Luận Văn Thạc Sĩ: Quy Trình Trả Hồ Sơ Điều Tra Bổ Sung Tại Quận 7, TP.HCM

Luận văn thạc sĩ phân tích việc trả hồ sơ điều tra bổ sung tại tòa án từ thực tiễn quận 7, TP HCM, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Chí Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án từ thực tiễn Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CHẾ ĐỊNH TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG
• 1.1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của trả hồ sơ điều tra bổ sung của Tòa án
• 1.2. Đặc điểm của trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án, mối quan hệ giữa Viện kiểm sát và Tòa án khi trả hồ sơ để điều tra bổ sung
• 1.3. Pháp luật TTHS một số quốc gia về chế định Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG CỦA TÒA ÁN
• 2.1. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về việc Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015
• 2.2. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015 CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN QUẬN 7, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VỀ TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực trạng áp dụng quy định của BLTTHS tiến hành trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án nhân dân Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về trả hồ sơ để điều tra bổ sung
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Những vấn đề lý luận và pháp luật về chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung

Chương này tập trung vào việc phân tích khái niệm, mục đích và ý nghĩa của việc trả hồ sơ điều tra bổ sung của Tòa án. Việc trả hồ sơ nhằm khắc phục những thiếu sót trong quá trình điều tra, đảm bảo rằng các chứng cứ và tài liệu được thu thập đầy đủ và chính xác. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan mà còn góp phần vào việc thực hiện công lý. Theo đó, Luận văn thạc sĩ này sẽ làm rõ mối quan hệ giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong việc thực hiện quyền tư pháp, từ đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trả hồ sơ trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

1.1 Khái niệm hồ sơ vụ án hình sự

Hồ sơ vụ án hình sự được định nghĩa là tập hợp các tài liệu, chứng cứ có liên quan đến vụ án, được sắp xếp theo một trật tự nhất định. Điều này giúp cho việc giải quyết vụ án trở nên dễ dàng hơn. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự, hồ sơ vụ án không chỉ đơn thuần là các văn bản mà còn bao gồm các chứng cứ vật chất, lời khai của nhân chứng, và các tài liệu khác. Việc hiểu rõ khái niệm này là rất quan trọng trong việc thực hiện các quy định pháp luật liên quan đến trả hồ sơ điều tra bổ sung.

1.2 Đặc điểm của trả hồ sơ để điều tra bổ sung

Trả hồ sơ để điều tra bổ sung có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm việc yêu cầu Cơ quan điều tra thực hiện các hoạt động điều tra bổ sung nhằm làm rõ các chứng cứ còn thiếu. Điều này không chỉ giúp Tòa án có đủ thông tin để ra quyết định mà còn đảm bảo rằng quyền lợi của các bên liên quan được bảo vệ. Việc trả hồ sơ cũng thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp, từ đó nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật. Thực tiễn Quận 7 cho thấy rằng việc thực hiện chế định này còn gặp nhiều khó khăn, cần có sự cải cách và hoàn thiện hơn nữa.

II. Các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án

Chương này sẽ phân tích các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, 2003 và 2015 liên quan đến việc trả hồ sơ điều tra bổ sung. Các quy định này đã có những thay đổi đáng kể nhằm cải thiện quy trình tố tụng, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong xét xử. Việc phân tích các quy định này sẽ giúp làm rõ những điểm mạnh và điểm yếu trong việc thực hiện chế định trả hồ sơ, từ đó đưa ra các kiến nghị phù hợp.

2.1 Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 và 2003

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 và 2003 đã đặt nền tảng cho việc thực hiện chế định trả hồ sơ. Tuy nhiên, các quy định này còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Việc trả hồ sơ trong giai đoạn này chủ yếu dựa vào sự tự giác của các cơ quan tiến hành tố tụng, dẫn đến nhiều trường hợp oan sai. Cần có sự điều chỉnh để đảm bảo rằng việc trả hồ sơ được thực hiện một cách nghiêm túc và có hệ thống.

2.2 Quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã có những cải cách quan trọng, đặc biệt là trong việc quy định về trả hồ sơ điều tra bổ sung. Các quy định mới đã nhấn mạnh vai trò của Tòa án trong việc yêu cầu điều tra bổ sung, từ đó nâng cao trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng. Tuy nhiên, việc thực hiện các quy định này vẫn còn gặp nhiều khó khăn, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng để đảm bảo tính hiệu quả.

III. Thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 của Tòa án nhân dân Quận 7 Thành phố Hồ Chí Minh về trả hồ sơ để điều tra bổ sung và một số kiến nghị

Chương này sẽ tập trung vào việc phân tích thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 tại Tòa án nhân dân Quận 7. Qua đó, sẽ chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện chế định trả hồ sơ và đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện tình hình. Việc nghiên cứu thực tiễn sẽ giúp làm rõ hơn về tính khả thi của các quy định pháp luật trong bối cảnh cụ thể của Quận 7.

3.1 Thực trạng áp dụng quy định của BLTTHS tại Quận 7

Thực trạng áp dụng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự tại Tòa án nhân dân Quận 7 cho thấy rằng việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung vẫn còn nhiều bất cập. Nhiều vụ án không được giải quyết kịp thời do thiếu sót trong việc thu thập chứng cứ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên liên quan mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Cần có sự cải cách mạnh mẽ để khắc phục tình trạng này.

3.2 Các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015

Để đảm bảo việc áp dụng đúng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, cần có các giải pháp cụ thể như tăng cường đào tạo cho cán bộ tư pháp, cải thiện quy trình làm việc giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình trong quá trình tố tụng. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của việc trả hồ sơ điều tra bổ sung, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cải cách tư pháp tại Việt Nam, việc hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt là chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo xét xử công bằng, khách quan. Tại Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh, một quận nội thành phát triển với nhiều vụ án hình sự được thụ lý, việc áp dụng chế định này có ý nghĩa thiết thực trong việc khắc phục những thiếu sót trong quá trình điều tra, truy tố, góp phần hạn chế oan sai và bỏ lọt tội phạm. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ các quy định pháp luật về trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án, phân tích thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân Quận 7 từ năm 2003 đến 2019, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chế định này. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và 2015, cùng với thực tiễn áp dụng tại Quận 7, nhằm đánh giá tác động của chế định đối với chất lượng xét xử và quyền con người trong tố tụng hình sự. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp số liệu cụ thể về tỷ lệ trả hồ sơ, phân tích các trường hợp điển hình và đề xuất các khuyến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực nghiệp vụ cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và tư pháp, cùng quan điểm cải cách tư pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là lý thuyết về quyền tư pháp và nguyên tắc tranh tụng trong tố tụng hình sự. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ phối hợp và kiểm soát giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong hoạt động trả hồ sơ để điều tra bổ sung. Các khái niệm chính bao gồm: hồ sơ vụ án hình sự, điều tra bổ sung, trả hồ sơ để điều tra bổ sung, đồng phạm, và vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Khái niệm hồ sơ vụ án hình sự được hiểu là tập hợp các tài liệu, chứng cứ được thu thập, sắp xếp có hệ thống nhằm phục vụ cho việc giải quyết vụ án và lưu trữ lâu dài. Điều tra bổ sung là hoạt động điều tra tiếp theo do cơ quan điều tra thực hiện theo yêu cầu của Tòa án hoặc Viện kiểm sát nhằm làm rõ các tình tiết còn thiếu trong hồ sơ vụ án.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của nghiên cứu bao gồm các văn bản pháp luật như Bộ luật Tố tụng hình sự các năm 1988, 2003, 2015, các Thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành, cùng số liệu thực tiễn từ Tòa án nhân dân Quận 7 và Viện kiểm sát nhân dân Quận 7. Phương pháp phân tích được sử dụng là tổng hợp, phân tích, so sánh và đánh giá các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng. Phương pháp thống kê được áp dụng để xử lý số liệu về tỷ lệ trả hồ sơ, chấp nhận và không chấp nhận yêu cầu điều tra bổ sung. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2003 đến năm 2019, bao gồm giai đoạn Bộ luật TTHS năm 2003 có hiệu lực và chuyển tiếp sang Bộ luật TTHS năm 2015. Ngoài ra, phương pháp khảo sát thực tế và nghiên cứu tài liệu tại chỗ được sử dụng để thu thập thông tin về các vụ án điển hình và các hạn chế trong thực tiễn áp dụng chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ trả hồ sơ để điều tra bổ sung tại Quận 7: Trong giai đoạn 2015-2017, Tòa án nhân dân Quận 7 đã trả hồ sơ 498 vụ, trong đó 89,95% được Viện kiểm sát chấp nhận, 10,05% không chấp nhận. Giai đoạn 2018-2019, tỷ lệ chấp nhận tăng lên 96% trên 52 vụ trả hồ sơ. Tỷ lệ này phản ánh sự phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong việc xử lý yêu cầu điều tra bổ sung.

2. Các trường hợp trả hồ sơ phổ biến: Thiếu chứng cứ quan trọng không thể bổ sung tại phiên tòa (ví dụ vụ án cướp tài sản với chứng cứ liên quan đến hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản); phát hiện hành vi phạm tội khác ngoài tội danh truy tố (ví dụ vụ án tàng trữ ma túy có dấu hiệu tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy); phát hiện đồng phạm hoặc người phạm tội khác chưa được khởi tố (ví dụ vụ án đánh bạc có người phụ giúp chưa được khởi tố); vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng (ví dụ vụ án xâm phạm chỗ ở công dân với các vi phạm trong quá trình điều tra).

3. Hạn chế trong thực tiễn áp dụng: Quyết định trả hồ sơ đôi khi không ghi rõ nội dung cần điều tra bổ sung, gây kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Thời hạn điều tra bổ sung quy định là 1 tháng, thời hạn chuẩn bị xét xử sau khi nhận hồ sơ là 15 ngày, nhưng thực tế nhiều vụ án phức tạp không thể hoàn thành trong thời gian này. Một số quy định pháp luật còn chưa rõ ràng, ví dụ về việc trả hồ sơ khi thiếu chứng cứ đối với pháp nhân thương mại.

4. So sánh với pháp luật quốc tế: Các quy định của Việt Nam về trả hồ sơ để điều tra bổ sung có nhiều điểm tương đồng với Trung Quốc, Đức và Nga, nhưng cũng có sự khác biệt về thời hạn và thủ tục, cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn và đảm bảo quyền lợi các bên.

Thảo luận kết quả

Việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung là công cụ quan trọng giúp Tòa án đảm bảo xét xử đúng người, đúng tội, hạn chế oan sai và bỏ lọt tội phạm. Số liệu thực tiễn tại Quận 7 cho thấy tỷ lệ chấp nhận yêu cầu điều tra bổ sung của Viện kiểm sát cao, phản ánh sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan tố tụng. Tuy nhiên, việc thiếu cụ thể trong quyết định trả hồ sơ và thời hạn điều tra bổ sung ngắn đã gây khó khăn cho cơ quan điều tra, làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án. So với các quốc gia như Trung Quốc, Đức và Nga, Việt Nam cần cân nhắc điều chỉnh thời hạn và quy trình để phù hợp với tính chất phức tạp của từng vụ án. Việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực nghiệp vụ cho Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên là cần thiết để nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về trả hồ sơ điều tra bổ sung: Rà soát, sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự để làm rõ các căn cứ trả hồ sơ, đặc biệt là đối với các vụ án có pháp nhân thương mại, đồng thời điều chỉnh thời hạn điều tra bổ sung và chuẩn bị xét xử phù hợp với tính chất phức tạp của vụ án. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao chất lượng quyết định trả hồ sơ: Yêu cầu Thẩm phán và Hội đồng xét xử phải ghi rõ, cụ thể các vấn đề cần điều tra bổ sung trong quyết định, tránh chung chung gây kéo dài thời gian giải quyết vụ án. Thời gian thực hiện: ngay lập tức; Chủ thể: Tòa án nhân dân các cấp.

3. Tăng cường phối hợp giữa Tòa án và Viện kiểm sát: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, họp định kỳ để thống nhất quan điểm về việc trả hồ sơ, giảm thiểu trường hợp không chấp nhận yêu cầu điều tra bổ sung. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; Chủ thể: Tòa án, Viện kiểm sát.

4. Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ tố tụng: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật về trả hồ sơ điều tra bổ sung cho Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Học viện Tư pháp, các cơ quan tư pháp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán và Hội đồng xét xử: Nâng cao hiểu biết về chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung, giúp ra quyết định chính xác, tránh sai sót trong xét xử.

2. Kiểm sát viên và Viện kiểm sát nhân dân: Củng cố kiến thức về phối hợp với Tòa án trong việc giải quyết yêu cầu điều tra bổ sung, nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát.

3. Điều tra viên và Cơ quan điều tra: Hiểu rõ trách nhiệm và quy trình thực hiện điều tra bổ sung theo yêu cầu của Tòa án và Viện kiểm sát, đảm bảo thu thập chứng cứ đầy đủ, đúng pháp luật.

4. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý luận và thực tiễn pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt về chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung.

Câu hỏi thường gặp

1. Tòa án có thể trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong những trường hợp nào?
   Tòa án trả hồ sơ khi thiếu chứng cứ quan trọng không thể bổ sung tại phiên tòa, khi phát hiện bị cáo phạm hành vi khác hoặc có đồng phạm chưa khởi tố, hoặc khi có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Ví dụ, vụ án cướp tài sản thiếu chứng cứ xác định tài sản bị chiếm đoạt.

2. Ai là chủ thể thực hiện điều tra bổ sung sau khi Tòa án trả hồ sơ?
   Viện kiểm sát có trách nhiệm tiếp nhận yêu cầu và có thể tự điều tra bổ sung hoặc giao cho cơ quan điều tra thực hiện. Viện kiểm sát cũng có quyền giữ nguyên quyết định truy tố nếu không đồng ý với yêu cầu điều tra bổ sung.

3. Thời hạn điều tra bổ sung và chuẩn bị xét xử được quy định như thế nào?
   Thời hạn điều tra bổ sung không quá 1 tháng kể từ ngày cơ quan điều tra nhận hồ sơ. Sau khi nhận lại hồ sơ, Tòa án có 15 ngày để ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Thời hạn này có thể quá ngắn đối với vụ án phức tạp.

4. Tỷ lệ chấp nhận yêu cầu điều tra bổ sung của Viện kiểm sát tại Quận 7 ra sao?
   Trong giai đoạn 2018-2019, tỷ lệ chấp nhận lên đến 96% trên tổng số vụ án Tòa án trả hồ sơ, cho thấy sự phối hợp hiệu quả giữa Tòa án và Viện kiểm sát.

5. Việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung có ảnh hưởng thế nào đến quyền con người?
   Chế định này giúp đảm bảo xét xử khách quan, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong tố tụng hình sự.

Kết luận

• Luận văn làm rõ khái niệm, mục đích, ý nghĩa và các quy định pháp luật về chế định trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án, đặc biệt tại Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phân tích thực tiễn cho thấy tỷ lệ trả hồ sơ và chấp nhận yêu cầu điều tra bổ sung cao, nhưng còn tồn tại hạn chế về thời hạn và nội dung quyết định trả hồ sơ.
• So sánh với pháp luật quốc tế, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện quy định để phù hợp với thực tiễn và bảo đảm quyền lợi các bên.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng chế định, bao gồm hoàn thiện pháp luật, nâng cao nghiệp vụ và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tố tụng.
• Khuyến nghị các cơ quan chức năng và cán bộ tư pháp nghiên cứu, áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện công tác xét xử và bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.

Các cơ quan tư pháp cần triển khai rà soát, sửa đổi pháp luật và tổ chức đào tạo nghiệp vụ theo khuyến nghị để nâng cao chất lượng xét xử và hiệu quả công tác điều tra bổ sung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CHẾ ĐỊNH TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG 1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của trả hồ sơ điều tra bổ sung của Tòa án 1. Khái niệm hồ sơ vụ án hình sự, điều tra bổ sung vụ án hình sự - Hồ sơ vụ án hình sự: Trong Bộ luật TTHS không có quy định thế nào là HSVAHS. Tại khoản 10 Điều 2 Luật lưu trữ năm 2013, hồ sơ được định nghĩa như sau: “Hồ sơ là tập hợp toàn bộ (hoặc một) văn bản, tài liệu có liên quan với nhau về một vấn đề, một sự việc, một đối tượng cụ thể hoặc có cùng một (hoặc một số) đặc điểm chung về thể loại hoặc tác giả hình thành tài liệu trong quá trình giải quyết công việc thuộc phạm vi chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị hoặc cá nhân.” Hay nói cách khác, hồ sơ là các loại giấy tờ có liên quan đến một người, giải quyết một vụ việc, một vấn đề nào đó.

qua đó nói lên các kết quả đạt được hay cung cấp bằng chứng về các hoạt động được thực hiện, được tổng hợp lại một cách có hệ thống. Theo Từ điển tiếng Việt thì có thể hiểu “hồ sơ” là: “Tài liệu tổng hợp có liên quan với nhau về một người, một sự việc hay một vấn đề”1. Đây là khái niệm ở góc độ chung và tổng quát nhất về hồ sơ, với nghĩa là những tài tiệu tổng hợp có tính liên quan mật thiết với nhau, trong đó được sắp xếp theo tiêu chí chung là về một người hoặc một sự việc, bao gồm cả một vấn đề nào đó. Từ điển Luật học cũng đưa ra khái niệm “hồ sơ vụ án” là: “Toàn bộ các giấy tờ, tài liệu, chứng cứ có liên quan đến vụ án, được sắp xếp một cách có trật tự, có hệ thống theo quy định của Cơ quan chủ quản hoặc theo chủ ý của người quản lý hồ sơ”2.

Đây là từ điển chuyên ngành luật nên khái niệm mang tính chất pháp lý và có những điểm khác so với khái niệm hồ sơ nói chung nêu trên. Ưu điểm của khái niệm này là đã nêu được một số đặc điểm về hồ sơ vụ án, đó là tổng hợp các tài liệu, chứng 1 Viện Ngôn ngữ học (2006), tlđd (1), tr. 2 Từ điển Luật học; Nxb Tư pháp, Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 2006, Tổng Chủ biên TS. Nguyễn Đình Lộc 7 cứ có liên quan đến vụ án, và được sắp xếp theo tính chất vụ việc hoặc theo ý chí chủ quan của cơ quan có thẩm quyền thì khái niệm này chỉ nói chung đến các loại hồ sơ pháp lý như hồ sơ dân sự, hành chính, kinh tế, hình sự.

Tuy nhiên, khái niệm này chưa thể hiện được những đặc điểm riêng biệt của HSVAHS. Lý do chúng ta tiếp cận khái niệm “hồ sơ” và “hồ sơ vụ án” là để nhìn nhận và hoàn thiện khái niệm HSVAHS một cách đúng đắn, khoa học. Bởi lẽ, hồ sơ vụ án hình sự là một dạng hồ sơ có nét đặc thù so với các loại hồ sơ khác. Nội dung bên trong của HSVAHS chính là tài liệu, văn bản được tập hợp thông qua việc sắp xếp theo trình tự nhất định, nêu rõ được chủ thể xây dựng HSVAHS là các CQTHTT trong từng giai đoạn TTHS khác nhau.

Điểm hạn chế là khái niệm không nêu được thuộc tính nhà nước, thuộc tính bí mật của HSVAHS và thuộc tính liên quan của tài liệu. Đồng thời khái niệm cho rằng HSVAHS là “một tập tài liệu” thì chưa chính xác vì trên thực tế một HSVAHS có thể được chia thành nhiều tập tài liệu (do tính chất vụ án phức tạp hoặc do nhập vụ án). Mặt khác, sự không chính xác trong diễn đạt ở khái niệm trên là ở chỗ cho rằng một tập tài liệu bao gồm hệ thống các văn bản được các CQTHTT thu thập. Vô hình chung đã đánh đồng các hoạt động tố tụng chỉ là hoạt động thu thập các văn bản mà thôi.

Nó đã không phản ánh được hoạt động TTHS như khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi. ghi nhận dấu vết vào trong văn bản, tức là văn bản phản ánh việc ghi nhận các chứng cứ và kết quả tố tụng. Quan điểm của các tác giả trong Giáo trình kỹ năng xét xử VAHS do Trường đào tạo các Chức danh tư pháp biên soạn đưa ra khái niệm: “Hồ sơ vụ án hình sự là tập tài liệu bao gồm hệ thống các văn bản được các cơ quan tiến hành tố tụng thu thập trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và được sắp xếp theo một trật tự nhất định để phục vụ cho việc giải quyết vụ án và lưu trữ lâu dài”3. Quan điểm này cũng tương đồng với quan điểm nêu trên khi cho rằng HSVAHS là một tập tài liệu.

Bên cạnh đó có thể thấy rằng khái niệm này cũng gặp phải những hạn chế tương tự như 3 Trường Đào tạo các Chức danh tư pháp (2001), Giáo trình kỹ năng xét xử VAHS (tập 2), Nxb. Công an nhân dân, tr. 8 trong quan điểm về HSVAHS. Tuy nhiên, khái niệm này có điểm mới là đã nêu bật được ý nghĩa của HSVAHS được lưu trữ lâu dài.

Thông qua các khái niệm trên, có thể nhận diện được một số đặc điểm của HSVAHS như sau: Thứ nhất, hồ sơ vụ án hình sự là một loại hồ sơ được lưu trữ lâu dài, phản ánh các hoạt động của CQTHTT và người tiến hành tố tụng trên cơ sở điều tra, truy tố, xét xử theo quy định của Bộ luật TTHS , là căn cứ để cung cấp các thông tin, số liệu phục vụ cho việc báo cáo, thống kê, tổng kết. Thứ hai, việc lập và bổ sung HSVAHS được thực hiện theo từng giai đoạn tố tụng quy định và được thực hiện, hoàn thiện dần theo thứ tự số bút lục. Tùy từng vào giai đoạn tố tụng mà các CQTHTT và người tiến hành tố tụng trên cơ sở chức năng nhiệm vụ của mình sẽ phải có trách nhiệm thu thập, tài liệu chứng cứ như biên bản ghi lời khai, biên bản bắt người phạm tội quả tang, kết luận giám định, kết luận định giá, kết luận điều tra, cáo trạng, quyết định biện pháp ngăn chặn, quyết định đưa vụ án ra xét xử và bản án.để hoàn thiện HSVAHS. Hồ sơ vụ án hình sự là tổng hợp các tài liệu, đồ vật, chứng cứ phản ánh toàn bộ diễn biến của vụ án và hoạt động tố tụng hình sự, được sắp xếp theo trình tự thống nhất, được cơ quan điều tra, truy tố, xét xử xác lập, tổng hợp và lưu giữ.

- Điều tra bổ sung vụ án hình sự Khoa học pháp lý đã xác định điều tra vụ án hình sự là một giai đoạn tố tụng hình sự trong đó cơ quan có thẩm quyền áp dụng mọi biện pháp do pháp luật tố tụng hình sự quy định nhằm phát hiện, thu thập chứng cứ, tài liệu, đồ vật để xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội cũng như các tình tiết khác liên quan đến vụ án, đảm bảo việc truy cứu trách nhiệm hình sự theo đúng quy định của pháp luật, tạo cơ sở cho hoạt động xét xử của Tòa án. Về khái niệm điều tra bổ sung, theo Giáo trình Luật TTHS Việt Nam của Học Viện Cảnh sát nhân dân thì điều tra bổ sung là hoạt động của Cơ quan điều tra để nhằm phát hiện thu thập, bổ sung tài liệu chứng cứ theo yêu cầu của Viện kiểm sát hay của Tòa án để giải quyết vụ án được chính xác, khách quan, đúng người đúng tội.Khái niệm này đã nêu rõ các chủ thể yêu cầu điều tra bổ sung, mục đích điều tra 9 bổ sung và CQĐT chịu trách nhiệm điều tra bổ sung. Tuy nhiên, việc khẳng định điều tra bổ sung là “hoạt động điều tra thêm” còn mang tính chung chung. Vậy “điều tra thêm” là như thế nào, phải chăng là đã điều tra rồi nay điều tra thêm để làm rõ hơn hay là chưa điều tra một vấn đề nào đó nay bổ sung điều tra mới, điều tra lại.

Quan điểm khác cho rằng: trong trường hợp cần xem xét thêm chứng cứ quan trọng đối với vụ án, hoặc có căn cứ cho rằng bị cáo phạm một tội khác hay có một đồng phạm khác hoặc khi phát hiện có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng thì theo quyết định của Viện kiểm sát hoặc của Tòa án, Cơ quan điều tra phải tiến hành điều tra bổ sung, điều tra mới, điều tra lại. Tương tự, quan điểm khác chỉ nêu ngắn gọn: “ Điều tra bổ sung là những hoạt động điều tra cần phải thực hiện của Cơ quan điều tra theo yêu cầu của Viện kiểm sát hay Tòa án nhằm đảm bảo cho việc truy tố, xét xử đúng đắn”. Ở mỗi quan điểm có cách nhìn nhận giống nhau và khác nhau về hoạt động điều tra bổ sung. Nhưng nhìn chung đã nêu lên được chủ thể có thẩm quyền trả hồ sơ điều tra bổ sung là Viện kiểm sát và Tòa án, còn chủ thể phải thực hiện điều tra bổ sung là CQĐT khi cần phải “điều tra thêm” hay nói cách khác là “điều tra cần phải thực hiện”.

Tuy nhiên các quan điểm còn chưa nói rõ căn cứ của việc điều tra bổ sung như trong quan điểm thứ hai có thể giúp cho việc hiểu mục đích cụ thể của hoạt động điều tra bổ sung. Có thể nêu khái niệm điều tra bổ sung như sau: là hoạt động điều tra diễn ra sau khi đã chuyển hồ sơ vụ án cho Viện kiểm sát, Tòa án, do CQĐT tiến hành theo yêu cầu của Viện kiểm sát hoặc Toà án theo một trình tự, thủ tục nhất định trong trường hợp cần xem xét thêm chứng cứ quan trọng đối với vụ án, hoặc có căn cứ cho rằng bị cáo phạm một tội khác hay có một đồng phạm khác hoặc khi phát hiện có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng nhằm đảm bảo cho việc truy tố, xét xử vụ án được khách quan, đúng đắn. Việc điều tra bổ sung được thực hiện khi hồ sơ vụ án đã được chuyển sang Viện kiểm sát để quyết định việc truy tố hoặc chuyển sang Toà án để xét xử sơ thẩm nhưng vì thiếu căn cứ để chứng minh tội phạm, người phạm tội. nên các cơ quan này quyết định trả hồ sơ cho cơ quan cảnh sát để điều tra bổ sung.

Khái niệm trả hồ sơ để điều tra bổ sung của Tòa án Trả hồ sơ điều tra bổ sung của Tòa án cấp sơ thẩm là chế định pháp lý được quy định tại các Bộ luật TTHS 1988, 2003 và 2015 ( Điều 280).