Luận Văn Thạc Sĩ Quản Lý Nhà Nước Về Bảo Tồn Và Phát Huy Giá Trị Di Tích Tại Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích tại Đắk Lắk, phân tích hiệu quả quản lý và đề xuất giải pháp nâng cao.

• Tác giả: Hồ Thị Kim Nhị
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mai Anh
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DI TÍCH; BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Phân loại di tích
• 1.3. Ý nghĩa và vai trò của các di tích
• 1.4. Mối quan hệ giữa bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 1.5. Sự cần thiết quản lý nhà nước đối với bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 1.6. Yêu cầu quản lý nhà nước đối với bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 1.7. Nội dung quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 1.8. Tổ chức bộ máy về bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 1.9. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 1.10. Kinh nghiệm ở một số địa phương về bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Tổng quan về hệ thống di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.2. Thực trạng quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.3. Đánh giá chung về công tác quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. Phương hướng, mục tiêu của quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 3.2. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích
• 3.3. Một số kiến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích

Quản lý nhà nước về bảo tồn di tích là một lĩnh vực quan trọng trong việc duy trì và phát huy giá trị văn hóa lịch sử của các di tích. Quản lý nhà nước không chỉ đơn thuần là việc bảo vệ các di tích mà còn là việc phát huy giá trị của chúng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội. Di tích lịch sử - văn hóa không chỉ là tài sản văn hóa mà còn là nguồn lực cho phát triển du lịch. Việc bảo tồn di tích cần được thực hiện một cách khoa học và hiệu quả, nhằm đảm bảo rằng các giá trị văn hóa không bị mai một. Đắk Lắk, với nền văn hóa đa dạng và phong phú, cần có những chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích một cách đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Một số khái niệm

Khái niệm về văn hóa và di sản văn hóa là rất quan trọng trong việc hiểu rõ về bảo tồn di tích. Văn hóa được định nghĩa là tổng thể các giá trị do con người sáng tạo ra, bao gồm cả vật chất và tinh thần. Di sản văn hóa là những công trình và tập quán mà xã hội kế thừa từ quá khứ. Để một đối tượng được coi là di sản, nó cần hội đủ ba tiêu chí: tính truyền thông, tính khoa học và tính kinh tế. Việc hiểu rõ các khái niệm này sẽ giúp cho công tác quản lý nhà nước về di tích được thực hiện một cách hiệu quả hơn.

1.2. Ý nghĩa và vai trò của các di tích

Di tích lịch sử - văn hóa có vai trò quan trọng trong việc giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị văn hóa. Chúng không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử mà còn là nguồn cảm hứng cho các thế hệ sau. Bảo tồn di tích không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Việc phát huy giá trị di tích thông qua các hoạt động văn hóa, du lịch sẽ góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân và phát triển kinh tế địa phương.

II. Thực trạng quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Tình hình quản lý nhà nước về bảo tồn di tích tại Đắk Lắk hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Mặc dù có nhiều chính sách và chương trình được triển khai, nhưng thực tế cho thấy công tác quản lý nhà nước vẫn còn nhiều hạn chế. Các di tích thường xuyên phải đối mặt với sự xuống cấp, trong khi nguồn lực cho công tác bảo tồn còn hạn chế. Việc phát triển bền vững các di tích cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Đặc biệt, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý và bảo tồn các di tích lịch sử - văn hóa tại địa phương.

2.1. Tổng quan về hệ thống di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Đắk Lắk có một hệ thống di tích phong phú, phản ánh lịch sử và văn hóa đa dạng của các dân tộc. Tuy nhiên, nhiều di tích đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Việc bảo vệ di tích cần được thực hiện một cách đồng bộ và có kế hoạch cụ thể. Các di tích không chỉ là tài sản văn hóa mà còn là nguồn lực cho phát triển du lịch, do đó cần có sự đầu tư thích đáng từ nhà nước và cộng đồng.

2.2. Đánh giá chung về công tác quản lý nhà nước

Công tác quản lý nhà nước về bảo tồn di tích tại Đắk Lắk hiện nay còn nhiều bất cập. Nguồn nhân lực trong lĩnh vực này còn mỏng, năng lực quản lý và chuyên môn còn hạn chế. Việc kiểm kê, quy hoạch và bảo tồn các di tích chưa được thực hiện một cách đồng bộ. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, từ đó phát huy giá trị di tích một cách bền vững.

III. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về bảo tồn di tích, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Đầu tiên, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về giá trị di tích cho cộng đồng. Thứ hai, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Cuối cùng, cần có các chính sách hỗ trợ tài chính cho công tác bảo tồn, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển bền vững các di tích lịch sử - văn hóa.

3.1. Phương hướng mục tiêu của quản lý nhà nước

Mục tiêu của quản lý nhà nước về bảo tồn di tích là bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa lịch sử của các di tích. Cần xác định rõ phương hướng và mục tiêu cụ thể trong công tác quản lý, từ đó có những giải pháp phù hợp để thực hiện. Việc phát huy giá trị di tích không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

3.2. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý

Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về bảo tồn di tích cần được thực hiện đồng bộ. Cần có sự đầu tư thích đáng cho công tác bảo tồn, đồng thời phát huy giá trị di tích thông qua các hoạt động văn hóa, du lịch. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển sẽ giúp nâng cao giá trị di tích, đồng thời góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Đắk Lắk giữ vị trí chiến lược tại trung tâm vùng Tây Nguyên với diện tích tự nhiên 13.125,37 km² và quy mô dân số đạt gần 2,1 triệu người thuộc 49 dân tộc anh em cùng sinh sống. Địa bàn này sở hữu một kho tàng di sản văn hóa vật thể vô cùng phong phú với 38 di tích đã được xếp hạng chính thức cùng hơn 30 di tích tiềm năng. Trong đó, hệ thống di tích đã xếp hạng gồm có 02 di tích quốc gia đặc biệt, 17 di tích quốc gia và 19 di tích cấp tỉnh, phản ánh sâu sắc tiến trình lịch sử dựng nước, giữ nước và bản sắc độc đáo của cộng đồng cư dân bản địa.

Trước tác động mạnh mẽ của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, công tác bảo tồn di sản tại địa phương đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Thực tế cho thấy nhiều di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh bị xuống cấp nghiêm trọng dưới tác động của thời tiết khắc nghiệt và áp lực đô thị hóa. Nguồn lực tài chính dành cho việc tu bổ còn hạn hẹp, thủ tục hành chính còn phức tạp, trong khi đội ngũ cán bộ chuyên trách ngành văn hóa còn mỏng về số lượng và hạn chế về năng lực quản lý.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn 15 đơn vị hành chính của tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 2017 - 2020, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu lực quản lý công. Ý nghĩa của đề tài gắn liền với việc chuyển hóa tài nguyên di sản thành động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và nâng cao mức hưởng thụ văn hóa tinh thần cho nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng của Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ nghĩa duy vật lịch sử cùng quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Luận văn tiếp cận các lý thuyết quản lý công hiện đại nhằm phân tích chức năng quản lý hành chính nhà nước đối với lĩnh vực di sản văn hóa vật thể.

Khung mô hình nghiên cứu tập trung vào 4 trụ cột quản lý nhà nước:

• Xây dựng và ban hành hệ thống cơ chế, chính sách, quy hoạch và văn bản pháp luật về di tích.
• Tổ chức, kiện toàn bộ máy hành chính nhà nước và phát triển nguồn nhân lực chuyên ngành từ cấp tỉnh đến cấp cơ sở.
• Huy động, quản lý và phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính, kỹ thuật phục vụ bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích.
• Thanh tra, kiểm tra, giám sát, phòng ngừa vi phạm và đánh giá hiệu quả phát huy giá trị di tích gắn với đời sống xã hội.

Các khái niệm nền tảng được định hình chuẩn xác theo Luật Di sản văn hóa năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2009):

• Di sản văn hóa: Sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
• Di tích: Dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử, được phân thành 3 cấp (cấp tỉnh, cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt).
• Bảo tồn di tích: Các hoạt động gìn giữ, bảo vệ, chống hư hỏng nhằm duy trì tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích.
• Phát huy giá trị di tích: Hoạt động đưa các giá trị lịch sử, văn hóa vào đời sống đương đại, tạo nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và giáo dục truyền thống.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được cấu thành từ dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thu thập trong giai đoạn nghiên cứu từ năm 2017 đến năm 2020:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Các văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương, Nghị quyết của HĐND, Quyết định của UBND tỉnh Đắk Lắk, báo cáo định kỳ của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk và hệ thống hồ sơ khoa học lưu trữ tại Bảo tàng Đắk Lắk.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Khảo sát chọn mẫu toàn bộ 100% hệ thống gồm 38 di tích đã xếp hạng và hơn 30 di tích tiềm năng trải rộng trên 15 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh. Đồng thời, nghiên cứu lựa chọn mẫu điển hình khảo sát kinh nghiệm quản lý tại 3 địa phương trọng điểm gồm Thủ đô Hà Nội (hơn 5.000 di tích), tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (48 di tích xếp hạng) và tỉnh Lâm Đồng.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu để hệ thống hóa cơ sở lý luận; phương pháp so sánh đối chiếu để làm rõ sự khác biệt giữa các mô hình quản trị; phương pháp khảo sát, thống kê nhằm định lượng thực trạng phân bổ ngân sách, nhân sự và hiện trạng bảo tồn.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học, cung cấp bức tranh toàn cảnh từ chính sách vĩ mô đến hoạt động thực thi vi mô tại cơ sở, bảo đảm dữ liệu có độ tin cậy cao phục vụ công tác quản lý công.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm rõ bức tranh thực trạng quản lý nhà nước về di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2017 - 2020 với các phát hiện cụ thể:

• Cơ cấu phân bố hệ thống di tích: Tính đến năm 2020, toàn tỉnh đã kiểm kê gần 70 di tích, trong đó có 38 di tích được công nhận xếp hạng. Cơ cấu xếp hạng gồm 02 di tích quốc gia đặc biệt (chiếm 5,3% gồm Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh và Nhà đày Buôn Ma Thuột), 17 di tích cấp quốc gia (chiếm 44,7% như Đình Lạc Giao, Tháp Yang Prong, Đồn điền CADA, Hồ Lắk, Thác Dray Nur) và 19 di tích cấp tỉnh (chiếm 50,0%). Danh mục di tích tiềm năng còn hơn 30 địa điểm chưa được lập hồ sơ xếp hạng hoàn chỉnh.
• Mức độ xuống cấp của các công trình: Khoảng 60% di tích lịch sử cách mạng và kiến trúc nghệ thuật đang trong tình trạng cần được tu bổ khẩn cấp do biến đổi khí hậu nhiệt đới ẩm cao nguyên với lượng mưa tập trung tới 90% vào mùa mưa. Nhiều địa điểm kháng chiến vùng sâu, vùng xa chưa được cắm mốc khoanh vùng bảo vệ đồng bộ.
• Hạn chế về nguồn lực tài chính và xã hội hóa: Kinh phí ngân sách nhà nước cấp hàng năm cho công tác bảo quản, tu bổ di tích mới chỉ đáp ứng khoảng 20% đến 30% nhu cầu thực tế. Tỷ lệ huy động vốn xã hội hóa từ các tổ chức kinh tế và cộng đồng dân cư ngoài ngân sách còn rất khiêm tốn, chưa có cơ chế thu hút đầu tư rõ ràng.
• Bất cập trong bộ máy và nhân sự quản lý: Đội ngũ công chức văn hóa - xã hội tại 15 huyện, thị xã, thành phố còn mỏng. Ở cấp xã, hầu hết cán bộ phụ trách lĩnh vực di sản đều là kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ hành chính khác nhau, dẫn đến công tác kiểm tra, giám sát vi phạm lấn chiếm đất đai di tích chưa kịp thời.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các hạn chế trên xuất phát từ việc thiếu một quy hoạch tổng thể dài hạn về bảo tồn di tích gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Sự phối hợp liên ngành giữa Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường cùng chính quyền cấp huyện đôi lúc còn thiếu đồng bộ.

So sánh với các địa phương phát triển như thành phố Hà Nội và tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, Đắk Lắk còn khoảng cách khá xa trong việc đa dạng hóa nguồn thu từ dịch vụ du lịch di sản và xây dựng hệ thống thuyết minh đa ngôn ngữ. Tỉnh Lâm Đồng đã sớm lồng ghép thành công chương trình giáo dục di sản vào trường học và đẩy mạnh hợp tác công - tư, trong khi Đắk Lắk chủ yếu vẫn khai thác du lịch tại một số danh lam thắng cảnh tự nhiên nổi tiếng mà chưa kết nối tốt với các di tích lịch sử cách mạng hào hùng.

Để phục vụ công tác quản lý trực quan, các dữ liệu của nghiên cứu có thể được thiết lập thành biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu tỷ lệ xếp hạng di tích (5,3% di tích quốc gia đặc biệt, 44,7% di tích cấp quốc gia, 50,0% di tích cấp tỉnh) và bảng ma trận đánh giá hiện trạng mức độ xuống cấp, nguy cơ xâm lấn tại từng địa bàn hành chính, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách phân bổ nguồn lực chính xác hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

• Hoàn thiện thể chế, quy hoạch và phân cấp quản lý: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì tham mưu UBND tỉnh ban hành "Quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị hệ thống di tích tỉnh Đắk Lắk đến năm 2030". Mục tiêu đặt ra là hoàn thành việc cắm mốc giới, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 100% di tích đã xếp hạng trước năm 2025; xây dựng quy chế phối hợp phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã.
• Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực chuyên môn: UBND tỉnh chỉ đạo Sở Nội vụ phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng định kỳ nghiệp vụ quản lý di sản cho 100% công chức văn hóa cấp huyện và cấp xã trong giai đoạn 2023 - 2025. Nâng cao kỹ năng giám sát thi công tu bổ, bảo đảm giữ nguyên vẹn các yếu tố gốc của di tích.
• Đa dạng hóa nguồn lực đầu tư và đẩy mạnh xã hội hóa: UBND tỉnh Đắk Lắk cần ban hành chính sách ưu đãi kêu gọi các doanh nghiệp, tổ chức xã hội tài trợ nguồn vốn trùng tu di tích, phấn đấu nâng tỷ trọng vốn huy động ngoài ngân sách đạt ít nhất 35% đến 40% tổng kinh phí đầu tư văn hóa vào năm 2025.
• Ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết phát triển du lịch: Bảo tàng Đắk Lắk chủ trì số hóa 100% dữ liệu hồ sơ khoa học, ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), mô hình hóa 3D cho 38 di tích đã xếp hạng; xây dựng hệ thống mã QR tra cứu thông tin đa ngôn ngữ. Phối hợp với các công ty lữ hành xây dựng ít nhất 5 tour du lịch chuyên đề kết nối di tích lịch sử - văn hóa với Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên và các danh lam thắng cảnh sinh thái trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa: Lãnh đạo và chuyên viên Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, Phòng Văn hóa - Thông tin của 15 đơn vị hành chính cấp huyện sử dụng luận văn làm tài liệu căn cứ để xây dựng quy hoạch, đề án bảo tồn, lập hồ sơ khoa học cho hơn 30 di tích tiềm năng.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Các viện nghiên cứu, trường đại học đào tạo chuyên ngành Quản lý công, Quản lý văn hóa, Lịch sử và Du lịch khai thác khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu thực chứng và hệ thống dữ liệu so sánh điển hình giữa các địa phương (Hà Nội, Lâm Đồng, Bà Rịa – Vũng Tàu).
• Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch và lữ hành: Các đơn vị khai thác tour tuyến trong và ngoài tỉnh tìm kiếm giải pháp thiết kế sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, kết nối 38 di tích đã xếp hạng với mạng lưới lễ hội truyền thống nhằm gia tăng trải nghiệm cho du khách.
• Ban quản lý di tích và cộng đồng dân cư địa phương: Các tổ chức trực tiếp trông coi di tích, già làng, trưởng bản nâng cao nhận thức về phương pháp bảo vệ yếu tố gốc di tích, ngăn ngừa vi phạm xâm hại cảnh quan và chủ động tham gia vào các hoạt động phát huy giá trị di sản tại buôn làng.

Câu hỏi thường gặp

• Quy mô hệ thống di tích tại tỉnh Đắk Lắk hiện nay được phân bố như thế nào? Theo số liệu thống kê của Bảo tàng Đắk Lắk, toàn tỉnh có gần 70 di tích được kiểm kê. Trong đó có 38 di tích đã được xếp hạng chính thức gồm 02 di tích quốc gia đặc biệt, 17 di tích quốc gia, 19 di tích cấp tỉnh và hơn 30 di tích tiềm năng có giá trị lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và danh lam thắng cảnh tiêu biểu trải rộng trên 15 đơn vị hành chính.

• Những hạn chế lớn nhất trong công tác quản lý di tích tại Đắk Lắk giai đoạn 2017 - 2020 là gì? Hạn chế trọng tâm bao gồm tình trạng xuống cấp của nhiều công trình di tích trước tác động thời tiết; nguồn kinh phí nhà nước cấp cho tu bổ chỉ đáp ứng từ 20% đến 30% nhu cầu; nguồn vốn xã hội hóa còn hạn hẹp; nhân sự quản lý di sản tại cấp huyện và cấp xã còn thiếu về biên chế chuyên trách và năng lực chuyên sâu.

• Tỉnh Đắk Lắk có thể rút ra những kinh nghiệm quản lý quý giá nào từ các tỉnh, thành phố khác? Đắk Lắk có thể tham khảo Hà Nội trong việc hoàn thiện quy trình lập hồ sơ di tích và thanh tra nguồn vốn; học tập Bà Rịa – Vũng Tàu về bảo vệ hành lang cảnh quan và xây dựng hệ thống thuyết minh đa ngôn ngữ; học tập Lâm Đồng về việc đưa giáo dục di sản vào học đường và phối hợp chặt chẽ với các tổ chức quốc tế.

• Làm thế nào để cân bằng giữa bảo tồn yếu tố gốc và phát huy giá trị di tích phục vụ du lịch? Cần thực hiện nghiêm ngặt Luật Di sản văn hóa trong quá trình trùng tu, không để xảy ra tình trạng làm mới di tích sai lệch nguyên bản. Hoạt động khai thác du lịch phải trích lại một phần tỷ lệ doanh thu dịch vụ để tái đầu tư vào công tác tôn tạo, bảo vệ môi trường sinh thái xung quanh khu vực di tích.

• Vì sao việc chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ lại mang tính đột phá cho di tích Đắk Lắk? Ứng dụng chuyển đổi số giúp số hóa 100% tư liệu hiện vật, mô hình hóa 3D không gian di tích, tạo mã QR thuyết minh tự động đa ngữ. Giải pháp này giúp khắc phục tình trạng thiếu hụt hướng dẫn viên trực tiếp, đưa hình ảnh di sản Đắk Lắk tiếp cận nhanh chóng đến đông đảo du khách trong nước và quốc tế trên không gian mạng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc các vấn đề lý luận và cơ sở pháp lý của quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị di tích văn hóa vật thể trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá toàn diện thực trạng công tác quản lý đối với 38 di tích đã xếp hạng và hơn 30 di tích tiềm năng tại 15 đơn vị hành chính của tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2017 - 2020, chỉ rõ những mặt tích cực và các điểm nghẽn về thể chế, nhân lực, tài chính.
• Đúc kết 7 bài học kinh nghiệm có giá trị tham chiếu cao từ các địa phương tiêu biểu gồm Thủ đô Hà Nội, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu và tỉnh Lâm Đồng để vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế vùng cao nguyên.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, phân định rõ chủ thể thực hiện, lộ trình triển khai và mục tiêu đo lường cụ thể cho giai đoạn 2023 - 2025, định hướng đến năm 2030.
• Khẳng định vai trò quyết định của việc đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực và ứng dụng công nghệ số hóa trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa 49 dân tộc, đưa du lịch di sản thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương.

Đóng góp chính của công trình nghiên cứu là cung cấp một tài liệu khoa học chuyên khảo toàn diện, vừa có giá trị học thuật trong ngành Quản lý công, vừa là cẩm nang thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý văn hóa tỉnh Đắk Lắk. Trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2030, việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ tạo bước đột phá trong công tác gìn giữ di sản. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm hãy cùng nghiên cứu, ứng dụng những đề xuất của luận văn để chung tay bảo tồn và tỏa sáng những giá trị lịch sử - văn hóa vô giá của mảnh đất Đắk Lắk đại ngàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận quản lý nhà nƣớc về bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nƣớc về bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Chƣơng 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nƣớc về bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DI TÍCH; BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH 1.

Một số khái niệm 1. Văn hóa và di sản văn hóa 1. Văn hóa Trên thế giới có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa theo những lát cắt cũng nhƣ phạm vi rộng hẹp khác nhau, nhƣng tựu chung lại đều thừa nhận văn hóa là những giá trị to lớn do con ngƣời sáng tạo ra. Năm 1982, Tổ chức UNESCO đã thống kê (chƣa đầy đủ) có khoảng 200 định nghĩa về văn hóa trên thế giới.

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội trong vài thập kỷ gần đây, con số này chắc chắn nhiều hơn thế.Ăngghen đã có những nghiên cứu sâu sắc về văn hóa và khẳng định rằng: “văn hóa là tổng thể toàn bộ ý thức xã hội của con ngƣời gắn với đặc điểm quốc gia dân tộc”. Văn hóa là các lực lƣợng bản chất của con ngƣời tham gia vào cải biến tự nhiên nhằm mục đích sinh sống và tồn tại, phát triển. Văn hóa là sự sáng tạo, đồng thời là sự biểu hiện của các lực lƣợng bản chất ngƣời: Căn cứ vào mức độ tự nhiên đƣợc con ngƣời biến thành bản chất ngƣời, tức là mức độ tự nhiên đƣợc con ngƣời khai thác, cải tạo thì có thể xem xét đƣợc trình độ văn hóa của con ngƣời. Tylor, Văn hóa là: “Một toàn thể phức hợp bao gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, luân lý, luật pháp, phong tục và tất thẩy những năng lực khác và những tập quán khác mà con người có được với tư cách là thành viên của xã hội”.

Có thể coi đây là định nghĩa khoa học đầu tiên về văn hóa, cũng từ đây, văn hóa trở thành đối tƣợng mới mẻ và riêng biệt của nhiều khoa học xã hội và nhân văn. Năm 1943, Hồ Chí Minh đã đƣa ra một quan niệm văn hóa vừa cụ thể lại vừa khái quát: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài 9 người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những phát minh và sáng tạo đó là văn hóa. Văn hóa là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó do loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng nhu cầu đời sống và đòi hỏi sự sinh tồn”.

Năm 1982, trong Tuyên bố về Những chính sách văn hóa, Tổ chức UNESCO đã thống nhất định nghĩa “văn hóa” nhƣ sau: Trên ý nghĩa rộng nhất, văn hóa có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt, tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của xã hội hay một nhóm ngƣời trong xã hội. Văn hóa bao gồm nghệ thuật hay văn chƣơng, những lối sống, những quyền cơ bản của con ngƣời, những hệ thống giá trị, những tập tục, những tín ngƣỡng. Văn hóa đem lại cho con ngƣời khả năng suy xét về bản thân. Chính văn hóa làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý.