CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH 1. Khái niệm chung về hiệu quả sản xuất kinh doanh 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về hiệu quả kinh tế. Trong cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước hiện nay để thực hiện tốt chế độ hoạch toán kinh tế, bảo đảm lấy thu bù chi và có lãi trong hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hoá và dịch vụ, mục tiêu của người sản xuất là tối đa hóa lợi nhuận.
Các nguồn lực được sử dụng chủ yếu trong quá trình sản xuất là nguồn vốn, lao động, điều kiện kinh tế, thế mạnh so sánh giữa các khu vực kinh tế… Hiện nay các nguồn lực đang ngày càng khan hiếm và dần bị cạn kiệt trong khi nhu cầu của con người ngày càng tăng. Do đó việc sử dụng có hiệu quả các nguồn lực là rất cần thiết. Một mặt, nó giải quyết được tình trạng khan hiếm về nguồn lực, mặt khác nó làm gia tăng lợi nhuận kinh tế. Trong tác phẩm “Sự giàu có của các quốc gia” [1] A.Smith cho rằng: “ Hiệu quả kinh tế được phản ánh thông qua tiền lãi và lợi nhuận, lợi nhuận là tiền lời đối với tư bản hơn là thu nhập của doanh nghiệp.
Tiền lãi được xem là đại diện của lợi nhuận, coi hiệu quả kinh tế là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu và lợi nhuận.” Theo giáo trình “Kinh tế chính trị Mác-Lênin” [2] cho rằng: “ Hiệu quả kinh tế là mức độ thỏa mãn yêu cầu của quy luật kinh tế cơ bản xã hội chủ nghĩa. Quỹ tiêu dùng với tư cách là chi tiêu đại diện cho mức sống của mọi người trong doanh nghiệp, là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh”. Theo giáo trình Thống kê kinh tế 2014 thì "Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế biểu hiện sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực trong quá trình tái sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu tối đa hoá lợi ích thu được và tối thiểu hoá nguồn lực bỏ ra" NXB Đại học Kinh tế quốc dân [3]. Khi nghiên cửu về bản chất của hiệu quả kinh tế, các nhà kinh tế học đã đưa ra 4 những quan điểm khác nhau nhưng đều thống nhất chung bản chất của nó.
Người sản xuất muốn có lợi nhuận thì phải bỏ ra những chi phí nhất định, những chi phí đó là: nguồn vốn, nhân lực, vật lực… Chúng ta tiến hành so sánh kết quả đạt được sau một quá trình sản xuất với chi phí bỏ ra thì có hiệu quả kinh tế. Sự chênh lệch này càng cao thì hiệu quả kinh tế càng lớn và ngược lại. Theo các khái niệm hiệu quả kinh tế ở trên, có thể thấy hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế quan trọng biểu hiện quan hệ so sánh giữa kết quả kinh tế mà xã hội đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được hiệu quả đó. Công thức khái quát hiệu quả kinh tế: K H= C H: là hiệu quả kinh tế của một hiện tượng ( quá trình kinh tế ) nào đó.
K: là kết quả thu được từ hiện tượng ( quá trình ) kinh tế đó C: chi phí toàn bộ để đạt được kết quả đó. Hiệu quả kinh tế là phạm trù phải được quan tâm nghiên cứu ở các hai giác độ vĩ mô và vi mô. Cũng vì vậy, nếu xét ở phạm vi nghiên cứu, chúng ta có hiệu quả kinh tế của toàn bộ nền kinh tế quốc dân, hiệu quả kinh tế ngành, hiệu quả kinh tế vùng lãnh thổ và hiệu quả kinh tế hoạt động sản xuất kinh doanh. Muốn đạt được hiệu quả kinh tế quốc dân, hiệu quả kinh tế ngành cũng như hiệu quả kinh tế vùng lãnh thổ cao, vai trò điều tiết vĩ mô là cực kỳ quan trọng.
Trong phạm vi nghiên cứu luận văn, chúng ta chỉ quan tâm tới hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh. Khái niệm hiệu quả sản xuất kinh doanh. Từ quan điểm về hiệu quả kinh tế đã nêu, có thể hiểu hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, thiết bị máy móc, nguyên nhiên liệu và nguồn vốn) để đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra. Hiệu quả sản xuất kinh doanh chính là chênh lệch giữa kết quả mang lại và những chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Nó phản ánh trình độ tổ chức, quản lý sản xuất kinh doanh của khu vực. Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một thước đo ngày càng quan trọng để đánh giá sự tăng trưởng kinh tế của mỗi khu vực nói riêng cũng như của toàn bộ nền kinh 5 tế của từng khu vực, quốc gia nói chung. Hiệu quả sản xuất kinh doanh càng cao, càng có điều kiện mở rộng và phát triển sản xuất đầu tư tài sản cố định, nâng cao mức sống của công nhân viên, thực hiện tốt nghĩa vụ với nhà nước. Công thức chung đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh: K ế t qu ả đầ u ra Hiệu quả sản xuất kin h doan h = Y ế u t ố đầ u v à o Kết quả đầu ra được đo bằng các chỉ tiêu như: Giá trị tổng sản lượng, tổng doanh thu, lợi nhuận thuần, lợi tức gộp.
Còn các yếu tố đầu vào bao gồm: Tư liệu lao động, đối tượng lao động, con người, vốn chủ sở hữu, vốn vay. Công thức này phản ánh sức sản xuất của các chỉ tiêu đầu vào được tính cho tổng số và cho phần riêng gia tăng. Hiệu quả sản xuất kinh doanh lại có thể được tính bằng cách so sánh nghịch đảo: Y ế u t ố đ ầu v ào Hi ệ u qu ả s ả n xu ấ t kin h doan h = K ế t qu ả đ ầ u ra Công thức trên phản ánh suất hao phí của các chỉ tiêu đầu vào, nghĩa là để có được một đơn vị kết quả đầu ra thì hao phí hết bao nhiêu đơn vị chi phí ở đầu vào. Hiệu quả sản xuất kinh doanh của mỗi khu vực phải được xem xét một cách toàn diện cả về không gian và thời gian trong mối quan hệ với hiệu quả chung của toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Hiệu quả sản xuất kinh doanh giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi doanh nghiệp, là động lực thúc đẩy, kích thích người lao động làm việc với hiệu suất cao hơn, góp phần từng bước cải thiện nền kinh tế quốc dân trong mỗi quốc gia. Vai trò của hiệu quả sản xuất kinh doanh Hiệu quả sản xuất kinh doanh là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị thực hiện nhiệm vụ quản trị kinh doanh. Khi tiến hành bất kỳ một hoạt động sản xuất kinh doanh nào thì các doanh nghiệp đều phải huy động và sử dụng các nguồn lực mà doanh nghiệp có khả năng có thể tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra. Ở mỗi giai đoạn phát triển, doanh nghiệp đều có những mục tiêu khác nhau, nhưng mục tiêu cuối cùng bao trùm toàn bộ quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là tối đa hóa 6 lợi nhuận trên cơ sở sử dụng tối ưu các nguồn lực của doanh nghiệp.
Để thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cũng như các mục tiêu khác, các nhà quản trị phải sử dụng nhiều phương pháp, nhiều công cụ khác nhau. Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một trong các công cụ hữu hiệu nhất để các nhà quản trị thực hiện chức năng quản trị của mình. Thông qua việc tính toán hiệu quả sản xuất kinh doanh không những cho phép các nhà quản trị kiểm tra đánh giá tính hiệu quả của các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp (các hoạt động có hiệu quả hay không và hiệu quả đạt ở mức độ nào), mà còn cho phép các nhà quản trị phân tích tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, để từ đó đưa ra được các biện pháp điều chỉnh thích hợp trên cả hai phương diện giảm chi phí tăng kết quả nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hiệu quả sản xuất kinh doanh không chỉ được sử dụng để kiểm tra , đánh giá và phân tích trình độ sử dụng tổng hợp các nguồn lực đầu vào trong phạm vi toàn doanh nghiệp mà còn được sử dụng để kiểm tra đánh giá trình độ sử dụng từng yếu tố đầu vào trong phạm vi toàn doanh nghiệp cũng như ở từng bộ phận cấu thành của doanh nghiệp.
Do vậy xét trên phương diện lý luận và thực tiễn thì hiệu quả sản xuất kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng và không thể thiếu được trong việc kiểm tra đánh giá và phân tích nhằm đưa ra các giải pháp tối ưu nhất, lựa chọn được các phương pháp hợp lý nhất để thực hiện mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra. Hệ thống chỉ tiêu thống kê hiệu quả sản xuất kinh doanh. Nguyên tắc xây dựng hệ thống chỉ tiêu Thông thường để đánh giá tình hình hiệu quả sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp người ta thường hay quan tâm tới các số liệu ở các báo cáo tài chính. Tuy nhiên để có thể đưa ra được một cách nhìn khái quát phù hợp về mọi hoạt động của doanh nghiệp, các nhà quản trị kinh tế không chỉ quan tâm tới các số liệu trong báo cáo tài chính đơn thuần mà còn quan tâm tới một lượng khá lớn các chỉ số tài chính để giải thích cho các mối quan hệ tài chính.
Để đánh giá chính xác, có cơ sở khoa học hiệu quả sản xuất kinh doanh cần phải xây dựng hệ thống các chỉ tiêu phù hợp bao trùm mọi chỉ tiêu khác. Các chỉ tiêu đó phải phản 7 ánh được sức sản xuất, xuất hao phí cũng như sức sinh lợi của từng yếu tố, từng loại vốn và phải thống nhất với công thức đánh giá hiệu quả. Lựa chọn các chỉ tiêu phân tích thống kê hiệu quả sản xuất kinh doanh cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau: Thứ nhất, phải đảm bảo tính hướng đích: Phải phù hợp với mục đích, yêu cầu và nhiệm vụ nghiên cứu.