CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH 1. Vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước 1. Khái niệm vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước Theo kinh tế học, vốn nói chung là một yếu tố sản xuất, là tiền, tài sản, quyền tài sản trị giá được thành tiền có thể sử dụng trong kinh doanh. Nói cách khác, vốn là giá trị toàn bộ tài sản hữu hình (nhà xưởng, máy móc thiết bị.), tài sản vô hình (sáng chế, phát minh, nhãn hiệu thương mại.) mà doanh nghiệp đầu tư và tích luỹ được trong quá trình SXKD nhằm tạo ra giá trị thặng dư.
Cũng theo kinh tế học, đầu tư là hoạt động sử dụng các nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất, nguồn lực lao động và trí tuệ để SXKD trong một thời gian tương đối dài nhằm thu về lợi nhuận và lợi ích KTXH. Như vậy suy rộng ra có thể hiểu, vốn đầu tư là yếu tố đầu vào quan trọng, được sử dụng vào quá trình sản xuất của doanh nghiệp và nền kinh tế tổng thể của một quốc gia. Đó là tất cả những gì mà doanh nghiệp, nền kinh tế sử dụng vào quá trình sản xuất, nhằm mục đích tạo ra khối lượng sản phẩm, hàng hoá có giá trị lớn hơn giá trị bỏ ra ban đầu. Dưới góc độ quản lý vĩ mô của nhà nước, đầu tư công là hoạt động đầu tư vốn nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng KTXH và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển KTXH.
Trong đó có các dự án đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ. Nguồn vốn sử dụng e 10 cho đầu tư các dự án này chủ yếu được huy động từ NSNN các cấp. Qua đó luận văn xác định rằng: Vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ NSNN là nguồn lực tài chính được huy động từ NSNN các cấp để chi trả cho hoạt động của các dự án đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ. Nói cách khác, vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN là toàn bộ những chi phí để đạt được mục đích đầu tư các dự án xây dựng CSHT giao thông đường bộ.
Đặc điểm của vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước Với đặc thù nguồn vốn xuất phát từ NSNN các cấp và mục đích của các dự án đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ là mục tiêu KTXH, nên vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN có những đặc điểm khác biệt: - Là một bộ phận của vốn đầu tư phát triển. Chi cho đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộlà một mục chi quan trọng của NSNN các cấp hàng năm, thuộc nhóm chi dầu tư phát triển. - Quy mô vốn đầu tư cho một dự án thường lớn, nhu cầu vốn đầu tư ở các địa phương không thường xuyên, không ổn định. Các công trình xây dựng CSHT giao thông đường bộ thông thường đều có quy mô đầu tư lớn, nên yêu cầu đặt ra là phải tiến hành đầu tư theo dự án.
Tuy nhiên, do nguồn vốn NSNN các cấp có hạn, nên các cấp phải tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi đi đến quyết định đầu tư, do đó, nhu cầu vốn đầu tư ở các địa phương không thường xuyên, không ổn định. - Hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN thường được nhìn nhận ở hiệu quả KTXH, cơ hội thu hồi vốn thấp. Phần lớn các dự án đầu tư xây dựng hệ thống giao thông đường bộ có hiệu e 11 quả đa mục tiêu, trong đó hiệu quả KTXH đóng vai trò chủ yếu. Lợi ích mà chúng mang lại thường phát huy trong thời gian dài, hiệu quả của vốn đầu tư thường khó đo lường trực tiếp mà được đánh giá thông qua hiệu quả hoạt động của các lĩnh vực, các ngành khác trong nền kinh tế.
Do cơ hội thu hồi vốn trực tiếp thấp, nếu nhà nước không có các chính sách ưu đãi thì khó thu hút được vốn từ khu vực tư nhân đầu tư vào lĩnh vực này. - Khả năng thất thoát vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN lớn. Cũng như vốn dành cho xây dựng đường bộ, vốn cho công tác bảo trì thường phát sinh trong thời gian dài, sử dụng cho nhiều loại công việc có tính chất đặc điểm khác nhau, có thể do nhiều đơn vị cùng thực hiện. Từ đó, đòi hỏi công tác quản lý, giám sát sử dụng vốn phải thật chặt chẽ, tránh thất thoát, lãng phí.
Phân loại vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước Tùy thuộc vào mục đích mà có thể phân loại vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN theo một số tiêu thức sau: - Phân loại theo cấp đầu tư, bao gồm: vốn đầu tư từ ngân sách trung ương và vốn đầu tư từ ngân sách địa phương. - Phân loại theo chu trình dự án, bao gồm: vốn cho giai đoạn chuẩn bị đầu tư, vốn cho giai đoạn thực hiện đầu tư, vốn cho giai đoạn kết thúc đầu tư. - Phân loại theo nội dung kinh tế, bao gồm: vốn cho xây dựng lắp đặt, vốn cho mua sắm máy móc thiết bị, vốn kiến thiết cơ bản khác. Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nướcở địa phương cấp tỉnh 1.
Khái niệm quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nướcở địa phương cấp tỉnh Quản lý là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong mọi ngành nghề, lĩnh e 12 vực của đời sống kinh tế, xã hội. Tính đến thời điển thực hiện nghiên cứu này, đã có khác nhiều tác giả đưa ra quan điểm của mình về quản lý, trong đó có những giáo trình giảng dạy bậc đại học. - Quản lý là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý một cách liên tục, có tổ chức, liên kết các thành viên trong tổ chức hành động nhằm đạt tới mục tiêu với kết quả tốt nhất. (Phạm Quang Lê, 2007) - Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát các nguồn lực và hoạt động của hệ thống xã hội nhằm đạt được mục đích của hệ thống với hiệu lực và hiệu quả cao một cách bền vững trong điều kiện môi trường luôn biến động.
(Nguyễn Thị Ngọc Huyền và cộng sự, 2012) - Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt đến mục tiêu của tổ chức trong điều kiện biến động của môi trường. (Nguyễn Hồng Sơn và Phan Huy Đường, 2013) Áp dụng vào trường hợp nghiên cứu, luận văn đưa ra khái niệm như sau: Quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ NSNN ở địa phương cấp tỉnh là việc chính quyền tỉnh sử dụng tổng thể các biện pháp, công cụ tác động vào quá trình phân bổ và sử dụng vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN nhằm mục tiêu sử dụng có hiệu quả nguồn vốn đầu tư, đồng thời góp phần vào sự phát triển KTXH của địa phương. - Chủ thể quản lý vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN ở địa phương cấp tỉnh là HĐND, UBND tỉnh, thực hiện việc quản lý thông qua các cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND tỉnh: Sở GTVT, Sở KH&ĐT, Sở Tài chính, KBNN, Chủ đầu tư. - Đối tượng quản lý vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNNlà vốn đầu tư được cấp phát theo kế hoạch với quy trình rất chặt chẽ gồm nhiều khâu: xây dựng cơ chế chính sách, xây dựng kế hoạch, xây dựng e 13 dự toán, định mức tiêu chuẩn, chế độ kiểm tra báo cáo, phân bổ dự toán năm, phân bổ hạn mức kinh phí hàng quý có chia ra tháng, cấp phát, hạch toán kế toán thu chi quỹ, báo cáo quyết toán.
Quan hệ giữa vốn đầu tư và quy trình dự án rất chặt chẽ. Vốn đầu tư chỉ được giải ngân và cấp phát cho việc sử dụng chỉ sau khi dự án (công trình) đầu tư được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc quyết toán vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN chỉ khi dự án được nghiệm thu và bàn giao đưa vào sử dụng. Mục tiêu của quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước ở địa phương cấp tỉnh Công tác quản lý vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN ở địa phương cấp tỉnh hướng đến những mục tiêu như sau: - Đảm bảo nguồn vốn NSNN được sử dụng một cách hiệu quả: Hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư được thể hiện không đơn thuần ở hiệu quả về mặt kinh tế, vì những dự án loại này rất khó xác định được hiệu quả về mặt kinh tế.
Nhìn chung đối với một dự án đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN, công tác quản lý vốn đầu tư được đánh giá hiệu quả khi dự án hoàn thành với chất lượng tốt trong giới hạn kế hoạch vốn. - Góp phần thúc đẩy phát triển KT-XH, cải thiện và nâng cao đời sống của người dân: Đây là mục tiêu xã hội của việc quản lý vốn đầu tư xây dựng CSHT giao thông đường bộ từ NSNN. Công tác quản lý vốn được thực hiện tốt sẽ giúp địa phương nhanh chóng có được hệ thống CSHT giao thông thuận lợi phục vụ cho hoạt động SXKD của các chủ thể kinh tế trên địa bàn. Qua đó góp phần thúc đẩy KT-XH của địa phương, gia tăng thu nhập, cải tiến đời sống vật chất, tinh thần của người dân.
Ngoài ra, việc thực hiện tốt các dự án giao thông còn tạo ra sự tiện lợi, an toàn cho người tham gia giao thông là một nhân tố rất quan trọng trong việc tạo lòng tin của nhân dân đối với chính e 14 quyền. Nguyên tắc quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nướcở địa phương cấp tỉnh Việc có tuân thủ tốt các nguyên tắc quản lý vốn hay không sẽ quyết định đến hiệu quả quản lý vốn.