Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG ĐỐI VỚI NGÀNH Y TẾ Ở CẤP TỈNH 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài sản công đối với ngành Y tế cấp tỉnh 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của tài sản công đối với ngành Y tế 1. Khái niệm tài sản công Tại Điều 53, Hiến pháp 2013: “Tài sản công bao gồm đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”.
Tại Khoản 1, Điều 53, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017: “Tài sản công là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý, bao gồm: tài sản công phục vụ hoạt động quản lý, cung cấp dịch vụ công, bảo đảm quốc phòng, an ninh tại cơ quan, tổ chức, đơn vị; tài sản kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân; tài sản công tại DN; tiền thuộc NSNN, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, dự trữ ngoại hối nhà nước; đất đai và các loại tài nguyên khác”. Tóm lại ta có thể hiểu là có hai nguồn hình thành chính tài sản công là từ ngân sách của nhà nước và tài nguyên của quốc gia. Tài sản công bao gồm những loại tài sản do chính phủ sở hữu, tài sản của địa phương, của doanh nghiệp trực thuộc quản lý của nhà nước hay các đơn vị hành chính sự nghiệp công lập do nhà nước quản lý. Đặc điểm tài sản công trong ngành Y tế Tài sản công thì rất đa dang bao gồm nhiều chủng loại và mỗi lại thì lại có công dụng, tính chất và đặc điểm khác nhau.
Đối với các đơn vị trong ngành y tế tài sản công là một trong những tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất, theo Phan Hữu Nghị (2009), tài sản công mang những đặc điểm chủ yếu sau: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 Thứ nhất: Nguồn hình thành tài sản công tại các đơn vị trong ngành y tế là từ tiền ngân sách nhà nước hoặc các nguồn khác từ ngân sách. Trừ một số tài sản đặc biệt như: đất đai, tài sản được xác lập sở hữu Nhà nước, sau đó được chuyển giao cho đơn vị trong ngành y tế quản lý sử dụng; còn lại đại bộ phận tài sản công dùng trong các đơn vị trong ngành y tế là những tài sản được hình thành từ kết quả đầu tư xây dựng, mua sắm bằng tiền của ngân sách nhà nước hoặc có nguồn từ ngân sách nhà nước (thừa kế của thời kỳ trước). Ngay cả những tài sản thiên nhiên ban tặng như đất đai, tài nguyên, các đơn vị trong ngành y tế muốn sử dụng được cũng phải đầu tư chi phí bằng tiền của ngân sách nhà nước cho các công việc khảo sát, thăm dò, đo đạc, san lấp mặt bằng, tiền trưng mua đất (tiền bồi thường đất). Các đơn vị trong ngành y tế là những đơn vị được ngân sách nhà nước đảm bảo kinh phí hoạt động.
Do vậy, toàn bộ vốn đầu tư xây dựng, mua sắm tài sản cũng như các chi phí để hình thành tài sản công, chi phí trong quá trình sử dụng tài sản đều do ngân sách nhà nước đảm bảo. Bên cạnh đó là những tài sản được hình thành từ nguồn viện trợ không hoàn lại, tài sản do dân đóng góp xây dựng và tài sản được xác lập quyền sở hữu Nhà nước. đối với tài sản này, ngân sách nhà nước không trực tiếp đầu tư xây dựng và mua sắm mà chỉ giao tài sản cho các cơ quan sử dụng. Nhưng các tài sản này trước khi giao cho các đơn vị trong ngành y tế sử dụng, đều phải xác lập quyền sở hữu Nhà nước.
Khi các tài sản này được xác lập quyền sở hữu Nhà nước, thì giá trị của các tài sản đều được ghi thu cho ngân sách nhà nước. Như vậy, suy cho cùng các tài sản được xác lập quyền sở hữu Nhà nước, tài sản viện trợ không hoàn lại, tài sản do dân đóng góp giao cho các cơ quan hành chính sử dụng vẫn có nguồn gốc hình thành từ ngân sách nhà nước. Từ sự phân tích trên cho thấy dù là tài sản nhân tạo hay tài sản thiên tạo và được hình thành từ kết quả đầu tư trực tiếp, xây dựng mua sắm tài sản hay các nguồn tài Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 sản được xác lập quyền sở hữu Nhà nước, thì tài sản công trong các đơn vị trong ngành y tế đều được đầu tư, mua sắm bằng tiền của ngân sách nhà nước hoặc có nguồn từ ngân sách nhà nước. Thứ hai: Tài sản công khi đã được hình thành và sử dụng phải phù hợp điều kiện, chức năng của từ cơ quan và được pháp luật bảo vệ.
Tài sản công tại các đơn vị trong ngành y tế là cơ sở vật chất để phục vụ hoạt động của các cơ quan. Hoạt động của mỗi cơ quan nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước, khám chữa bệnh của mình. Do vậy, sự hình thành và sử dụng tài sản công tại các đơn vị trong ngành y tế tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, cụ thể là: Đối với cơ quan quản lý nhà nước, tài sản công chỉ đơn thuần là điều kiện vật chất, là phương tiện để cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng. Tài sản công của các cơ quan này lớn nhất là trụ sở làm việc, các phương tiện giao thông vận tải phục vụ đi lại công tác, các trang thiết bị, máy móc và phương tiện làm việc.
Số lượng tài sản công cần phải có tuỳ thuộc vào cơ cấu tổ chức bộ máy và biên chế cán bộ, công chức, viên chức của mỗi cơ quan, đơn vị. Đối với các đơn vị khám chữa bệnh: tài sản công là phương tiện để các tổ chức này thực hiện các hoạt động thuộc chức năng, nhiệm vụ của mình đảm bảo sức khỏe nhân dân trên địa bàn tỉnh. Tài sản công của các đơn vị này này cũng như các cơ quan quản lý nhà nước là công sở, phương tiện giao thông vận tải phục vụ công tác và các máy móc trang thiết bị văn phòng và các tài sản khác. Tuy nhiên có bổ sung thêm các trang thiết bị y tế và các trang thiết bị phục vụ công tác chuyên môn để thực hiện phòng chống dịch và khám chữa bệnh.
Số lượng tài sản công cần phải có tuỳ thuộc vào cơ cấu tổ chức bộ máy và số lượng cán bộ, công nhân viên trong các đơn vị. Thứ ba: Các tài sản công không được khai thác và sử dụng vì mục đích lợi nhuận. Mặc dù quản lý nhà nước không tạo ra lợi nhuận, nhưng tài sản thuộc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 các đơn vị khám chữa bệnh hoạt động có phát sinh lợi nhuận và được tính trừ khấu hao trên từng bệnh nhân sử dụng hoặc nhập viện (tùy theo từng loại tài sản). Do đó, vốn đầu tư xây dựng và mua sắm tài sản công, và thời gian khấu hao dự kiến được sử dụng để tính toán chi phí sử dụng tài sản công, đặc biệt là đối với các trang thiết bị y tế.
Tuy nhiên, không phải tất cả tài sản công đều như vậy. Khác với doanh nghiệp kinh doanh, một số tài sản công của các cơ sở y tế không chuyển giá trị bị hao mòn vào giá thành của sản phẩm hoặc chi phí lưu thông (ví dụ tài sản đất đai). Vì thế, trong quá trình sử dụng, tuy tài sản bị hao mòn nhưng không trích khấu hao được (đối với một số tài sản cố định), vì giá trị của nó không được chuyển dần sang giá trị của sản phẩm vật chất, dịch vụ để hình thành bộ phận giá trị mới cần phải thu hồi. Do không thực hiện trích khấu hao tài sản cố định, nên đối với những tài sản này, nguồn vốn đầu tư xây dựng, mua sắm tài sản không thu hồi được trong quá trình sử dụng và không có nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước trong việc sử dụng.
Mức độ hao mòn của tài sản công trong quá trình sử dụng nhanh hay chậm không ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của các cơ sở y tế. Do đó, Nhà nước yêu cầu các đơn vị quản lý và sử dụng tài sản công tiết kiệm và hiệu quả bằng các biện pháp hành chính như quy định tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công, cùng với biện pháp quản lý chặt chẽ các khoản chi tiêu về duy trì, bảo dưỡng, sửa chữa tài sản công để buộc các cơ quan hành chính sử dụng tài hiệu quả hơn. Thứ tư, tài sản công rất đa dạng và phong phú, được phân bố rộng trên phạm toàn tỉnh, do nhiều chủ thể quản lý, sử dụng và trình độ quản lý, sử dụng của các chủ thể rất khác nhau. Thứ năm, cũng giống như các tài sản khác, tài sản công thường có giá trị giảm dần trong quá trình sử dụng.
Tuy nhiên, đây là nền tảng vật chất quan trọng cho việc đảm bảo các lợi ích công. Thứ năm, tài sản công luôn đối mặt với nguy cơ bị xâm phạm trong quản lý và sử dụng. Quản lý và sử dụng hiệu quả, đúng quy định tài sản công luôn là vấn đề đau đầu của các cơ quan quản lý. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.
Vai trò của tài sản công đối với ngành Y tế Tài sản công là nền tảng, là vốn liếng để khôi phục và xây dựng kinh tế chung, để làm cho dân giàu, nước mạnh, để nâng cao đời sống nhân dân nên vai trò của tài sản công tại các đơn vị trong ngành y tế cũng bao hàm những vai trò chung của tài sản công đối với quốc gia trên các phương diện kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục. Ví dụ như: Tài sản công là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất, là nguồn vốn tiềm năng cho đầu tư phát triển. đồng thời, theo Phan Hữu Nghị (2009), tài sản công tại các đơn vị trong ngành y tế còn có những vai trò cụ thể nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý của cơ quan hành chính trên các mặt cơ bản sau đây.