CHƯƠNG 1 MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỚI TÀI SẢN CÔNG TRONG CÁC ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP 1. Một số khái niệm, phân loại, vai trò, đặc điểm về tài sản công 1. Một số khái niệm 1. Cơ quan hành chính Nhà nước - Cơ quan hành chính Nhà nước là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nước trực thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp có phương diện hoạt động chủ yếu là hoạt động chấp hành – điều hành thực hiện hoạt động hoặc chức năng quản lý nhà nước, có cơ cấu tô chức và phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định.
- Về chức năng nhiệm vụ: Cơ quan hành chính nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước được Nhà nước đảm bảo kinh phí hoạt động. Đơn vị sự nghiệp Đơn vị sự nghiệp (ĐVSN) là: “đơn vị do Nhà nước thành lập để hoạt động công lập thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế”. Các ĐVSN hoạt động trong các lĩnh vực như: giáo dục đào tạo, y tế, văn hoá, thông tin, thể dục thể thao, nông lâm ngư nghiệp, thuỷ lợi và các ĐVSN kinh tế khác. Theo quy định tại Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, các ĐVSN gồm 2 loại: ĐVSN công lập tự chủ tài chính và ĐVSN công lập chưa chủ tài chính.
Phân biệt cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp Hiện nay, trước yêu cầu đòi hỏi khách quan của công tác quản lý thì các ĐVSN công lập đã được tách ra khỏi CQHC nhà nước vì hai loại tổ chức này 10 có sự khác nhau cơ bản đó là: Về chức năng nhiệm vụ: CQHC nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước còn ĐVSN thực hiện nhiệm vụ cung cấp các dịch vụ công mang lại lợi ích chung có tính bền vững trong các lĩnh vực như: giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa, xã hội, thể dục thể thao. Về kinh phí hoạt động: CQHC nhà nước được Nhà nước đảm bảo 100% kinh phí hoạt động; còn ĐVSN: kinh phí hoạt động do đơn vị tự đảm bảo toàn bộ, NSNN cấp một phần hoặc toàn bộ. Khái niệm tài sản công và tài sản công trong khu vực hành chính nhà nước Bất cứ một quốc gia nào muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa vào một trong các nguồn nội lực của mình là tài sản quốc gia, đó là tất cả những tài sản do các thế hệ trước để lại hoặc do con người đương thời sáng tạo ra và các tài sản do thiên nhiên ban tặng cho con người. Trong phạm vi một đất nước, tài sản quốc gia có thể thuộc sở hữu riêng của từng thành viên hoặc nhóm thành viên trong cộng đồng quốc gia hoặc thuộc sở hữu nhà nước gọi là TSC.
TSC là tài sản thuộc sở hữu công cộng hay còn gọi là tài sản thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước đại diện quyền lợi cho toàn dân nên là người đại diện sở hữu đối với toàn bộ những tài sản thuộc sở hữu toàn dân. Do đó khái niệm TSC và tài sản nhà nước là đồng nhất. TSC theo Hiến pháp năm 2013 [14] bao gồm: Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nguồn hình thành TSC về bản chất không gì khác được hình thành chủ yếu là do dân đóng thuế mà nên.
11 TSC là những tài sản được đầu tư, mua sắm từ nguồn NSNN hoặc có nguồn gốc từ NSNN; tài sản được các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tài trợ, đóng góp, hiến, tặng, cho Nhà nước; tài sản được xác lập quyền sở hữu nhà nước theo quy định của pháp luật; tài sản của các chương trình, dự án kết thúc chuyển giao cho Nhà nước; đất đai, tài nguyên trong lòng đất, rừng tự nhiên, rừng trồng có nguồn vốn từ NSNN, núi, sông hồ, nguồn nước, nguồn lợi tự nhiên ở vùng biển, thềm lục địa và vùng trời; tài sản kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia mà pháp luật quy định là của Nhà nước; phần vốn và tài sản do Nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp hoặc đầu tư ra nước ngoài được Nhà nước giao cho tổ chức, cá nhân trực tiếp quản lý, sử dụng theo chế độ quản lý chung của Nhà nước và chịu sự kiểm tra giám sát của Nhà nước trong quá trình quản lý, sử dụng tài sản. TSC trong khu vực hành chính nhà nước là một bộ phận TSC mà Nhà nước đã giao cho các CQHC, ĐVSN và các tổ chức quản lý, sử dụng phục vụ cho hoạt động của từng cơ quan, đơn vị theo chức năng nhiệm vụ được giao. Do có vị trí đặc biệt quan trọng, nên TSC trong khu vực HCSN không ngừng được Nhà nước duy trì, củng cố, đầu tư phát triển cả về số lượng, chủng loại và mức độ hiện đại. Với những nội dung đã trình bày trên đây, có thể khẳng định: TSC trong khu vực HCNN là những tài sản được đầu tư, mua sắm từ nguồn NSNN hoặc có nguồn gốc NSNN; tài sản được các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tài trợ, đóng góp, hiến, tặng, cho Nhà nước; tài sản được xác lập quyền sở hữu nhà nước theo quy định của pháp luật; tài sản của các chương trình, dự án kết thúc chuyển giao cho Nhà nước mà Nhà nước giao cho từng CQHC, ĐVSN và các tổ chức trực tiếp quản lý, sử dụng để phục vụ hoạt động của từng cơ quan, đơn vị, tổ chức theo chức năng, nhiệm vụ đã được Nhà nước giao.
TSC trong khu vực HCSN rất phong phú, đa dạng, có loại xác định được giá trị, có loại vô giá, đa số là tài sản hữu hình; cũng có loại là tài sản vô 12 hình. Phân loại tài sản công trong khu vực hành chính sự nghiệp Để nhận biết và có các biện pháp quản lý có hiệu quả, TSC trong khu vực HCSN được phân loại theo các tiêu thức như sau: 1.Phân loại theo công dụng của tài sản Theo cách phân loại này, TSC trong khu vực HCSN được thể hiện qua sơ đồ 1.1): TSC trong khu vực HCSN Trụ sở Phương tiện Máy móc, thiết bị và các loại làm việc đi lại tài sản khác Sơ đồ 1.1 Phân loại trong khu vực HCSN theo công dụng của tài sản Trụ sở làm việc bao gồm khuôn viên đất và tổng diện tích nhà làm việc xây dựng trên đất. Khuôn viên đất là tổng diện tích đất do cơ quan hành chính nhà nước và các tổ chức trực tiếp quản lý, sử dụng được Nhà nước giao; nhận chuyển nhượng theo quy định của pháp luật. Trong đó tổng diện tích nhà làm việc của mỗi cơ quan, đơn vị gồm: diện tích làm việc cho cán bộ, công chức và diện tích các bộ phận phục vụ và phụ trợ.
Khuôn viên đất là tổng diện tích đất của cơ quan, đơn vị được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp theo qui định của pháp luật về đất đai. Hoặc trụ sở là nơi mà một cơ quan, một đoàn thể làm việc hàng ngày. 13 Trụ sở làm việc bao gồm: trụ sở của CQHC ở trung ương và địa phương, công sở phục vụ công (bệnh viện, trường học, nhà thi đấu, phòng thí nghiệm…), cơ quan nghiên cứu, báo chí, phát thanh truyền hình của Nhà nước. Nhà công sở bao gồm các bộ phận: bộ phận làm việc, bộ phận công cộng và kỹ thuật, bộ phận phụ trợ và phục vụ.
Vật kiến trúc gồm: giếng khoan, giếng đào, sân chơi, hệ thống cấp thoát nước. Phương tiện đi lại bao gồm: xe ô tô (gồm: xe từ 16 chỗ ngồi trở xuống; xe chở khách; xe ô tô tải; xe ô tô chuyên dùng như: xe cứu thương, xe cứu hoả, xe chở tiền, xe phòng chống dịch, xe phòng chống lụt bão, xe hộ đê .); xe máy; tàu, thuyền, xuồng, ca nô. Máy móc, thiết bị và các tài sản khác : Máy móc, thiết bị là toàn bộ các loại máy móc, thiết bị trang bị cho cán bộ, công chức để làm việc và phục vụ hoạt động của CQHC, ĐVSN như: máy móc chuyên dùng, thiết bị công tác, thiết bị truyền dẫn, dây truyền công nghệ, những máy móc đơn lẻ. Thiết bị, dụng cụ quản lý là những thiết bị, dụng cụ dùng trog công tác quản lý hoạt động của CQHC, ĐVSN như: máy vi tính, thiết bị điện tử, thiết bị, dụng cụ đo lường, kiểm tra chất lượng, máy hút ẩm, hút bụi.
Các loại tài sản khác như: tranh ảnh, tác phẩm nghệ thuật, vườn cây lâu năm, súc vật nuôi để thí nghiệm hoặc nhân giống (vườn cà phê, vườn chè, vườn cao su, vườn cây ăn quả và đàn gia súc các loại). Phân loại theo cấp quản lý Theo cách phân loại này, TSC trong khu vực HCSN thể hiện qua sơ đồ 1.2): TSC do CP quản lý bao gồm: TSC do các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc CP, cơ quan khác ở trung ương quản lý. TSC do UBND cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quản lý (gọi 14 chung là UBND cấp tỉnh): bao gồm TSC do các CQHC, ĐVSN và các tổ chức thuộc cấp tỉnh quản lý. TSC do UBND cấp quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh quản lý (gọi chung là UBND cấp huyện): bao gồm TSC do các CQHC, ĐVSN và các tổ chức thuộc cấp huyện quản lý.
TSC do UBND cấp xã, phường, thị trấn quản lý (gọi chung là UBND cấp xã) bao gồm: TSC do các CQHC, ĐVSN và các tổ chức thuộc cấp xã quản lý. TSC trong khu vực HCSN Tài sản công Tài sản công do Tài sản công do Tài sản công do do chính phủ UBND cấp tỉnh UBND cấp UBND cấp huyện quản lý quản lý huyện quản lý quản lý Sơ đồ 1.2: Phân loại tài sản công trong khu vực HCSN theo cấp quản lý 1. Phân loại theo đối tượng sử dụng tài sản Theo cách phân loại này, TSC trong khu vực HCSN thể hiện qua sơ đồ 1. Một là, TSC dùng cho hoạt động của các CQHC nhà nước gồm: TSLV, nhà công vụ; PTĐL; máy móc, thiết bị và các tài sản khác trực tiếp phục vụ hoạt động của CQHC nhà nước.
Là cơ quan công quyền nên các CQHC nhà nước được NSNN đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động (gồm cả kinh phí mua sắm, sửa chữa tài sản).