phần Mở đầu, phần Kết luận, phần Kết quả nghiên cứu của đề tài gồm có 03 chƣơng, với kết cấu nhƣ sau: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của quản lý nhà nƣớc về phát triển du lịch cộng đồng Chƣơng 2. Thực trạng quản lý nhà nƣớc về phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Giải pháp tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh.
e 9 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Lý luận về du lịch cộng đồng 1. Khái niệm Du lịch cộng đồng, phát triển du lịch cộng đồng - Du lịch cộng đồng đƣợc định nghĩa tại Khoản 15 Điều 3 Luật Du lịch 2017 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018). Theo đó: Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch đƣợc phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cƣ quản lý, tổ chức khai thác và hƣởng lợi [13].
- Phát triển DLCĐ là một tiến trình kinh tế và xã hội dựa trên sự tham gia chủ động của CĐĐP. Phát triển du lịch có thể dẫn đến những vấn đề nảy sinh cho cộng đồng, tuy nhiên nếu có định hƣớng và quy hoạch rõ ràng thì việc phát triển du lịch sẽ góp phần nâng cao nhận thức cho cộng đồng về những hệ quả có thể xảy ra, cơ hội của cộng đồng, trao quyền quyết định cho cộng đồng, tập huấn cho CĐĐP về việc quản lý điều hành, cung cấp cơ sở vật chất kỹ thuật và dịch vụ tốt hơn cho cộng đồng, thiết lập cơ chế quản lý mạnh hơn trong cộng đồng và tinh thần tƣơng thuộc lẫn nhau [11]. Nội dung du lịch cộng đồng - Du lịch cộng đồng là một mô hình phát triển du lịch, trong đó cộng đồng dân cƣ là ngƣời cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho khách du lịch. Cộng đồng dân cƣ cũng chính là ngƣời có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên du lịch và họ đƣợc chia sẻ các nguồn lợi kinh tế do phát triển du lịch tạo ra.
Phát triển du lịch cộng đồng sẽ tạo ra thêm công ăn việc làm và tăng thu nhập cho cộng đồng dân cƣ bản địa, góp phần cho việc xóa đói giảm ngh o của địa phƣơng. - Xét về bản chất, du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch do chính cộng đồng ngƣời dân phối hợp tổ chức, quản lý và làm chủ để đem lại lợi ích e 10 kinh tế và bảo vệ đƣợc môi trƣờng chung, thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trƣng của địa phƣơng (phong cảnh, văn hoá…). Mô hình du lịch cộng đồng tạo điều kiện cho du khách trải nghiệm cuộc sống của ngƣời dân bản địa với những sinh hoạt rất đời thƣờng và những món ăn dân dã đậm chất địa phƣơng. Ngoài ra, mô hình du lịch bền vững này góp phần thúc đẩy các chiến lƣợc xóa đói giảm ngh o, tạo ra sinh kế đồng thời khuyến khích vai trò của ngƣời dân bản địa trong việc hình thành các sản phẩm du lịch đặc trƣng và bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống văn hóa cũng nhƣ các di sản thiên nhiên tại địa phƣơng.
- Các hoạt động du lịch tại các điểm DLCĐ cần đƣợc quy hoạch, tổ chức quản lý hợp lý ngay từ đầu nhằm mang lại hiệu quả trong công tác bảo tồn văn hóa cũng nhƣ bảo tồn tài nguyên du lịch theo hƣớng bền vững. Các điểm DLCĐ cần có kế hoạch riêng để định hƣớng và hoạch định quá trình phát triển, cũng là cơ sở để thu hút các nguồn lực tham gia vào xây dựng và phát triển DLCĐ. - Chính quyền địa phƣơng là tổ chức đại diện cho cộng đồng. Chính quyền địa phƣơng là những ngƣời lãnh đạo, có trách nhiệm hƣớng dẫn, tổ chức và quản lý, tăng cƣờng sức mạnh đoàn kết tập thể của cộng đồng bằng hình thức ra quyết định thành lập tổ chức quản lý điểm du lịch cộng đồng: Ban quản lý, Tổ hợp tác, Hợp tác xã.
Chính quyền địa phƣơng giúp phát huy tiềm năng, thế mạnh của cộng đồng trong các hoạt động liên quan kinh tế, văn hóa, xã hội theo các chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng và chính sách, pháp luật của nhà nƣớc, là cầu nối giữa cộng đồng với các đối tƣợng bên ngoài liên quan đến hoạt động điểm DLCĐ. - Cộng đồng địa phƣơng là nhân tố hình thành giá trị văn hóa bản địa, đồng thời vừa bảo tồn, vừa phát huy các giá trị văn hóa bản địa: mô hình nhà ở, kiến trúc nhà, sản xuất hàng thủ công - mỹ nghệ truyền thống, văn hóa ẩm thực, văn e 11 hóa ứng xử, các hoạt động lễ hội, văn hóa dân gian, tôn giáo tín ngƣỡng. Đây là nguồn tài nguyên không thể thiếu để cấu thành điểm DLCĐ có sức hấp dẫn thu hút khách du lịch. - Doanh nghiệp kinh doanh lữ hành chính là cầu nối giữa khách du lịch với điểm DLCĐ, giữ vai trò hỗ trợ, giúp đỡ nghiệp vụ cho cộng đồng làm du lịch và bán sản phẩm mình có.
Các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành lập các dự án đầu tƣ mà ngƣời dân không đủ nguồn lực thực hiện tại điểm DLCĐ rồi cùng với ngƣời dân địa phƣơng đứng ra điều hành hoạt động kinh doanh, tạo công ăn việc làm mang lại lợi ích chung cho cả ngƣời dân và doanh nghiệp. Các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành còn góp phần tăng thu nhập cho ngƣời dân thông qua các hoạt động đầu tƣ và kinh doanh của mình, đóng thuế, phí môi trƣờng và mua vé tham quan và các dịch vụ của ngƣời dân. Họ còn giúp cho ngƣời dân có đủ nguồn lực về kinh nghiệp kinh doanh để mở công ty phối hợp với ngƣời dân tổ chức hoạt động kinh doanh. - Khách du lịch là yếu tố cầu du lịch của các điểm DLCĐ.
Tại nhiều điểm DLCĐ, phần lớn lƣợng khách đến từ các nƣớc phát triển và một số ít nƣớc đang phát triển. Do vậy họ mong muốn đƣợc cùng ăn, cùng ở, cùng sinh hoạt với ngƣời dân và tìm hiểu văn hóa bản địa. Nhƣng đối tƣợng khách này thì việc vệ sinh an toàn thực phẩm, môi trƣờng và sinh hoạt không cần hiện đại nhƣng phải sạch sẽ. Tâm lý này của khách thì chỉ có những ngƣời chuyên làm du lịch mới nắm bắt và điều tiết các hoạt động kinh doanh hợp lý, đáp ứng đƣợc nhu cầu của khách du lịch.
Do vậy, các điểm DLCĐ cũng rất cần các công ty du lịch cùng phối hợp khai thác thì sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao. - Các cơ quan quản lý nhà nƣớc, nhà tài trợ, nhà khoa học, tổ chức thuộc chính phủ và phi chính phủ, các doanh nghiệp kinh doanh du lịch, các chuyên gia nghiên cứu. là nhân tố giúp cộng đồng lập các dự án quy hoạch điểm du lịch, tƣ vấn kỹ thuật cho cộng đồng các kỹ năng làm du lịch, hỗ trợ vốn, kỹ e 12 thuật, cơ chế chính sách để phát triển DLCĐ. Các tổ chức này có vai trò hƣớng dẫn cộng đồng, định hƣớng phát triển du lịch tại các điểm DLCĐ đạt mục tiêu đề ra, mang lại hiệu quả kinh tế và xã hội.
Đặc điểm du lịch cộng đồng - Du lịch cộng đồng bảo đảm văn hoá, thiên nhiên bền vững: Du lịch cân bằng với các tiêu chuẩn kinh tế, văn hoá xã hội và môi trƣờng; nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hoá đƣợc khai thác hợp lý; bảo vệ môi trƣờng sinh thái cảnh quan; bảo tồn đƣợc môi trƣờng văn hoá. Du lịch cộng đồng là cách tốt nhất vừa làm du lịch vừa giữ gìn bản sắc văn hoá, sử dụng dịch vụ tại chỗ, phát triển văn hoá, tôn trọng văn hoá địa phƣơng, du lịch cộng đồng thúc đẩy nghề nghiệp truyền thống phát triển và giữ gìn bản sắc văn hoá; cần có ngƣời dân địa phƣơng tham gia để dân có ý thức bảo vệ tài nguyên môi trƣờng, giáo dục nâng cao nhận thức bảo vệ môi trƣờng sinh thái, bản sắc văn hoá, vệ sinh cộng đồng. - Du lịch cộng đồng cần có sở hữu cộng đồng: Cộng đồng là chủ thể quản lý di sản dân tộc, có phong cách và lối sống riêng cần đƣợc tôn trọng; cộng đồng có quyền sở hữu các tài nguyên và do vậy có quyền tham gia vào các hoạt động du lịch. - Thu nhập từ du lịch cộng đồng cần giữ lại cho cộng đồng: Lợi nhuận thu đƣợc từ du lịch đƣợc chia sẻ công bằng cho cộng đồng để bảo vệ môi trƣờng; cộng đồng thu lợi nhuận và lợi ích kinh tế trực tiếp để tái đầu tƣ cho địa phƣơng ngoài hỗ trợ của Chính phủ.
- Du lịch cộng đồng góp phần nâng cao nhận thức cho cộng đồng: Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, bảo vệ môi trƣờng và bảo tồn hệ sinh thái; nâng cao ý thức bảo vệ di sản văn hoá cộng đồng, chống các trào lƣu du nhập. - Du lịch cộng đồng cần tăng cƣờng quyền lực cho cộng đồng: Du lịch cộng đồng là do cộng đồng tổ chức quản lý; du lịch cộng đồng là thúc đẩy, tạo e 13 cơ hội cho cộng đồng tham gia nhiệt tình vào phát triển du lịch; cộng đồng dân cƣ đƣợc trao quyền làm chủ, thực hiện các dịch vụ và quản lý phát triển du lịch. - Du lịch cộng đồng cần tăng cƣờng hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ và cơ quan nhà nƣớc: Hỗ trợ kinh nghiệm và vốn đầu tƣ; hỗ trợ về cơ sở vật chất và ƣu tiên về các chính sách cho cộng đồng trong việc phát triển du lịch và phát triển cộng đồng. Mục tiêu, nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng - Hƣớng đến bình đẳng xã hội: Cộng đồng đƣợc quyền tham gia thảo luận lập kế hoạch, thực hiện và quản lý, đầu tƣ phát triển du lịch…Trong một số trƣờng hợp, nếu khả năng của cộng đồng cho phép, có thể trao quyền làm chủ cho chính cộng đồng để họ tham gia vào quá trình phục vụ du lịch từ khâu lập kế hoạch, thực hiện đến đầu tƣ và quản lý du lịch tại địa phƣơng mình.
Khả năng đƣợc trao quyền làm chủ của cộng đồng địa phƣơng đƣợc xem xét và đánh giá dựa trên: khả năng nhận thức về vị trí và vai trò của mình trong việc sử dụng tài nguyên, khả năng tài chính và năng lực của cộng đồng để đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch. Trong quá trình phát triển Du lịch cộng đồng, cần chú trọng vào sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng vào công tác chuẩn bị, tổ chức và thực hiện các hoạt động du lịch, các lợi ích kinh tế đƣợc chia đều không chỉ cho các công ty du lịch mà cả cho các thành viên cộng đồng.