lượng sản phẩm, thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người, đặc biệt là đảm bảo sự phát triển bền vững, đem lại lợi ích cho người nông dân và các chủ thể tham gia. Do đó, phát triển nông nghiệp công nghệ cao có thể hiểu như sau: - Lựa chọn ứng dụng vào từng lĩnh vực sản xuất nông nghiệp hàng hoá những công nghệ tiến bộ nhất về giống, công nghệ canh tác, chăn nuôi tiên tiến, công nghệ tưới, công nghệ sau thu hoạch - bảo quản - chế biến. Từng bước ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thị trường - Sản phẩm NNCNC là sản phẩm hàng hoá mang tính đặc trưng của từng vùng sinh thái, đạt năng suất và hiệu quả kinh tế cao trên đơn vị diện tích, có khả năng cạnh tranh cao về chất lượng với các sản phẩm cùng loại trên thị trường trong nước và thế giới, có điều kiện mở rộng quy mô sản xuất và sản lượng hàng hoá khi có yêu cầu của thị trường. - Sản xuất NNCNC tạo ra sản phẩm phải theo một chu trình khép kín, trong sản xuất khắc phục được những yếu tố rủi ro của tự nhiên và hạn chế rủi ro của thị trường.
- Phát triển NNCNC theo từng giai đoạn và mức độ phát triển khác nhau, tuỳ tình hình cụ thể của từng nơi, nhưng phải thể hiện được những đặc trưng cơ bản, tạo ra được hiệu quả to lớn hơn nhiều so với sản xuất bình thường. Phát triển NNCNC có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống của người dân Thứ nhất, NNCNC góp phần quan trọng vào tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. 11 Với việc phát triển NNCNC tạo điều kiện cho các hộ nông dân và doanh nghiệp tiếp cận với khoa học kỹ thuật tiên tiến, điển hình là công nghệ sinh học, công nghệ gens; nhiều giống cây trồng, vật nuôi mới có tính ưu việt, năng suất cao, các giống cây trồng ngắn ngày đem lại hiệu quả kinh tế cao được đưa vào sản xuất làm cho năng suất lao động tăng nhanh, nâng cao chất lượng sản phẩm được. Đồng thời, việc sử dụng công nghệ chăm sóc tự động và bán tự động giúp tiết kiệm chi phí, tránh lãng phí nguồn lực, tăng năng suất lao động trong nông nghiệp.
Từ kinh nghiệm thực tế của các quốc gia trên thế giới như Israel, Trung Quốc, NNCNC luôn cho năng suất trong nông nghiệp cao hơn 10 lần so với nông nghiệp truyền thống. Bên cạnh đó, các khu NNCNC, vùng NNCN với quy mô sản xuất lớn là kết quả của quá trình tích tụ ruộng đất nông nghiệp. Cùng với đó là việc áp dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp làm giảm bớt lao động chân tay. Do đó, lực lượng lao động trong nông nghiệp theo đó sẽ có xu hướng giảm, chuyển sang nhóm ngành công nghiệp – xây dựng và dịch vụ.
Điều này tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại học. Trong nội bộ ngành nông nghiệp, khi phát triển NNCNC dẫn đến tăng năng suất lao động và hiệu quả kinh tế. Điều này làm cho giá trị sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao chiếm tỷ trọng ngày càng lớn so với sản phẩm nông nghiệp truyền thống. Thứ hai, NNCNC góp phần nâng cao trình độ nguồn nhân lực nông thôn, hướng đến sự chuyên nghiệp, hiện đại.
Phát triển NNCNC được thực hiện chủ yếu dựa trên sự đột phá về công nghệ sinh học, công nghệ chăm sóc, thu hoạch hệ thống nhà lưới, nhà màng. với quy mô lớn. Với những yêu cầu về kỹ thuật khắt khe, đòi hỏi người lao động cũng phải có trình độ nhất định. Do đó, những kỹ thuật canh tác nông nghiệp theo kiểu truyền thống là không còn không phù hợp, không đáp ứng 12 được yêu cầu đặt ra trong bối cảnh mới; phải có những cơ chế, chính sách nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn.
Chính vì thế, khi NNCNC ngày càng phát triển tạo điều kiện nhân lực nông thôn có sự thay đổi về chất. NNCNC sẽ tạo ra những thay đổi mang tính cách mạng trên mọi mặt ở nông thôn, mà sự thay đổi lớn nhất chính là cuộc cách mạng về trình độ, nhận thức và thói quen sản xuất của người nông dân. Cuộc cách mạng này ngoài biểu hiện ở việc trước đây nông dân chiếm số lượng đông nhất trong xã hội sang lực lượng chiếm số ít thông qua việc không ngừng chuyển ra khỏi ngành nông nghiệp, đặc biệt nó còn biểu hiện ở việc những người nông dân kiểu cũ, chất phác, lạc hậu, bảo thủ được thay thế bằng những người lao động kiểu mới, có ý thức hiện đại, nắm vững tri thức khoa học - kỹ thuật, hiểu quy tắc vận hành của nền kinh tế thị trường, chuyển từ lối sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, tự phát sang sản xuất tập trung, quy mô lớn, hiệu quả và gắn với thị trường. Thứ ba, NNCNC góp phần quan trọng vào việc giải quyết các vấn đề xã hội ở nông thôn.
Do năng suất lao động trong nông nghiệp tăng cao từ việc phát triển NNCNC; thu nhập của người lao động cũng được tăng lên. Từ đó, giảm dần khoảng cách thu nhập giữa nông thôn và thành thị. Bên cạnh đó, mô hình liên kết giữa các doanh nghiệp, các hợp tác xã hình thành liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị đã tạo không ít việc làm cho người lao động ở khu vực nông thôn, làm giảm tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực này. Thứ tư, NNCNC góp phần nâng cao sức cạnh tranh quốc tế trong nông nghiệp của Việt Nam.
Ngày nay, các quan hệ kinh tế quốc tế không chỉ bao hàm quan hệ thương mại hàng hóa và đầu tư, mà còn bao hàm các hoạt động hợp tác khoa học và chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực công nghệ của các bên hữu quan. Ngay trong quan hệ trao đổi hàng hóa và đầu tư cũng đã chứa đựng sự chuyển giao và phát triển khoa học và công nghệ. Phát triển nền NNCNC vừa 13 góp phần khai thác tiềm năng lợi thế nông nghiệp Việt Nam đồng thời cũng góp phần giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế. Bên cạnh đó, quá trình hội nhập đã tạo điều kiện cho ngành nông nghiệp tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN), nâng cao năng suất chất lượng, khả năng cạnh tranh nông, lâm, thủy sản và tăng cường hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn vệ sinh thực phẩm.
Trong đó, sự gia tăng cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu và doanh nghiệp nước ngoài đã tạo sức ép tích cực lên doanh nghiệp và các nhà sản xuất. Việc cải tiến KHCN, đầu tư phát triển sản phẩm được coi là yếu tố quan trọng hàng đầu trong sản xuất, giúp nâng cao chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm, nâng cao năng suất, đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng và tiêu chuẩn chất lượng của các thị trường tiêu dùng khó tính.
