Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN cấp huyện. Chương 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng công tác quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN trên địa bàn huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai. Chương 4: Định hƣớng và một số giải pháp nâng cao quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN trên địa bàn huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai.
5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NSNN CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN cấp huyện 1. Các khái niệm - Đầu tƣ: Theo Khoản 1 Điều 3 của Luật Đầu tƣ 2005: “Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư”. Cụ thể hơn, đầu tƣ là việc sử dụng các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm thu đƣợc các kết quả, thực hiện đƣợc những mục tiêu nhất định trong tƣơng lai.
Các nguồn lực sử dụng có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, hoặc là sức lao động và trí tuệ. Những kết quả đạt đƣợc có thể là sự gia tăng tài sản vật chất, tài sản tài chính hoặc là tài sản trí tuệ và nguồn lực có đủ điều kiện để làm việc với năng suất cao hơn cho nền kinh tế và cho toàn bộ xã hội. - Đầu tƣ xây dựng cơ bản: Xây dựng cơ bản (XDCB): Là hoạt động cụ thể tạo ra các tài sản cố định (khảo sát, thiết kế, xây dựng, lắp đặt máy móc thiết bị), kết quả của các hoạt động xây dựng cơ bản là các tài sản cố định, với năng lực phục vụ sản xuất nhất định [13]. Đầu tư XDCB: Là một bộ phận của hoạt động đầu tƣ, đó là việc bỏ vốn để tiến hành các hoạt động XDCB nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài sản cố định nhằm phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân.
Nhƣ vậy, đầu tƣ XDCB trong nền kinh tế quốc dân đƣợc thực hiện thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, nâng cấp, hiện đại hoá hay khôi phục tài sản cố định cho nền kinh tế. - Vốn đầu tƣ XDCB: Vốn đầu tư: Là biểu hiện bằng tiền của giá trị đầu tƣ, bao gồm các chi 6 phí tiêu hao nguồn lực phục vụ cho hoạt động đầu tƣ, nghĩa là bao gồm toàn bộ chi phí đầu tƣ (Nguyễn Thị Thoa, 2015). Theo quy định tại Khoản 18, điều 3, Luật đầu tƣ năm 2014: “Vốn đầu tư là tiền và tài sản khác để thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh”. Vốn đầu tư XDCB: Là tiền và các tài sản khác để thực hiện hoạt động đầu tƣ vào các công trình, dự án XDCB.
- Ngân sách Nhà nƣớc: Luật Ngân sách Nhà nƣớc năm 2015 đã nêu rõ các quy định về quản lý và điều hành NSNN của Việt Nam, tại Điều 1 ghi rõ: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước”. Trong đó: Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nƣớc, các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khoản viện trợ, các khoản thu khác theo quy định của Pháp luật. Chi ngân sách Nhà nƣớc bao gồm: a) Chi đầu tƣ phát triển; b) Chi dự trữ quốc gia; c) Chi thƣờng xuyên; d) Chi trả nợ lãi; đ) Chi viện trợ; e) Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật (Lê Văn Hưng, 2013). Chi đầu tư phát triển là nhiệm vụ chi của ngân sách Nhà nƣớc, gồm chi đầu tƣ xây dựng cơ bản và một số nhiệm vụ chi đầu tƣ khác theo quy định của pháp luật.
Chi đầu tư xây dựng cơ bản là nhiệm vụ chi của ngân sách Nhà nƣớc để thực hiện các chƣơng trình, dự án đầu tƣ kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và các chƣơng trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Ngân sách Nhà nƣớc gồm ngân sách Trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách địa phƣơng gồm các cấp ngân sách: tỉnh, huyện, xã: + Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng (gọi chung là ngân 7 sách tỉnh), bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ƣơng; + Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ƣơng (gọi chung là ngân sách huyện), bao gồm ngân sách cấp huyện và ngân sách của các xã, phƣờng, thị trấn; + Ngân sách các xã, phƣờng, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã) (Lê Văn Hưng, 2013); - Vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN: Từ các phân tích về vốn đầu tƣ XDCB, ngân sách Nhà nƣớc, vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN có thể đƣợc hiểu nhƣ sau: Là một phần vốn đầu tƣ phát triển của NSNN đƣợc hình thành từ sự huy động của Nhà nƣớc dùng để chi cho đầu tƣ XDCB nhằm xây dựng và phát triển cơ sở vật chất - kỹ thuật và kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội cho nền kinh tế quốc dân. Tƣơng tự nhƣ phân cấp quản lý vốn, theo phân cấp quản lý ngân sách chia vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN thành: Vốn đầu tư XDCB của ngân sách Trung ương: Đƣợc hình thành từ các khoản thu của ngân sách Trung ƣơng nhằm đầu tƣ vào các dự án phục vụ lợi ích quốc gia.
Vốn đầu tư XDCB của ngân sách địa phương: Đƣợc hình thành từ khoản thu của ngân sách địa phƣơng nhằm đầu tƣ vào các dự án phục vụ cho lợi ích của địa phƣơng đó. Nguồn vốn này thƣờng đƣợc giao cho các cấp chính quyền địa phƣơng quản lý thực hiện. Nhƣ vậy, vốn đầu tƣ XDCB của NSNN cấp huyện đƣợc hình thành từ các khoản thu của NSNN cấp huyện nhằm đầu tƣ vào các dự án phục vụ cho lợi ích của địa phƣơng đó. Vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN phần lớn đƣợc sử dụng để đầu tƣ cho các dự án không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp, có vốn đầu tƣ lớn, có tác dụng chung cho nền kinh tế - xã hội mà các thành phần kinh tế khác không có khả năng hoặc không muốn tham gia đầu tƣ.
Đặc điểm và vai trò của vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện 1. Đặc điểm Từ các phân tích về vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN cấp huyện, chúng ta có thể thấy loại vốn này có một số đặc điểm sau đây: Thứ nhất, vốn đầu tư XDCB từ NSNN thường có quy mô lớn, có tính chất cố định. Vốn cho hoạt động đầu tƣ XDCB lớn, do sản phẩm có khối lƣợng lớn, thời gian xây dựng và tồn tại của sản phẩm XDCB dài, chu kỳ sản xuất không lặp lại là đặc điểm nổi bật của đầu tƣ XDCB. Để thực hiện đầu tƣ XDCB cần phải trải qua rất nhiều công đoạn, với sự tham gia của nhiều ngƣời ở các lĩnh vực chuyên môn khác nhau; hao phí về lao động, máy móc, nhiên, nguyên vật liệu là rất lớn.
Vì vậy để đảm bảo cho hoạt động đầu tƣ XDCB đạt đƣợc hiệu quả cao cần phải làm tốt công tác chuẩn bị. Dự án đầu tƣ đƣợc chuẩn bị tốt sẽ là kim chỉ nam, là cơ sở vững chắc, là tiền đề cho việc thực hiện các công cuộc đầu tƣ đạt hiệu quả tốt nhƣ mong muốn. Thứ hai, vốn đầu tư XDCB từ NSNN thường dài hạn và sản phẩm đầu tư XDCB có giá trị sử dụng lâu dài. Do công trình xây dựng mang tính đơn chiếc, không thể sản xuất đồng loạt, có chăng chỉ sản xuất đồng loạt một số cấu kiện trong nhà máy rồi đem lắp giáp ngoài công trƣờng và phải trải qua nhiều công đoạn mới trở thành công trình xây dựng hoàn chỉnh.Việc xây dựng công trình cần nhiều thời gian, do vậy vốn đầu tƣ XDCB thƣờng dài hạn và rất lớn.
Kết quả của đầu tƣ XDCB là những sản phẩm có giá trị lớn và có giá trị sử dụng lâu dài, nhiều năm, có khi hàng trăm năm. Thứ ba, vốn đầu tư XDCB từ NSNN chủ yếu được sử dụng để hình thành lên cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và tài sản cố định trong nền kinh tế. 9 Các công trình hạ tầng kỹ thuật: đƣờng xá, cầu cống, bến cảng, sân bay. và các công trình hạ tầng xã hội: trƣờng học, bệnh viện, nhà văn hóa.
đều có ý nghĩa rất lớn về mặt kỹ thuật, kinh tế, chính trị xã hội,. Các công trình đó đã góp phần tăng cƣờng cơ sở vật chất kỹ thuật cho đất nƣớc, làm thay đổi cơ cấu của nền kinh tế quốc dân từ đó đẩy mạnh tốc độ và nhịp điệu tăng năng suất lao động xã hội và phát triển nền kinh tế quốc dân, đảm bảo an ninh, quốc phòng. Thứ tư, vốn đầu tư XDCB dễ bị thất thoát, lãng phí Vốn đầu tƣ XDCB có quy mô lớn, thời gian đầu tƣ kéo dài, liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực, diễn ra không chỉ ở một địa phƣơng mà còn nhiều địa phƣơng với nhau, chủ đầu tƣ thƣờng không phải là ngƣời sử dụng trực tiếp nên rất dễ xảy ra tình trạng thất thoát, lãng phí. Sự thất thoát, lãng phí không những gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hƣởng tiêu cực về chính trị.
Tình trạng tham nhũng, bớt xén các khoản chi của Nhà nƣớc cho đầu tƣ xây dựng có thể gây nhiễu loạn xã hội, làm thay đổi chủ trƣơng đầu tƣ, làm giảm uy tín, vai trò của các cơ quan Nhà nƣớc, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Nhà nƣớc. Vai trò của vốn đầu tư XDCB từ NSNN cấp huyện Một là, vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN góp phần quan trọng vào việc xây dựng và phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật, hình thành kết cấu hạ tầng chung cho đất nƣớc nhƣ giao thông, thuỷ lợi, hệ thống điện, trƣờng học, trạm y tế… Thông qua việc duy trì và phát triển hoạt động đầu tƣ XDCB, vốn đầu tƣ XDCB từ NSNN góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế quốc dân, tái tạo và tăng cƣờng năng lực sản xuất, tăng năng suất lao động, tăng thu nhập quốc dân và tổng sản phẩm xã hội.