Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề cơ bản về phát triển nông nghiệp bền vững Chương 2: Phương pháp nghiên cứu đề tài Chương 3: Thực trạng phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Quảng Bình Chương 4: Định hướng và giải pháp đẩy mạnh phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Quảng Bình 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp bền vững và những vấn đề liên quan 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về nông nghiệp Công trình: “Ảnh hưởng của chính sách nông, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản tới phát triển bền vững ở Việt Nam” Nhà xuất bản lao động – xã hội, năm 2005 của Ban Nghiên cứu chính sách phát triển kinh tế nông thôn, Viện nghiên cứu quản lý thị trƣờng Trung ƣơng. Công trình này đã chỉ ra đƣợc những quan điểm, giải pháp, thiết thực nhất để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.
Công trình nghiên cứu: “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới”, Nhà xuất bản Thống kê, năm 2003 của PGS.TS Nguyễn Sinh Cúc. Đây là công trình nghiên cứu rất công phu của tác giả, bởi ngoài những phân tích có tính thuyết phục về quá trình đổi mới nông nghiệp Việt Nam sau gần 20 năm, công trình còn cung cấp hệ thống tƣ liệu về phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam nhƣ là một Niên giám thống kê nông nghiệp thu nhỏ. Công trình đã luận giải rõ quá trình đổi mới, hoàn thiện chính sách nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta trong những năm đổi mới, những thành tựu và những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn Việt Nam. Những gợi mở về những vấn đề cần giải quyết của phát triển nông nghiệp, nông thôn nƣớc ta nhƣ vấn đề đầu tƣ, vấn đề phân hoá giàu nghèo, vấn đề nâng cao khả năng cạnh tranh, xuất khẩu nông sản.
đã đƣợc tác giả lý giải với nhiều luận cứ có tính thuyết phục. Tạp chí Cộng sản có bài của tác giả Trịnh Đình Dũng: “Một số vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế”, số 781 (tháng 11/2007) đã nghiên cứu cụ thể vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn, trong đó có đề cập đến việc phát triển nông nghiệp bền vững ở từng địa phƣơng 5 Tác giả Lê Quốc Sử (chủ biên) (2001), Chuyển dịch cơ cấu và xu hướng phát triển của kinh tế nông nghiệp của Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa từ thế kỷ XX đến thế kỷ thứ XXI trong thời đại kinh tế tri thức”, Nxb Thống Kê. Công trình này đã có những đóng góp to lớn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói chung, cơ cấu cây trồng nói riêng, thông qua chƣơng trình nghiên cứu về vấn đề này. Trong những năm đổi mới gần đây, từ các góc độ tiếp cận khác nhau, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp, nông thôn trong quá trình đổi mới, CNH - HĐH và hội nhập kinh tế thế giới, dƣới nhiều góc độ khác nhau.
Tác giả Nguyễn Thị Hồng Phấn có bài viết: “Cơ cấu nông nghiệp Việt Nam trong thời kỳ 1986-2000”, Báo cáo khoa học tại hội thảo Chuyển dịch cơ cấu ngành và cơ cấu vùng kinh tế - Thực trạng, vấn đề và phƣơng hƣớng tại Hà Nội, ngày 08 tháng 6 năm 2003. Báo cáo tham luận đã đề cập một số vấn đề lý luận và thực tiễn của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp trong bƣớc đầu của quá trình đổi mới, hội nhập của Việt nam. Đi sâu phân tích những đặc điểm, vai trò, thực trạng, tính chất của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế noi chung, kinh tế ngành nông nghiệp nói riêng, từ đó đề xuất những giải pháp mang tính khả thi vấn đề nghiên cứu. Đây là đề tài vừa có tính lý luận khái quát, vừa mang tính thực tiễn cao.
Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp bền vững Cuốn sách:“Xây dựng hạ tầng cơ sở nông thôn trong quá trình CNH,HĐH ở Việt Nam” của tác giả Đỗ Hoài Nam và Lê Cao Đoàn (2001), NXB Khoa học xã hội, Hà Nội. Trong cuốn sách này, các tác giả đã đƣa ra quan niệm về cơ sở hạ tầng nông thôn; phân tích một cách cụ thể, có căn cứ vai trò vị trí của cơ sở hạ tầng nông thôn đối với quá trình CNH, HĐH, nó đƣợc xem nhƣ là một trong những nhân tố cơ bản hàng đầu cho sự phát triển của kinh tế đất nƣớc, mà trƣớc hết là kinh tế nông thôn. Công trình: “Nông nghiệp và nông dân trên con đường công nghiệp hóa, “hiện đại hóa và hợp tác hóa, dân chủ hóa”, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, 6 do Vũ Oanh chủ biên. Cuốn sách nghiên quá trình phát triển ngành nông nghiệp bằng các phƣơng pháp hiện đại, hƣớng tới phát triển nông nghiệp bền vững.
Công trình: “Con đường Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam”, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002 do Ban Tƣ tƣởng văn hóa Trung ƣơng và Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn biên soạn. Cuốn sách này khái quát một số chính sách, hoạch định của ngành Nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững đang trên đà hội nhập quốc tế. Tác giả Ngô Đức Thanh có bài: “Phát triển xuất khẩu nông sản theo hướng bền vững”, Tạp chí cộng sản điện tử, số 19 (211) năm 2010; GS.TS Nguyễn Kế Tuấn có bài viết: “Một số vấn đề phát triển nông nghiệp sạch và nông nghiệp hữu cơ ở Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế và phát triển, số 104, tháng 2/2006. Trƣớc những thách thức đặt ra cho sự phát triển bền vững nền nông nghiệp, các tác giả của các công trình nghiên cứu trên đã chỉ ra phƣơng hƣớng cơ bản để phát triển nông nghiệp bền vững đó là: Thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn; Xây dựng một hệ thống chính sách phù hợp; Quản lý tài nguyên thiên nhiên nhằm hạn chế và xoá bỏ sự giảm cấp về tài nguyên thiên nhiên; Đổi mới công nghệ và chƣơng trình nghiên cứu về nông nghiệp.
Tác giả Bùi Thị Thu Hằng (2011), Phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Vĩnh Phúc”, Luận văn thạc sỹ, Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn phân tích và đánh giá quá trình phát triển nông nghiệp bền vững ở Vĩnh Phúc giai đoạn 2005 - 2010. Tác giả luận văn đã rút ra 5 hạn chế chủ yếu khiến phát triển nông nghiệp chƣa đạt đƣợc đầy đủ các tiêu chí phát triển bền vững và 6 nguyên nhân của tình hình. Tác giả Nguyền Văn Hải (2012), Phát triển nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường và giải quyết các vấn đề xã hội ở Đà Nẵng, Luận văn thạc sỹ, Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng.
Luận văn phân tích, đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp ở Đà Nẵng, cho thấy: Đà Nẵng đã có nhiều nỗ lực trong tổ chức phát triển nông nghiệp hƣớng tới hiệu quả, gắn với bảo vệ môi trƣờng và giải quyết các vấn đề xã hội ở địa phƣơng. Tổng quan tình hình nghiên cứu về kinh nghiệm phát triển nông nghiệp Cuốn sách: “Vấn đề Nông nghiệp nông dân nông thôn - Kinh nghiệm Việt Nam và Trung Quốc”, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009. Các tác giả nghiên cứu lợi ích cá nhân của ngƣời lao động - nông dân đƣợc coi trọng và kinh tế hộ nông dân đƣợc xác định là đơn vị kinh tế cơ bản ở nông thôn. Phát triển kinh tế hàng hóa và áp dụng cơ chế thị trƣờng đã đem lại luồng sinh khí mới cho các cộng đồng xã hội nông thôn trong đổi mới, đã tạo động lực thực sự cho nông dân bằng việc giải quyết hợp lý các quan hệ lợi ích trong nông nghiệp và nông thôn.
Tác giả Đặng Kim Sơn (2008), Kinh nghiệm Quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội. Cuốn sách trên đã chỉ rõ, giải phóng sức sản xuất, giải phóng mọi tiềm năng của xã hội, huy động đƣợc cơ chế thị trƣờng để phát triển mạnh lực lƣợng sản xuất. Giải phóng để phát triển, không chỉ lực lƣợng sản xuất nói chung, mà trƣớc hết là giải phóng tiềm năng sáng tạo to lớn của lực lƣợng lao động nông thôn vốn hết sức đông đảo. Tác giả Đặng Kim Sơn (2001), Công nghiệp hóa từ nông nghiệp, lý luận, thực tiễn và triển vọng áp dụng ở Việt Nam hôm nay và mai sau” , Nxb Nông nghiệp Hà Nội; Tác giả Lê Quang Phi (2007) có cuốn sách: “Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ mới”, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật.
Trong các cuốn sách này, các tác giả đã phân tích một số bài học kinh nghiệm quốc tế về phát triển nông nghiệp. Viện Chính sách và Chiến lƣợc phát triển nông nghiệp, nông thôn (/2007) có cuốn sách: “Thực trạng của nông thôn và đề xuất các chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân hiện nay”, và cuốn: “Chính sách hỗ trợ của Nhà nước ta đối với nông dân trong điều kiện hội nhập WTO”, NXB Chính trị Quốc Gia do PGS, TS Vũ Văn Phúc; PGS, TS Trần Thị Minh Châu (đồng chủ biên), 2010. Cuốn sách này đã tập trung nghiên cứu lý luận về vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong quá trình CNH, HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế, từ đó làm rõ hơn thực tiễn ở Việt Nam. 8 Tô Huy Rứa (2008), “Nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong đổi mới ở Việt Nam - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Tạp chí Cộng sản, Số 794.
Công trình trên đề cập về sự đổi mới về nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam bắt đầu đột phá từ nông nghiệp với chính sách và cơ chế khoán, từ khoán sản phẩm trong hợp tác xã đến khoán tới hộ gia đình nông dân. Tuy nhiên, đến nay chƣa có công trình nào đi sâu nghiên cứu phát triển nông nghiệp bền vững ở Quảng Bình theo cách tiếp cận kinh tế chính trị gắn với đổi mới, phát triển kinh tế ở địa phƣơng; Gắn với quá trình thực hiện chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc các cấp. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài: "Phát triển nông nghiệp bền vững ở Quảng Bình" là cách tiếp cận kinh tế chính trị cụ thể một lĩnh vực chƣa đƣợc đề cập một cách độc lập, hoàn chỉnh, toàn diện từ khung lý thuyết tới thực tiễn ở địa phƣơng.
