Luận văn thạc sĩ tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ phân tích tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo pháp luật hình sự Việt Nam, từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Trung
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Nhã
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo pháp luật hình sự Việt Nam - từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ
• 1.1. Những vấn đề lý luận về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 1.2. Quy định pháp luật về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 2. Chương 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Khái quát tình hình xét xử sơ thẩm các vụ án về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự trong xét xử các vụ án về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3. Chương 3: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ
• 3.1. Các giải pháp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự

Tội cho vay lãi nặng là một trong những tội phạm kinh tế phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ. Tội phạm này không chỉ vi phạm các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự kinh tế và đời sống xã hội. Luận văn tập trung phân tích các yếu tố cấu thành tội phạm, bao gồm hành vi, chủ thể, khách thể và mặt chủ quan của tội phạm. Đồng thời, luận văn cũng làm rõ khái niệm, đặc điểm và lịch sử phát triển của tội cho vay lãi nặng trong bối cảnh giao dịch dân sự.

1.1. Khái niệm tội cho vay lãi nặng

Tội cho vay lãi nặng được định nghĩa là hành vi cho vay tiền hoặc tài sản với lãi suất vượt quá mức quy định của pháp luật, gây thiệt hại cho người vay và xã hội. Theo Bộ luật Hình sự Việt Nam, hành vi này được quy định tại Điều 201, với các dấu hiệu pháp lý cụ thể như lãi suất vượt quá 150% mức lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định rõ khái niệm này để áp dụng đúng pháp luật trong thực tiễn.

1.2. Đặc điểm và dấu hiệu pháp lý

Tội cho vay lãi nặng có những đặc điểm riêng biệt so với các tội phạm kinh tế khác. Hành vi này thường diễn ra trong các giao dịch dân sự, với sự thỏa thuận giữa các bên. Tuy nhiên, khi lãi suất vượt quá mức quy định, hành vi này trở thành tội phạm. Luận văn phân tích các dấu hiệu pháp lý như chủ thể, khách thể, mặt chủ quan và mặt khách quan của tội phạm, từ đó làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm.

II. Pháp luật hình sự Việt Nam về tội cho vay lãi nặng

Pháp luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể về tội cho vay lãi nặng, đặc biệt là trong Bộ luật Hình sự 2015. Luận văn tập trung phân tích các quy định pháp luật liên quan, bao gồm các điều khoản về định tội danh, hình phạt và các biện pháp xử lý. Đồng thời, luận văn cũng chỉ ra những bất cập và hạn chế trong quy định pháp luật, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện.

2.1. Quy định pháp luật hiện hành

Theo Bộ luật Hình sự 2015, tội cho vay lãi nặng được quy định tại Điều 201, với các mức hình phạt khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi. Luận văn phân tích chi tiết các quy định này, bao gồm các yếu tố cấu thành tội phạm và các hình phạt áp dụng. Đồng thời, luận văn cũng so sánh với các quy định trước đó để làm rõ sự thay đổi và cải tiến trong pháp luật.

2.2. Bất cập và hạn chế

Mặc dù pháp luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể về tội cho vay lãi nặng, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập. Luận văn chỉ ra các vấn đề như sự thiếu rõ ràng trong quy định về lãi suất, khó khăn trong việc thu thập chứng cứ và áp dụng pháp luật trong thực tiễn. Những bất cập này đòi hỏi cần có các giải pháp hoàn thiện để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

III. Thực tiễn áp dụng pháp luật tại TP

Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội cho vay lãi nặng tại TP.HCM đã cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng bộc lộ những hạn chế nhất định. Luận văn tập trung phân tích các vụ án điển hình được xét xử tại các Tòa án nhân dân ở TP.HCM, từ đó đánh giá hiệu quả của việc áp dụng pháp luật. Đồng thời, luận văn cũng chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến những hạn chế và đề xuất các giải pháp khắc phục.

3.1. Tình hình xét xử các vụ án

Luận văn phân tích tình hình xét xử các vụ án về tội cho vay lãi nặng tại TP.HCM trong giai đoạn từ năm 2018 đến 2020. Các vụ án được xét xử chủ yếu liên quan đến các hành vi cho vay với lãi suất vượt quá mức quy định, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người vay. Luận văn đánh giá hiệu quả của việc áp dụng pháp luật trong các vụ án này, đồng thời chỉ ra những khó khăn trong quá trình xét xử.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về tội cho vay lãi nặng, luận văn đề xuất các giải pháp như hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường công tác điều tra, truy tố và xét xử, cũng như nâng cao nhận thức của người dân về các quy định pháp luật liên quan. Những giải pháp này nhằm đảm bảo việc áp dụng pháp luật một cách công bằng và hiệu quả trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tín dụng phi chính thức và nạn cho vay nặng lãi đang là rào cản nghiêm trọng đối với an ninh tài chính và trật tự an toàn xã hội. Theo thống kê tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, trong giai đoạn 2018 đến đầu năm 2020, hệ thống Tòa án nhân dân hai cấp đã thụ lý sơ thẩm 7.909 bị cáo và đưa ra xét xử 6.909 bị cáo thuộc nhiều nhóm tội phạm (đạt tỷ lệ 86,2% về số vụ và 81,8% về số bị cáo). Đáng chú ý, các giao dịch cho vay nặng lãi diễn biến hết sức phức tạp với mức lãi suất thực tế dao động từ 24% đến 90%/tháng, tương đương gấp từ 14,37 lần đến 53,89 lần mức trần lãi suất dân sự cho phép.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng áp dụng Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) trong thực tiễn xét xử sơ thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: phân tích 4 yếu tố cấu thành tội phạm, bóc tách phương thức thủ đoạn cho vay tinh vi, chỉ ra những vướng mắc trong việc xác định số tiền thu lợi bất chính và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực truy cứu trách nhiệm hình sự.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh – đầu tàu kinh tế phía Nam với quy mô giao dịch vốn lớn nhất cả nước, trong khung thời gian từ năm 2018 (khi Bộ luật Hình sự năm 2015 có hiệu lực) đến đầu năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc khi cung cấp căn cứ thực chứng giúp các cơ quan tiến hành tố tụng bảo đảm tỷ lệ xử lý đúng tội danh đạt 100%, đồng thời chuẩn hóa quy trình khấu trừ 20%/năm lãi suất hợp pháp nhằm bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia giao dịch dân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết nền tảng của khoa học luật hình sự và luật dân sự Việt Nam:

1. Lý thuyết cấu thành tội phạm: Phân tích toàn diện 4 yếu tố cấu thành Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 gồm khách thể (trật tự quản lý nhà nước về kinh doanh tiền tệ), mặt khách quan (hành vi cho vay lãi suất gấp từ 05 lần mức cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên), chủ thể (cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự từ đủ 16 tuổi trở lên) và mặt chủ quan (lỗi cố ý trực tiếp với động cơ vụ lợi).
2. Lý thuyết về trật tự quản lý kinh tế và an ninh tiền tệ: Đánh giá sự tác động tiêu cực của các đường dây tín dụng đen đối với sự phát triển lành mạnh của hệ thống ngân hàng và nguồn vốn xã hội.
3. Học thuyết về hiệu lực của giao dịch dân sự: Đối chiếu quy định tại Điều 116 và Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 về mức lãi suất trần 20%/năm để phân định ranh giới giữa giao dịch dân sự vô hiệu một phần và hành vi vi phạm pháp luật hình sự.

Các khái niệm chính được làm sáng tỏ bao gồm: khái niệm cho vay tài sản, giao dịch dân sự, trần lãi suất thỏa thuận tối đa 20%/năm và định lượng thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng đến trên 100 triệu đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp trực tiếp từ báo cáo tư pháp của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2018 - 2020 với 7.909 hồ sơ bị cáo, kết hợp nghiên cứu chuyên sâu các bản án hình sự sơ thẩm điển hình như Bản án số 07/2019/HSST và Bản án số 42/2019/HSST của Tòa án nhân dân quận Tân Phú.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 100% số vụ án Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự được Tòa án nhân dân hai cấp Thành phố Hồ Chí Minh thụ lý và xét xử sơ thẩm trong thời gian khảo sát (gồm 02 vụ án với 04 bị cáo). Mẫu nghiên cứu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp chọn mẫu có chủ đích đối với 636 vụ án điểm, nhằm bảo đảm phản ánh chính xác bức tranh thực tế của hoạt động xét xử.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp phương pháp so sánh luật học (đối chiếu Điều 171 Bộ luật Hình sự năm 1985, Điều 163 Bộ luật Hình sự năm 1999 với Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015) và phương pháp thống kê tư pháp là nhằm lượng hóa rõ nét các chỉ số vi phạm, đánh giá tính logic của các quy định pháp luật và loại bỏ hoàn toàn các nhận định chủ quan trong quá trình lượng hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu thực tiễn xét xử sơ thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh mang lại 4 phát hiện quan trọng:

1. Hiệu suất xét xử đạt tuyệt đối: Trong 02 vụ án với 04 bị cáo thụ lý về Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã đưa ra xét xử đạt tỷ lệ 100%. Toàn bộ 4 bị cáo (chiếm tỷ lệ 100%) đều bị tuyên phạt tù có thời hạn từ 9 tháng đến 12 tháng, trong đó có 2 bị cáo (chiếm 50%) bị áp dụng hình phạt bổ sung phạt tiền 30 triệu đồng nộp ngân sách nhà nước.
2. Lãi suất cho vay vượt ngưỡng pháp luật nghiêm trọng: Các đối tượng tổ chức cho vay với mức lãi suất từ 9%/tháng đến 90%/tháng (tương đương 108%/năm đến 1.080%/năm), cao gấp từ 5,389 lần đến 53,89 lần so với mức trần 20%/năm của Bộ luật Dân sự năm 2015.
3. Quy mô thu lợi bất chính rất lớn: Tại Bản án số 07/2019/HSST, hai bị cáo đã tổ chức cho 54 người vay tiền và thu lợi bất chính 543 triệu đồng. Tại Bản án số 42/2019/HSST, hai bị cáo thu lợi bất chính lần lượt là 874 triệu đồng và 694 triệu đồng từ 49 người vay, vượt gấp 5,4 đến 8,7 lần so với mức tối thiểu 100 triệu đồng quy định tại khoản 2 Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015.
4. Tồn tại bất cập trong phương pháp tính tiền thu lợi bất chính và bỏ lọt đồng phạm: Tòa án cấp sơ thẩm đã tính gộp toàn bộ tiền lãi và phí hồ sơ mà chưa khấu trừ mức lãi suất 20%/năm được pháp luật bảo vệ. Đồng thời, một số đối tượng giữ vai trò giúp sức trực tiếp như thu tiền, lái xe chở đi đòi nợ chưa được xử lý đồng phạm theo Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 chuyển đổi từ tiêu chí định tính "có tính chất chuyên bóc lột" sang tiêu chí định lượng "thu lợi bất chính" nhưng thiếu các văn bản hướng dẫn chi tiết trong giai đoạn đầu thi hành (trước khi có Công văn số 212/TANDTC-PC ngày 13/9/2019 của Tòa án nhân dân Tối cao). So với quy định tại Điều 163 Bộ luật Hình sự năm 1999 áp dụng mức lãi suất gấp 10 lần, quy định hiện hành đã hạ xuống mức gấp 05 lần giúp mở rộng diện xử lý hình sự, tuy nhiên mức phạt tù tối đa 03 năm tại khoản 2 vẫn còn quá nhẹ khi so sánh với số tiền thu lợi bất chính lên tới hàng trăm triệu đồng.

Trong các báo cáo phân tích học thuật, các chuỗi số liệu về mức độ chênh lệch lãi suất từ 9% đến 90%/tháng và số tiền thu lợi bất chính từ 13 triệu đồng đến 874 triệu đồng có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ cột so sánh tương quan giữa lãi suất thực tế với trần pháp định 20%/năm. Đồng thời, một bảng tổng hợp chi tiết phân hóa 54 hợp đồng vay vốn cùng mức án phạt tù từ 9 đến 12 tháng sẽ giúp người đọc dễ dàng nhận diện tính bất tương xứng giữa mức độ nguy hiểm của tội phạm và chế tài áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện văn bản quy phạm và hướng dẫn áp dụng thống nhất: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn cụ thể Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015, quy định rõ nguyên tắc xác định tiền thu lợi bất chính phải trừ đi 20%/năm lãi suất trần hợp pháp theo đúng tinh thần Công văn số 212/TANDTC-PC, hướng tới mục tiêu loại bỏ 100% sai sót trong định tội danh từ năm 2021 đến năm 2023.
2. Tăng cường chế tài và sửa đổi khung hình phạt: Quốc hội cần xem xét sửa đổi khoản 2 Điều 201 Bộ luật Hình sự theo hướng nâng mức hình phạt tù tối đa từ 03 năm lên 05 năm hoặc 07 năm đối với trường hợp thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên, thực hiện trong lộ trình sửa đổi, bổ sung luật hình sự giai đoạn 2022 - 2025 nhằm bảo đảm tính răn đe tương xứng với lợi nhuận phi pháp.
3. Nâng cao chất lượng điều tra và xử lý triệt để vai trò đồng phạm: Cơ quan Cảnh sát Điều tra và Viện kiểm sát nhân dân các cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh cần tăng cường truy vết dòng tiền, kiên quyết khởi tố 100% các đối tượng giúp sức (như người quản lý danh sách, người đi thu nợ hằng ngày) với vai trò đồng phạm theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, chấm dứt tình trạng chỉ xử lý đối tượng cầm đầu từ năm 2021.
4. Mở rộng hệ thống tín dụng tiêu dùng chính ngạch: Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai các gói vay tiêu dùng vi mô với hạn mức linh hoạt từ 10 triệu đến 50 triệu đồng, thủ tục xét duyệt trong 24 giờ, phấn đấu kéo giảm từ 40% đến 50% nhu cầu tiếp cận tín dụng đen của người lao động đô thị trước năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nắm vững phương pháp phân tách dòng tiền nợ gốc - nợ lãi, cách khấu trừ 20%/năm lãi suất trần để tính chính xác số tiền thu lợi bất chính và xác định đúng tư cách đương sự là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
2. Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật: Tiếp cận nguồn dữ liệu thực chứng chuẩn xác với 7.909 bị cáo tại Thành phố Hồ Chí Minh, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu các chuyên đề Luật hình sự, Tố tụng hình sự và Tội phạm học.
3. Luật sư và Chuyên gia tư vấn pháp lý: Vận dụng các luận điểm khoa học và quy tắc áp dụng nguyên tắc có lợi cho bị can, bị cáo để xây dựng phương án bào chữa tối ưu trong các vụ án tín dụng đen phức tạp.
4. Cán bộ quản lý ngân hàng và Chuyên viên hoạch định chính sách tài chính: Đánh giá thực trạng phân khúc tài chính phi chính thức với lãi suất từ 24% đến 90%/tháng, từ đó thiết kế các sản phẩm vay tiêu dùng an toàn, cạnh tranh và đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn cấp bách trong cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Cho vay với mức lãi suất bao nhiêu thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Căn cứ Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015, người cho vay trong giao dịch dân sự với mức lãi suất gấp từ 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự (tức từ 100%/năm hay 8,33%/tháng trở lên) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên (hoặc đã bị xử phạt hành chính, kết án chưa xóa án tích) sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

2. Tiền thu lợi bất chính trong tội cho vay lãi nặng được tính như thế nào? Theo hướng dẫn nghiệp vụ của Tòa án nhân dân Tối cao tại Công văn số 212/TANDTC-PC, số tiền thu lợi bất chính để làm căn cứ định tội và định khung hình phạt là tổng số tiền lãi thực tế thu được từ tất cả người vay sau khi đã trừ đi phần tiền lãi tương ứng với mức lãi suất 20%/năm được Bộ luật Dân sự cho phép.

3. Người vay tiền với lãi suất cắt cổ tham gia tố tụng với tư cách gì? Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, người vay tiền được xác định tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo quy định tại Điều 65 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, không phải là bị hại, bởi giao dịch vay mượn này được xác lập trên cơ sở tự nguyện giữa các bên.

4. Người làm thuê, thu tiền lãi hằng ngày cho chủ nợ có bị xử lý hình sự không? Nếu người làm thuê biết rõ hoạt động cho vay có lãi suất vượt quá 5 lần mức trần dân sự và vẫn thực hiện các hành vi như phát tờ rơi, thẩm định hồ sơ, lái xe đi đòi nợ hoặc trực tiếp thu tiền thì hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm giúp sức theo Điều 17 Bộ luật Hình sự.

5. Vì sao các vụ án cho vay lãi nặng tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2018 - 2020 chỉ bị phạt tù dưới 1 năm? Do khung hình phạt quy định tại khoản 2 Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 có mức phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm thuộc nhóm tội phạm ít nghiêm trọng. Khi xét xử, Tòa án xem xét các tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, phạm tội lần đầu để tuyên mức án từ 9 đến 12 tháng tù.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và 4 yếu tố cấu thành Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 và Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Đánh giá thực tiễn 100% vụ án thụ lý tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2018 - 2020 với tỷ lệ tuyên án phạt tù đạt 100% đối với 4 bị cáo.
• Chỉ rõ các sai sót thực tiễn trong việc tính gộp tiền lãi hợp pháp 20%/năm và việc chưa xử lý triệt để vai trò của các đối tượng đồng phạm giúp sức.
• Đề xuất sửa đổi nâng khung hình phạt tù từ 03 năm lên 05 đến 07 năm đối với hành vi thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng trở lên trong giai đoạn 2022 - 2025.
• Kiến nghị giải pháp phát triển các gói tín dụng vi mô từ 10 triệu đến 50 triệu đồng nhằm kéo giảm 40% đến 50% hoạt động tín dụng đen trước năm 2024.

Công trình là tài liệu tham khảo học thuật có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc cho các cơ quan tiến hành tố tụng, giới luật sư và các nhà nghiên cứu pháp luật hình sự. Hãy tiếp tục theo dõi, chia sẻ và ứng dụng các kiến thức chuẩn xác từ luận văn để nâng cao nhận thức pháp luật và bảo vệ an toàn tài chính cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ Lĩnh vực kinh tế là lĩnh vực quan trọng nhất để phát triển xã hội và phát triển con người. Đảng và Nhà nước ta đã thấy được tầm quan trọng của nền kinh tế, vì vậy đã tập trung nghiên cứu, tìm hiểu, đầu tư phát triển nền kinh tế và đã thu được nhiều thành tựu to lớn. Đảng và Nhà nước đã không ngừng đưa ra những chính sách, pháp luật để điều tiết phát triển nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường, đồng thời đưa ra những quy định cấm đối với các hành vi gây ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của nền kinh tế. Để có cái nhìn khái quát các vấn đề lý luận của tội CVLN trong giao dịch dân sự, sau đây tác giả phân tích làm rõ một số vấn đề như: các yếu tố cấu thành tội CVLN trong giao dịch dân sự; khái niệm, đặc điểm, dấu hiệu và lịch sử phát triển của tội CVLN trong giao dịch dân sự.

Những vấn đề lý luận về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự 1. Khái niệm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự 1. Khái niệm về tội phạm Khái niệm tội phạm là một trong những vấn đề quan trọng nhất của luật hình sự. Chế định tội phạm là chế định trung tâm thể hiện rõ nét bản chất giai cấp, các đặc điểm chính trị, xã hội cũng như pháp lý của luật hình sự ở mỗi nước.

Tội phạm là một hiện tượng xã hội, cho nên khái niệm của nó luôn luôn gắn liền với sự phát triển xã hội và ngày càng được nghiên cứu hoàn thiện. Hiện nay, một số quốc gia trên thế giới có quy định khái niệm tội phạm trong Bộ luật hình sự, tuy nhiên cũng có một số quốc gia không đưa khái niệm tội phạm vào Bộ luật hình sự. 8 Cụ thể: BLHS Cộng hòa Liên bang Đức không có điều luật về khái niệm tội phạm nhưng có cả một chương quy định về hành vi phạm tội. Trong đó, các quy định tập trung vào các vấn đề như: chủ thể của tội phạm, vấn đề lỗi và các trường hợp sai lầm, vấn đề thực hiện qua không hành động và vấn đề thực hiện cho người khác, các căn cứ biện hộ, phạm tội chưa đạt, người thực hiện phạm tội và người tòng phạm.

Hay như ở Cộng hòa Pháp, trong Phần chung của Bộ luật hình sự không nêu các dấu hiệu của hành vi phạm tội. Tuy nhiên, tại Phần các tội phạm lại quy định các dấu hiệu của hành vi phạm tội,v. Tại Việt Nam, tuy vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về việc có cần thiết phải đưa khái niệm tội phạm vào BLHS hay không. Nếu quy định thì nên theo hướng nào.

Nhưng về mặt lập pháp, khái niệm tội phạm đã được quy định tại Điều 8 BLHS năm 2015 trên cơ sở kế thừa quy định của các Bộ luật trước đó. Cụ thể, phân tích điều khoản này có thể hiểu tội phạm theo pháp luật hình sự Việt Nam là một khái niệm bao gồm các thành tố sau: - Thứ nhất, tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Có thể nói đây là dấu hiệu quan trọng nhất của tội phạm. Bởi vì tội phạm trước hết phải là hành vi, không có hành vi thì không có tội phạm.

Đối với luật hình sự Việt Nam không truy cứu trách nhiệm đối với những âm mưu, ý nghĩ, dự định chưa được thể hiện ra thế giới bên ngoài bằng hành vi. Đồng thời tội phạm phải là hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội thể hiện ở mặt đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho xã hội. Thiệt hại ở đây có thể là thiệt hại về vật chất, tinh thần, thể chất hoặc những thiệt hại khác mà hành vi gây ra cho xã hội. - Thứ hai, hành vi của tội phạm do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện.

9 Đây cũng là một dấu hiệu quan trọng của tội phạm. Năng lực trách nhiệm hình sự là khả năng nhận thức và điều khiển hành vi của mình. Một hành vi được coi là tội phạm khi hành vi đó do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện và đạt độ tuổi nhất định do luật định. Như vậy người thực hiện hành vi dù có nguy hiểm đáng kể cho xã hội nhưng không có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện, như người bị tâm thần hoặc mất khả năng nhận thức thì không phải là tội phạm và không phải chịu trách nhiệm hình sự.

- Thứ ba, hành vi của tội phạm là hành vi trái pháp luật hình sự có nghĩa là tội phạm phải được quy định trong BLHS. Đây còn được gọi là dấu hiệu hình thức của tội phạm. Theo quy định tại Điều 2 BLHS năm 2015 thì chỉ người nào phạm một tội đã được BLHS quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự. Quy định này nhằm bảo đảm cho đường lối đấu tranh phòng chống tội phạm được thống nhất, bảo đảm cho quyền chính đáng của công dân tránh sự tùy nghi không có cơ sở từ các cơ quan có thẩm quyền.

- Thứ tư, tội phạm phải chịu hình phạt. Bất kỳ một hành vi phạm tội nào cũng bị áp dụng một hình phạt đã được quy định trong Bộ luật hình sự. Một người thực hiện các hành vi có đủ 4 dấu hiệu trên thì được coi là tội phạm. Khái niệm về cho vay Ngày nay, để phát triển kinh tế nhằm nâng cao đời sống vật chất của người dân thì việc đầu tư nguồn vốn để phát triển kinh tế đồng thời tìm kiếm nguồn vốn, tài chính để phục vụ cho nhu cầu cuộc sống hàng ngày là gần như bắt buộc.

Với nguồn tài chính dồi dào nhằm để hổ trợ giúp đỡ cho người khác và tăng nguồn thu nhập cho bản thân, nhiều cá nhân, tổ chức đã tận dụng 10 nguồn vốn của mình cho các chủ thể khác vay, mượn để sinh hoạt và sản xuất. Để hiểu rõ thuật ngữ cho vay, người viết đưa ra một số khái niệm được chấp nhận rộng rãi tại Việt Nam về cho vay như sau: BLDS năm 2015 định nghĩa như sau về hợp đồng vay tài sản: “Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài * * * sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài * * * sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa * * * thuận hoặc pháp luật có quy định” (Điều 463). * Còn đối với Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, sửa đổi bổ sung năm 2017 thì cho vay: “là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc * * * cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác * * * định trong một thời gian nhất định theo sự thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn * * * * trả cả gốc và lãi” (khoản 16 Điều 4). Ngoài ra, theo Từ điển luật học thì cho vay được hiểu là: “Bên cho vay giao cho bên vay một khoản tiền hoặc vật cùng loại để làm sở hữu trong thời hạn hoặc các bên đã thỏa thuận.

Cho vay có thể có lãi hoặc không có lãi, người vay chỉ phải trả lãi nếu các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định”1. Theo Từ điển Tiếng Việt thì cho vay là: “đưa tiền cho vay trong một thời hạn nhất định rồi trả cả vốn lẫn tỷ suất lại”2. Theo Từ điển Tưởng giải và liên tưởng thì khái niệm cho vay là “tạm cho người khác sử dụng một khoản tiền hoặc vật dụng và sẽ được hoàn lại theo thỏa thuận”3. Từ các khái niệm pháp lý và khái niệm trong từ điển Việt Nam, tác giả đưa ra khái niệm về cho vay như sau: cho vay là việc một người (người cho 1 Từ điển luật học, Nxb Từ điển Bách Khoa,tr.143 2 Nguyễn Như Ý, Đại từ điển tiếng Việt, Nxb Văn hóa thông tin, tr.371 3 Ngyễn Văn Đạm, Từ điển tưởng giải và liên tưởng tiếng Việt, Nxb Văn hóa thông tin, tr.149 11 vay) cho người khác (người vay) sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình trong một thời gian xác định, sau đó người vay phải hoàn trả tài sản đó cho bên người cho vay với một khoản lãi suất theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật.

Ví dụ: ông A cho ông B vay 10.000 đồng để hoạt động sản xuất, với thỏa thuận là ông B sẽ trả lại cho ông A 10.000 đồng đó trong 10 tháng, hàng tháng phải trả cho ông A 1.000 đồng tiền gốc cộng với 100.000 đồng tiền lãi suất, đến khi ông B trả hết số tiền 10.000 đồng đó cho ông A. Như vậy, việc vay và trả này là theo thỏa thuận (hợp đồng) giữa ông A và ông B, và hợp đồng này được pháp luật thừa nhận, bảo hộ. Khái niệm giao dịch dân sự Giao dịch dân sự là một trong những vấn đề phổ biến và quan trọng trong lĩnh vực dân sự bởi đây là phương tiện hữu hiệu để thỏa mãn quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể. Do đó, làm rõ những vấn đề liên quan đến hiệu lực của giao dịch dân sự luôn là nội dung then chốt của giao dịch dân sự, góp phần đảm bảo hiệu quả thực thi của luật, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan.

Điều 116 BLDS năm 2015 xác định: Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lí đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Từ quy định này ta thấy giao dịch dân sự được xác định là kết quả của việc làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự. Giao dịch dân sự là một sự kiện pháp lí (hành vi pháp lí đơn phương hoặc đa phương - một bên hoặc nhiều bên) làm phát sinh hậu quả pháp lí. Tuỳ từng giao dịch cụ thể mà làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật dân sự.

Giao dịch là hành vi có ý thức của 12 chủ thể nhằm đạt được mục đích nhất định, cho nên giao dịch dân sự là hành vi mang tính ý chí của chủ thể tham gia giao dịch, với những mục đích và động cơ nhất định. Trong giao dịch dân sự ý chí và sự thể hiện ý chí của chủ thể tham gia giao dịch là vô cùng quan trọng.