phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về việc triển khai thực hiện chính sách phát triển CNHT. 3 Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng triển khai chính sách phát triển CNHT trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng. Chƣơng 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện việc triển khai, thực hiện chính sách phát triển CNHT trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng.
4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC TRIỂN KHAI THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Những công trình khoa học đã nghiên cứu liên quan đến đề tài CNHT gần đây đã trở thành một thuật ngữ đƣợc nhắc đến nhiều trên các diễn đàn phát triển kinh tế, công nghiệp của Việt Nam. Đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề phát triển CNHT với nhiều góc nhìn khác nhau.
Tháng 3 năm 2004, báo cáo nghiên cứu điều tra “Xây dựng và tăng cƣờng ngành công nghiệp phụ trợ tại Việt Nam” do JETRO thực hiện có thể đƣợc coi là tài liệu đầu tiên đánh giá về các ngành CNHT ở Việt Nam. Mục đích của cuộc điều tra là tạo mối gắn kết giữa doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam với doanh nghiệp trong nƣớc trong nhiều ngành khác nhau nhằm xây dựng và tăng cƣờng công nghiệp ngành CNPT. Báo cáo đã tổng kết đƣợc những dấu hiệu ra đời của các ngành công nghiệp phụ trợ (CNPT) tại Việt Nam và khẳng định CNPT ở Việt Nam bắt đầu xuất hiện và phát triển. Một số vấn đề cần quan tâm trong tƣơng lai gồm có: hình thành chính sách thúc đẩy, đẩy nhanh việc cải tổ doanh nghiệp nhà nƣớc, thúc đẩy và hỗ trợ các doanh nghiệp tƣ nhân, phát triển nguồn nhân lực, phổ biến thông tin doanh nghiệp, cải thiện hệ thống kiểm soát chất lƣợng, tận dụng vốn và công nghệ nƣớc ngoài.
Diễn đàn phát triển Việt Nam (VDF), 2006 đã có Báo cáo về “Công nghiệp phụ trợ Việt Nam dƣới góc nhìn của các nhà sản xuất Nhật Bản”. Báo cáo đƣợc tổng hợp từ kết quả của nhiều phiên hội thảo giữa Bộ Công nghiệp Việt Nam và các nhà sản xuất Nhật Bản đang hoạt động trên thị trƣờng Việt Nam, một số cuộc khảo sát trực tiếp tại hàng chục doanh nghiệp Nhật Bản và một vài doanh nghiệp lắp ráp, cung cấp linh phụ kiện Việt Nam, 01 doanh nghiệp cung cấp linh phụ kiện Đài Loan. Báo cáo đã có những đánh giá về tình hình hiện tại về nội địa hóa của Việt Nam, theo Báo cáo các ngành công nghiệp phụ trợ (CNPT) Việt Nam tƣơng đối 5 kém phát triển so với Nhật Bản hoặc 2 nƣớc lân cận là Thái Lan và Malaysia, điều này đƣợc thể hiện cụ thể ở một số ngành nhƣ công nghiệp ô tô, xe máy, điện - điện tử. Báo cáo phân tích đƣợc những yếu tố tác động đến sự phát triển của CNPT cụ thể gồm: các nhân tố then chốt và mối quan hệ của chúng trong việc tạo ra khả năng cạnh tranh; tầm quan trọng của dung lƣợng thị trƣờng; khả năng xuất khẩu; nguồn nhân lực công nghiệp chất lƣợng cao.
Viện nghiên cứu quản lý kinh tế trung ƣơng, 2008 đánh giá về CNPT của Việt Nam mới ở mức độ cực kỳ sơ khai, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực còn hạn chế, chất lƣợng sản phẩm do các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp phụ trợ còn thấp và kém ổn định, tỷ lệ nội địa hóa còn thấp. Nguyên nhân của những hạn chế, yếu kém trên đƣợc lý giải từ sự yếu kém trong bản thân của các doanh nghiệp, từ tình trạng thiếu vốn và công nghệ của các doanh nghiệp, các khó khăn do dung lƣợng thị trƣờng quá nhỏ bé dẫn đến quy mô cầu thấp và cuối cùng là thiếu thông tin, không có sự kết nối giữa doanh nghiệp có nhu cầu các sản phẩm công nghiệp phụ trợ là các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài với các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp phụ trợ doanh nghiệp trong nƣớc. Từ những đánh giá chung về công nghiệp phụ trợ và thực trạng phát triển tại Việt Nam, nhóm tác giả đã đề xuất một số định hƣớng và giải pháp cho phát triển công nghiệp phụ trợ trong thời gian tới. - Đề tài khoa học cấp Bộ “Nghiên cứu chính sách tổng thể phát triển công nghiệp hỗ trợ trong điều kiện hội nhập” (Viện nghiên cứu Chiến lƣợc và Chính sách công nghiệp - Bộ Công Thƣơng, 2010) đã tổng hợp những vấn đề lý luận về CNHT nhƣ: khái niệm, những nhân tố ảnh hƣởng đến phát triển CNHT, sự cần thiết phải phát triển CNHT ở Việt Nam và các lựa chọn ƣu tiên cho phát triển CNHT.
Trên cơ sở đó, đã phân tích thực trạng phát triển CNHT tại Việt Nam thông qua phân tích thực trạng trong các ngành cơ khí chế tạo, lắp ráp ô tô, công nghiệp điện tử, dệt may và da giầy đề xuất các chính sách và giải pháp phát triển CNHT Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nƣớc “Chính sách phát triển CNHT đến năm 2020” (Trƣờng Đại học Ngoại thƣơng Hà Nội, 2010) đã tổng hợp khái niệm 6 công nghiệp công nghiệp đƣợc hiểu khác nhau giữa các nƣớc, đƣa ra khái niệm CNHT đối với Việt Nam. Đƣa ra một số mô hình phát triển CNHT và đề xuất mô hình Việt Nam nên đi theo là mô hình phát triển tổng hợp, khẳng định vai trò của chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ của Nhà nƣớc là rất quan trọng, vừa tạo dựng thị trƣờng sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, vừa nâng cao năng lực của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Tổng hợp kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ của Trung Quốc, Thái Lan và Malaysia và rút ra một số bài học kinh nghiệm cho phát triển CNHT của Việt Nam.
Đề tài đã đề xuất hệ thống tiêu chí đánh giá sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ, đánh giá đƣợc những vƣớng mắc cơ bản trong thể chế và chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ. Đề tài đã đề xuất đƣợc 7 quan điểm cần quán triệt trong việc phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam đến năm 2020 cũng nhƣ đề xuất cần khẩn trƣơng xây dựng thể chế phát triển công nghiệp hỗ trợ, đề xuất hệ thống chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ, trong đó nhấn mạnh đến các chính sách mang tính đột phá. - Lê Xuân Sang, Nguyễn Thu Huyền, (2011) “Chính sách thúc đẩy phát triển CNHT. Lý luận, thực tiễn và định hƣớng cho Việt Nam”.
Bài viết đã tập hợp một số khái niệm khác nhau về CNHT ở các quốc gia có ngành CNHT phát triển nhƣ Nhật Bản, Hoa Kỳ, Thái Lan. Nhóm tác giả đã khẳng định từ năm 1990 Chính phủ bắt đầu có những quan tâm đầu tiên tới phát triển CNHT và cho đến thời điểm bài viết đã có những cơ chế chính sách nhất định cho lĩnh vực này tuy nhiên nhìn chung CNHT vẫn còn nhiều bất cập, yếu kém. Từ những đánh giá và nhận định trên, nhóm tác giả đã đƣa ra một số định hƣớng chính sách thúc đẩy CNHT gồm có nâng cao nhận thức coi phát triển CNHT là khâu đột phát để nâng cao năng lực cạnh tranh và các ngành công nghiệp chủ lực. nghiên cứu các cơ chế khuyến khích tài chính hấp dẫn để thu hút đầu tƣ vào lĩnh vực này đặc biệt là đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài (ĐTNN), tăng cƣờng chuyển giao công nghệ giữa các doanh nghiệp đặc biệt là giữa doanh nghiệp có vốn ĐTNN và doanh nghiệp trong nƣớc (DNTN), thực hiện đồng bộ các giải pháp bổ sung và liên quan khác.
7 - Viện nghiên cứu Chiến lƣợc và Chính sách công nghiệp - Bộ Công Thƣơng, 2014 đánh giá thu hút vốn ĐTNN còn rất hạn chế trong một số ngành nhƣ dệt may, da giầy, hóa chất, linh phụ kiện cho những ngành này phần lớn đƣợc nhập khẩu khiến cho giá trị gia tăng của ngành không cao. Tác giả đã đánh giá đƣợc một số bất cập và đƣa ra một số định hƣớng nhằm thu hút vốn đầu tƣ vào CNHT, từ đó đề xuất một số cơ chế chính sách khuyến khích đầu tƣ phát triển CNHT nhƣ ƣu đãi về tài chính (miễn giảm thuế), chính sách ƣu đãi liên quan đến các thủ tục hành chính, phát triển hạ tầng, xây dựng các hệ thống chất lƣợng liên quan đến linh phụ kiện,… 1. Đánh giá chung và những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu Các nghiên cứu CNHT tại Việt Nam nói trên thiên về đánh giá thực trạng phát triển CNHT và tập trung vào nghiên cứu CNHT ở cấp quốc gia và một số ngành, các đề tài nghiên cứu về thực hiện chính sách phát triển CNHT ở cấp địa phƣơng còn rất hạn chế. Vì vậy thực hiện đề tài “Chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng” để tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản và có tính đặc thù về CNHT, chính sách phát triển CNHT, việc triển khai thực hiện chính sách phát triển CNHT trên địa bàn tỉnh Hải Dƣơng trong giai đoạn 2011-2015 nhằm trả lời cho các câu hỏi: Chính sách CNHT đƣợc triển khai nhƣ thế nào tại Hải Dƣơng? Kết quả đạt đƣợc nhƣ thế nào? Đề xuất gì để hoàn thiện việc triển khai thực hiện các chính sách phát triển CNHT trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới là những hƣớng nghiên cứu rất cần thiết.
Cơ sở lý luận về việc triển khai thực hiện chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ 1. Các khái niệm Khái niệm về CNHT: Theo các nhà nghiên cứu, thuật ngữ "công nghiệp hỗ trợ" có nguồn gốc từ tiếng Nhật đƣợc du nhập vào tiếng Anh. Nó đã phổ biến rộng rãi ở Nhật Bản từ giữa thập niên 1980, khi đƣợc Chính phủ nƣớc này đƣa vào sử dụng trong các văn bản chính thức. Theo đó, khái niệm CNHT bao quát toàn bộ những cơ sở công nghiệp làm ra các sản phẩm có vai trò hỗ trợ việc sản xuất các thành phẩm chính.
Cụ thể, 8 đó là những linh kiện, phụ liệu, phụ tùng, bao bì, nguyên liệu để sơn, nhuộm,.; cũng có thể bao gồm cả những sản phẩm trung gian, những nguyên liệu sơ chế. Sản phẩm CNHT thƣờng đƣợc tiến hành sản xuất với quy mô không lớn tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNVVN); vì thế, đôi khi ngƣời ta đồng nhất, một cách vô thức, CNHT với DNVVN, nhƣ ở một số nƣớc Âu, Mỹ.