Chương 1 TONG QUAN CÁC CƠ SỞ LÝ LUẬN VE XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1.1 Các công trình nghiên cứu Nông thôn mới và xây dựng nông thôn mới đã và đang là chủ đề thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trong nước và trên thé giới, rất nhiều các công trình khoa học từ cấp bộ, các sách chuyên khảo, sách tham khảo, bai báo khoa học các cấp, bài hội thảo các cấp đã đề cập trực tiếp, gián tiếp đến vấn đề này. Một số công trình nỗi bật sau: - Công trình nghiên cứu: “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi moi” của PGS,TS. Nguyễn Sinh Cúc, Nxb Thống kê, năm 2003. Đây là công trình nghiên cứu dài hơi rất công phu của tác giả bởi ngoài những phân tích có tính thuyết phục về quá trình đổi mới nông nghiệp Việt Nam sau gần 20 năm, công trình còn cung cấp hệ thống tư liệu về phát triển nông nghiệp, nông thôn nước ta như là một Niên giám thống kê nông nghiệp thu nhỏ.
Công trình đã luận giải rõ quá trình déi mới, hoàn thiện chính sách nông nghiệp, nông thôn nước ta trong những năm đổi mới, những thành tựu và những van đề đặt ra trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam. Những gợi mở về những vấn đề cần giải quyết của phát triển nông nghiệp, nông thôn nước ta như vấn đề đầu tư, vấn đề phân hoá giàu nghèo, van đề nâng cao kha năng cạnh tranh, xuất khâu nông san đã được tác giả lý giải với nhiều luận cứ có tính thuyết phục. - Công trình nghiên cứu: “Chính sách nông nghiệp, nông thôn sau Nghị quyết X của Bộ Chính tri” do PGS,TSKH Lê Dinh Thang chủ biên do Nxb Chính trị Quốc gia ấn hành năm 1998 đã đề cập nhiều nội dung quan trọng liên quan đến chủ đề nghiên cứu như phân tích quá trình phát triển nông nghiệp của Việt Nam dưới sự tác động của hệ thống chính sách, đi sâu phân tích một số chính sách cụ thé như chính sách đất đai, chính sách phân phối trong phát triển nông nghiệp nông thôn nước ta. - Công trình nghiên cứu: “Bao hộ hợp ly nông nghiệp Việt Nam trong qua trình hội nhập kinh tế quốc tế" do GS,TS Bùi Xuân Lưu, Nxb Thống kê ấn hành năm 2004.
Trong công trình này, các tác giả đã phân tích những đặc trưng của hội nhập kinh tế quốc tế trong nông nghiệp; phân tích khái quát những thành tựu cũng như hạn chế của nông nghiệp nước ta trong hội nhập kinh tế quốc tế; đồng thời khuyến nghị về sửa đổi các chính sách và hoàn thiện vai trò của Nha nước dé nông nghiệp, nông thôn nước ta hội nhập thành công. - Quyên sách có tựa đề “Từ nông thôn mới đến đất nước mới” (2009) của tác giả Cát Chí Hoa, NXB Chính trị Quốc gia đã phác họa bức tranh toan cảnh thực trạng và biến động của nông thôn Trung Quốc trong suốt chiều dài lịch sử. Tác giả tập trung làm rõ khái niệm, nguồn gốc hình thành và đặc trưng của van dé tam nông - vấn đề ngày càng trở nên nóng bỏng và thu hút sự quan tâm của toàn xã hội Trung Quốc. Điều này không chỉ cho ta thấy bức tranh của xã hội nông thôn Trung Quốc mà nó còn gợi mở cho chúng ta nhìn nhận được nhiều vấn đề của nông nghiệp, nông dân va nông thôn Việt Nam hiện nay đặc biệt trong giai đoạn đây mạnh CNH, HDH nông nghiệp và nông thôn cùng với phong trào xây dựng nông thôn mới trên khắp cả nước.
- Dương Ngọc Hào “Về chính sách ưu tiên vốn cho các chương trình nông nghiệp, nông thôn ”, tạp chí Kinh té và Dự báo số 13/2014, tr 6. Hầu hết các tiêu chí trong Bộ tiêu chí nông thôn mới đều cần nguồn vốn lớn dé địa phương có điều kiện thực hiện các mục tiêu trong lộ trình tiễn lên thành địa phương đạt được các tiêu chí. Mặc dù, ngân hàng Nhà nước khang định, năm 2014, nông nghiệp, nông thôn vẫn là một trong năm lĩnh vực được ưu tiên tín dụng, nhưng do đặc thù tai sản ít, rủi ro cao, nên khu vực nông nghiệp, nông thôn vẫn gian nan khi tiếp cận vốn. Bài viết này, tác giả đã điểm lại tình hình thực tế trong việc cho vay tín dụng với khu vực này, từ đó, đưa ra một số dé xuất dé vốn tin dụng đến được với nông nghiệp, nông thôn mạnh mẽ hon dé từ đó thúc đây chương trình nông thôn mới.
- Tác gia Bùi Tiến Phúc có bài “Tái cơ cấu nông nghiệp: Những vấn dé đặt ra”, tạp chí Kinh tế và Dự báo số 13/2014, tr 12 đã chỉ ra những khó khăn, thách thức hiện nay trong việc thực hiện mục tiêu của dé án. Bên cạnh đó, tác giả cũng đưa ra một số giải pháp khắc phục những khó khăn này. Tuy nhiên, tái cơ cấu nông nghiệp là vấn đề lớn, có phạm vi rộng trong đó có những ảnh hưởng tác động nhất định đối với quá trình xây dựng nông thôn mới trong chừng mực nào đó. Vì vậy, cần nghiên cứu tác động của chính sách chung về vấn đề tái cơ cấu đối với xây dựng nông thôn mới ở một địa phương với những đặc thù cụ thể.
- Lê Hoàng Oanh “Quản lý dau tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước cho các dự án thúy lợi”, tạp chí Kinh tế và Dự báo số 13/2014, tr 26. Chương trình xây dựng nông thôn mới với tiêu chí thứ 3 (tiêu chí Thủy lợi trong tổng số 19 tiêu chí có ghi rõ: Tỷ lệ km đường mương do xã quản lý phải được kiên cố hóa 85% trở lên). Mặc dù vốn ngân sách nhà nước dành cho đầu tư xây dựng các công trình thủy lợi chiếm hơn 60% tổng vốn đầu tư cho lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp. Tuy nhiên, thực trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả trong phân bổ và sử dụng nguồn vốn này đang là vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý đầu tư xây dựng cơ bản.
Giải pháp nào dé khắc phục tình trạng này đã được tác giả làm rõ. Mặc dù vậy, dé có được những giải pháp phù hợp với từng địa phương cụ thê cần tiếp tục nghiên cứu. - Trong loạt bài viết chuyên trang Nghệ An, các tác giả: Nguyễn Xuân Đường (2014), “Nghệ An phan đấu có 20 xã dat tiêu chuẩn nông thôn mới vào cuối năm 2014”; Tác giả Hồ Ngọc Sỹ có bài viết “Xây dựng nông thôn mới ở Nghệ An — Thành công đến từ sự đồng thuận”, tạp chí Kinh tế và Dự báo số 16/2014; Tác giả Bắc Hạnh, Sỹ Đông có bài viết: “Đức Thọ phát huy nội lực xây dựng nông thôn mới ” đăng trên trang báo Hà Tĩnh các tác giả đã làm làm rõ được nguyên nhân của sự thành công của mô hình nông thôn mới ở Nghệ An và Hà Tĩnh là do sự đồng thuận cao từ các cấp quản lý đến người dân, đặc biệt là các mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản được hình thành và hoạt động hiệu quả. Bên cạnh đó, việc quy hoạch, cấp vốn, góp von được thực hiện một cách đồng bộ và kip thời nên đạt được các chỉ tiêu đề ra.
Tuy nhiên, dé thành công trên được nhân rộng, mô hình nông thôn mới còn đòi hỏi phải có sự phù hợp với tình hình đặc thù của từng vùng với điêu kiện kinh tê xã hội khác nhau. - Trịnh Thế Cường (2011), “Chính sách tín dụng ngân hàng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn ”, số 23, tr 41-45, tạp chí ngân hàng. Tác gia đã hệ thống hóa các văn bản phát luật về nông nghiệp nông thôn, đặc biệt là chủ trương về xây dựng nông thôn mới. Những quy định cụ thể về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp nông thôn với những kết quả đạt được qua số liệu báo cáo của các ngân hàng và các địa phương; những thuận lợi và khó khăn trong việc thực hiện chính sách tín dụng nông nghiệp nông thôn và hướng tháo gỡ [4].
Đối với tác giả Trần Thị Lý lại có cách nhìn khác về vai trò của tín dụng trong quá trình xây dựng nông thôn mới: “Giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng xây dựng nông thôn moi’, (2012), số 22, tr 26-27, tạp chí thị trường tài chính tiền tệ. Trong nghiên cứu này, tác giả đã phân tích và chỉ ra được những kết quả đạt được của hoạt động tín dụng ngân hàng đối với phát triển nông thôn tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ ra thuận lợi, khó khăn và giải pháp khắc phục. - Bài viết của tác gia Nguyễn Thị Bích Diệp (2012), “Xây dung nông thôn mới: Những bài học rút ra từ thực tiễn”, số 17, tr 51-53, tạp chí Kinh tế & Dự báo đã nêu lên thành quả bước đầu của nhiều vùng nông thôn sau khi đón nhận và triển khai trương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới: Tính lan tỏa cao của chương trình, cơ cấu kinh tế nông thôn đã chuyên dịch theo hướng tích cực, cơ sở hạ tầng kinh tế từng bước được đổi mới, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện,.Bên cạnh đó, tác giả cũng tông kết những bai học bé ích cần trao đôi dé phục vụ tiến trình xây dựng nông thôn mới tốt hơn, hiệu quả hơn. Ngoài ra, còn có các học giả khác viết về xây dựng nông thôn mới trên các báo, các tạp chí trong và ngoài nước cũng là nguồn tư liệu giúp học viên tìm hiểu và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác nghiên cứu về công tác xây dựng nông thôn mới ở các xã ngoại thành thành phố Hà Giang.
Những khoảng trong can tiếp tục nghiên cứu Mặc dù nhiều công trình nghiên cứu trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến vấn đề xây dựng nông thôn mới như các công trình nghiên cứu khoa học các cấp, bài tạp chí, sách chuyên khảo, tham khảo,.tuy nhiên, chủ đề xây dựng nông thôn mới vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu trong điều kiện thời gian mới, không gian mới với nhiều yếu tố tác động đan xen nhiều chiều cạnh. Đặc biệt đề tài lựa chọn các xã ngoại thành thành phố Hà Giang làm địa điểm nghiên cứu với những đặc thù và điều kiện riêng thì chưa có công trình nào đề cập tới với những lý do sau: Một là, làm rõ đặc trưng bối cảnh mới của nông thôn giai đoạn 2010 - 2020, đặc biệt là giai đoạn 2010 - 2015. Xây dựng nông thôn mới cần đạt được các mục tiêu: Xây dựng nền nông nghiệp phát trién bền vững theo hướng hiện đại. Nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả trong sản xuất.
Sản phẩm nông nghiệp có sức cạnh tranh cao.