Đặt vấn đề Theo học thuyết tiến hoá của Charles Robert Darwin (1809 – 1882), loài người đã trải qua hàng triệu năm để tiến hoá đến con người hiện đại ngày nay. Trong quá trình đó, con người không chỉ đấu tranh sinh tồn, mà còn hoàn thiện chính mình làm tăng thêm sức mạnh con người, chế ngự thiên nhiên, tăng thêm động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Đến nay, thế giới đang diễn ra những biến đổi nhanh chóng, sâu sắc và phức tạp, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đang phát triển như vũ bão, đặc biệt là cách mạng thông tin đã tạo ra sự biến đổi về chất chưa từng có trong lực lượng sản xuất, đưa nhân loại từng bước quá độ sang một trình độ văn minh mới – văn minh trí tuệ. Bước vào thế kỷ XXI trí tuệ con người đã tạo nên sự chuyển đổi từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức, điều đó đã làm thay đổi căn bản lối sống, cách làm việc và cách thức tổ chức xã hội.
Vai trò của của con người trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Như ta đã biết, bất cứ một sự phát triển nào cũng đều phải có động lực để thúc đẩy, mà phát triển kinh tế - xã hội thì được dựa trên nhiều nguồn lực như: nhân lực (nguồn lực con người); vật lực (nguồn lực vật chất); tài lực (nguồn lực tài chính tiền tệ), … Xét về mặt xã hội, thì các nguồn lực như tài lực, vật lực, … đều bị giới hạn về mặt số lượng, không gian, thời gian, …. Đối với các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội khác, thì so về mặt số lượng và trữ lượng, chất lượng, các nguồn lực đó có thể rất dồi dào, phong phú, nhưng khi khai thác và sử dụng thì đến một lúc nào đó, chúng sẽ trở nên cạn kiệt. Khi ấy, nền kinh tế vốn cơ bản dựa vào nguồn lực này sẽ gặp khó khăn, nếu không muốn nói là bị đe doạ.
Trái lại, với nguồn lực con người, tiềm năng sức lực, trí tuệ, thì luôn phát triển không ngừng. Xét trên bình diện xã hội, có thể khẳng định nguồn lực con người là vô tận, và do vậy, con người là nguồn lực cơ bản của sự phát triển bền vững. 2 Mặt khác, chỉ có thể thông qua nguồn lực con người thì mới có thể phát huy được các nguồn lực kia. Ngay cả trong điều kiện đạt được tiến bộ khoa học kỹ thuật hiện đại như ngày nay thì cũng không thể tách rời nguồn lực con người bởi lẽ, chính con người tạo ra những máy móc thiết bị hiện đại đó, nó thể hiện mức độ hiểu biết và chế ngự tự nhiên của con người; và đối với máy móc thiết bị dù có hiện đại đến đâu đi nữa, nếu thiếu sự điều khiển, kiểm tra của con người thì chúng chỉ là vật chất đơn thuần.
Chỉ có tác động của con người mới phát động chúng và đưa chúng vào hoạt động, phuc vụ cho con người. Suy cho cùng, mục tiêu của sự phát triển xã hội cũng chính là việc phục vụ con người, phát triển con người ngày càng hoàn thiện hơn. Con người không chỉ là động lực của sự phát triển mà còn là mục tiêu của sự phát tiển đó. Trong giai đoạn hiện nay, giai đoạn toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, nền kinh tế thế kỷ XXI được gọi là nền kinh tế tri thức, thì vai trò chủ yếu trong việc nâng cao chất lượng con người và nguồn nhân lực, càng trở thành yếu tố quyết định và là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu trong chính sách phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc.
Đảng và nhà nước ta đã luôn khẳng định giáo dục là quốc sách hàng đầu của đất nước. Để Việt Nam sánh vai cùng các cường quốc năm châu, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ nguồn gốc của sự phát triển đó không ngoài việc học tập của các thế hệ trẻ Việt Nam. Việt Nam ta ngày nay xác định, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước sẽ được diễn ra trong sự kết hợp những bước đi tuần tự với những bước nhảy vọt nhằm rút ngắn khoảng cách phát triển giữa nước ta với một số nước trong khu vực và trên thế giới. Sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện khoa học công nghệ phát triển như vũ bão và quá trình chủ động hội nhập kinh tế quốc tế đang đặt ra đòi hỏi quan trọng, cấp bách hiện nay là phải đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu.
Vì vậy phát triển nguồn nhân lực là một nhiệm vụ trọng yếu, nhân tố quyết định sự thành công của tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. 3 Cà Mau vốn có điều kiện thiên nhiên thuận lợi, người Cà Mau phóng khoáng vô tư, lấy việc khai thác tài nguyên thiên nhiên sẳn có mà ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, qua số liệu thống kê cho thấy, tốc độ phát triển kinh tế Cà Mau trong nhiều năm qua là không tương xứng với tiềm năng sẳn có. Tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt, trong khi dân số ngày càng tăng, nhu cầu lại không ngừng phát triển, tất cả những điều đó đã làm cho sự phát triển của Cà Mau thiếu ổn định và thiếu tính bền vững.
Nhìn ra thế giới, có rất nhiều nước không có tài nguyên thiên nhiên như Việt Nam nhưng có sự phát triển vượt bậc như Nhật Bản, Hàng Quốc, hay singapore, … , sự phát triển đó chính là nhờ họ đã đầu tư đúng mức vào giáo dục. Ngay trong nước, ở các đô thị phát triển như Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Biên Hoà, Cần Thơ, …, dù tài nguyên rừng vàng biển bạc không thể sánh được với Cà Mau, nhưng họ lại có tốc độ phát triển hơn hẳn Cà Mau. Chính là nhờ họ có được sự đầu tư, thu hút được nguồn nhân lực có chất lượng để phát triển kinh tế xã hội của địa phương mình. Nhìn nhận và đánh giá đúng thực trạng của mình, tỉnh Cà Mau phải nhanh chóng thực hiện chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc từng bước phát triển nền kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Để thực hiện được nhiệm vụ phát triển nền kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Cà Mau cần phải xác định nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của tỉnh, chính là việc phải thật sự quan tâm đến con người, đầu tư cho con người một cách toàn diện, thông qua các giải pháp thu hút, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, từ đó làm nền tảng vững chắc cho nền kinh tế tỉnh Cà Mau phát triển bền vững. Sau thời gian học tập tại trường, được sự hướng dẫn nhiệt tình của Quý Thầy cô, bản thân đã tiếp thu các kiến thức chuyên sâu và bổ ích, bản thân đã nhận thức rõ hơn về vai trò và tầm quan trọng của nguồn nhân lực đối với sự phát triển của xã hội. Vì vậy, tôi đã chọn đề tài luận văn tốt nghiệp lớp Chính sách công của mình là: “THU HÚT, ĐÀO TẠO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NGUỒN NHÂN LỰC ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỈNH CÀ MAU”. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu tổng quát Mục tiêu nghiên cứu đề tài chính là tìm ra các giải pháp thu hút, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế ở tỉnh Cà Mau. Mục tiêu cụ thể - Phân tích hiện trạng nguồn nhân lực tỉnh Cà Mau về số lượng và chất lượng. - Đề ra một số giải pháp điều chỉnh chính sách, chế độ đãi ngộ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động theo hướng thu hút, đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong việc phát triển kinh tế của tỉnh Cà Mau. Câu hỏi nghiên cứu Để giải quyết được mục tiêu mà đề tài đã đặt ra, thì câu hỏi mà đề tài cần phải giải quyết là: Giải pháp nào hiệu quả trong việc thu hút, đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để phát triển kinh tế ở Cà Mau? 1.
Phạm vi nghiên cứu 1. Về nội dung Do khả năng và trình độ có hạn, nên đề tài thu hút, đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực này, chỉ giới hạn ở nguồn lực con người có chất lượng – hay nguồn lực con người đã qua đào tạo có trình độ từ cao đẳng trở lên, và đề tài cũng chỉ đi sâu vào phân tích các khía cạnh có liên quan đến việc thu hút và chất lượng nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên có quan điểm cho rằng, nguồn nhân lực được hiểu là toàn bộ trình độ chuyên môn mà con người tích lũy được có khả năng đem lại thu nhập trong tương lai. Một quan điểm khác lại cho rằng, nguồn nhân lực là tổng thể các tiềm năng lao động của một nước hay một địa phương, tức là nguồn lao động được chuẩn bị ở các mức độ khác nhau sẵn sàng tham gia vào một công việc lao động nào đó, đó là những người lao động có kỹ năng đáp ứng 5 được yêu cầu của chuyển đổi cơ cấu lao động, chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Về thời gian Đề tài nghiên cứu trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến 2014. Về địa điểm Địa điểm của đề tài tập trung nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Cà Mau. 6 CHƯƠNG II - CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Một số khái niệm 2.
Khái niệm về nguồn lực Nguồn lực có thể coi là những thành phần cốt lõi để phát triển nền kinh tế của một quốc gia, vùng, lãnh thổ và cả trong từng đơn vị, nó đảm bảo cho sự phát triển liên tục và bền vững. Nguồn lực là tổng hợp các yếu tố vật chất và phi vật chất của một đất nước và thúc đẩy nó phát triển. Trong thời đại ngày nay, nguồn lực của một nền kinh tế gồm 5 nhóm cơ bản: - Nguồn lực con người; - Nguồn lực tài nguyên; - Nguồn lực vốn; - Nguồn lực khoa học – công nghệ; và - Nguồn lực phi vật chất. Trong cơ cấu các nguồn lực, mỗi nhóm nguồn lực có vị trí, vai trò và tầm quan trọng khác nhau, tuỳ thuộc vào thực trạng và chiến lược phát triển kinh tế của mỗi quốc gia.
