CHƯƠNG I MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE QUAN LÝ TÀI CHÍNH TAI CAC CO SO GIAO DUC DAI HOC CONG LAP 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu: 1.1 Một số nghiên cứu trong nước về quản lý và tự chủ tài chính trong giáo dục đại học công lập: Trong thời gian vừa qua có rất nhiều nhà quản lý tài chính, các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục đã đóng góp nhiều ý kiến quan điểm qua các bài báo, các tham luận tại nhiều Hội thảo khoa học các cấp và các đề tài luận văn, luận án nghiên cứu. về vấn đề cần phải đổi mới quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính trong các cơ sở giáo dục dai học công lập (GDDHCL). Cho đến nay đa số ý kiến của các chuyên gia quản lý, các nhà khoa học đều thống nhất đôi mới cơ chế hoạt động tài chính đối với cơ sở GDĐHCL cần dựa trên các nguyên tắc sau: phân loại các cơ sở đào tạo/ ngành đảo tạo dé xem xét nội dung và phương thức triển khai phù hợp; thực hiện có lộ trình, xóa bỏ bao cấp qua giá, phí dịch vụ, đổi mới cơ chế cấp phát ngân sách Nhà nước theo phương thức đặt hàng, đây mạnh các nguồn lực xã hội hóa cho giáo dục đại học. Hội thảo về “Đổi mới cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học” ngày 17/11/2012 do Bộ Tài chính phối hop với Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội (UBTCNS) tổ chức tại Hà Nội đã cho thấy được sự quyết tâm đôi mới mạnh mẽ, đồng bộ và toàn diện trong công tác tự chủ tài chính đối với cơ sở GDDHCL.
Điểm chính và tập trung nhất trong lần hội thao nay là các nhà chuyên gia, các nhà khoa học đã cùng nhau trao đôi, thảo luận về nội dung Đề án thí điểm đặt hàng đào tạo và Đề án thí điểm việc mở rộng quyền tự chủ về cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính đối với nhóm các cơ sở GDDHCL có dao tạo các chuyên ngành có nhu cầu cao trên thị trường. Tuy nhiên, bên cạnh điểm mới đó hội thảo cũng đã tổng kết, đánh giá và chia sẻ kinh nghiệm thành công về việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các cơ sở GDDHCL giai đoạn 2008-2012; những khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp chính sách nhằm mở rộng hơn nữa việc giao quyền tự chủ về tài chính gắn với tự chịu trách nhiệm, tăng cường công tác nghiên cứu khoa học trong các cơ sở GDDHCL. Đổi mới quản lý tài chính đối với cơ sở GDDHCL vẫn cần phải được đôi mới căn bản và toản diện theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện. Theo đó Nhà nước cần hoàn thiện, bổ sung hệ thống văn bản pháp quy liên quan đến việc thực hiện Nghị định số 43/2006/NĐ-CP và điều chỉnh một số văn bản của ngành giáo dục ban hành đã lâu không còn phù hợp.
Sau đây là một SỐ công trình nghiên cứu có liên quan đến dé tài, Cụ thé: Đề tài luận văn “ Hoàn thiện quản lý tài chính tại các trường đại học công lập tự chủ tài chính trên địa bàn TP. HCM ” của Nguyễn Tan Lượng- Trường Dai học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh (năm 201 1) về cơ bản đã đạt được mục tiêu và những nhiệm vụ nghiên cứu đề ra: * Hệ thống hóa cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cơ chế quản lý tài chính tại các trường đại học công lập (ĐHCL) hiện nay, luận văn đã khăng định vai trò của các nguồn tài chính trong trường các ĐHCL, trong đó nguồn NSNN và nguồn thu học phí, lệ phí giữ vai trò quan trọng. * Thông qua phân tích, đánh giá thực trạng quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính tại các trường ĐHCL tự chủ tài chính trên địa bàn TP. HCM, một mặt luận văn đã chỉ ra nguồn NSNN cấp chi thường xuyên có xu hướng giảm, nguồn thu học phí ngày càng đóng vai trò quan trọng.
Mặt khác luận văn cũng đã chỉ ra những tôn tại, hạn chế trong trong quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính. Những tồn tại đó được thé hiện ở nhiều mặt ở cả cấp vĩ mô va vi mô. * Trên cơ sở thực trạng quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính luận văn đã trình bày một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính ở các trường ĐHCL tự chủ tài chính trên địa bàn TP. Với những giải pháp đề xuất sẽ giúp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại các trường, giúp các trường thuận lợi trong việc thực hiện tự chủ tải chính và đảm bảo nguồn tài chính các trường phát triển theo hướng bên vững.
- Đề tài luận án: “Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính các trường Đại học công lập ở Việt Nam” của Trần Đức Cân - Trường Đại học Kinh tế quốc dân (Bảo vệ năm 2012), Luận án tiến sỹ nghiên cứu cơ chế tài chính nhằm hệ thống hoá cơ sở lý luận, phân tích thực trạng, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính các trường Đại học công lập ở Việt Nam. Trọng tâm nghiên cứu: * Phân tích cơ chế tự chủ tài chính (TCTC) (Nghị định 43/2006/NĐ-CP) từ góc độ trường ĐHCL. Nêu ra những thuận lợi, khó khăn, đánh giá hiệu quả ban đầu của cơ chế tới tạo và sử dụng nguồn thu, trách nhiệm giải trình tài chính trước xã hội, khả năng TCTC của các trường? * Nhà nước cần đổi mới cơ chế TCTC như thế nào dé thúc đây hoạt động tạo nguồn thu; nâng cao hiệu quả sử dụng, trách nhiệm giải trình tải chính của trường DHCL. * Để thực hiện tốt cơ chế TCTC của trường DHCL cần điều kiện gì? Việc giao quyên tự chủ tài chính hoàn toàn cho các trường công lập có ý nghĩa quan trọng, nó là hành lang pháp ly bắt buộc các trường phải tự đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và liên doanh liên kết.
Song quá trình giao quyền tự chủ tài chính hoàn toàn cho các trường cần phải được thực hiện theo một lộ trình nhất định, gan với đặc điểm của mỗi trường, từng thời kỳ và nỗ lực phấn đấu của chính các trường. Việc xây dựng cơ chế giao quyền tự chủ tài chính hoàn toàn cho các trường phù hợp với xu thế phát triển của thời đại và góp phần đổi mới cơ chế chính sách quản lý tài chính của Nhà nước. - Dé tài luận văn: “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tai Đại học Quốc gia Hà Nội theo hướng tự chủ tài chính” của Lê Thị Khánh Trang - Trường Đại học Kinh tế quốc dân (năm 2007), luận văn nghiên cứu cơ chế tự chủ tải chính trong đơn vi sự nghiệp có thu nói chung, phân tích thực trạng cơ chế quản lý tài chính tại Đại học Quốc gia Hà Nội từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính theo hướng tự chủ tài chính. Trên cơ sở đánh giá thực trạng quá trình quản lý tài chính từ khi thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội (DHQGHN), dé ra các giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của ĐHQGHN nhằm nâng cao tính tự chủ tài chính cho các don vi thành viên.
- Đề tài luận văn: “Tự chủ tài chính trong các trường đại học công lập: Trường hợp trường đại học Đà Lạt” của Phạm Thị Hoa Hạnh - Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (2012), luận văn đã hệ thống hóa lý luận về tự chủ tài chính đối với các trường đại học công lập và phân tích, đánh giá thực trạng tình hình thực hiện tự chủ tài chính tại trường đại học Đà Lạt (minh họa số liệu của trường đại học Đà Lạt từ năm 2009 đến năm 2011), chỉ ra được những vướng mắc và giải pháp dé tăng cường thực hiện tự chủ tài chính đối với các trường đại học công lập nói chung và tại trường đại học Đà Lạt nói riêng. Các luận văn nêu trên đã dé cập tới một số khía cạnh về quản lý tài chính và cơ chế tự chủ tài chính trong các trường DHCL trực thuộc Bộ Giáo dục va Dao tạo, nhưng chưa có dé tài nao nghiên cứu về quan lý tai chính theo cơ chê tự chủ tài chính trong các trường cao dang công lập do địa phương quan lý và cụ thé tại trường CĐSP Nghệ An.2 Một số nghiên cứu ngoài nước về quan lí và tự chủ tài chính trong giáo dục đại học 1.1 Quản lí tài chính trong cơ sở giáo dục đại học Về tài chính GDĐH, các cơ sở GDDH thu hút vốn từ nhiều nguồn: ngân sách nhà nước và tư nhân. Khi quy mô và phạm vi hoạt động của một trường đại học phát triển thì áp lực về tài chính ngày càng tăng, dẫn đến đòi hỏi cao hơn về hiệu quả quản lí nguồn lực tài chính. Chính vì thế, Quỹ Giáo dục Đại học - Hội đồng Anh phát hành tài liệu hướng dẫn cho lãnh đạo cấp cao và những người đứng đầu các trường đại học nhằm khuyến khích họ thực hiện quản lí hiệu quả các nguồn tài chính trong GDĐH.
Tài liệu giải thích một số thuật ngữ liên quan đến các bộ phận quản lí. Trong đó, trách nhiệm là việc không thể ủy thác trong phê duyệt định hướng chiến lược và khả năng tài chính, những tác động của tai chính đến các hoạt động của đơn vị. Trách nhiệm giải trình nói đến cơ chế phân cấp, người đứng đầu của tổ chức chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lí về việc thu và sử dụng các nguồn tài chính. Tài liệu này cũng đã đưa ra các vấn đề cơ bản như trách nhiệm, định hướng, năng lực, kế hoạch, rủi ro, thông tin, quy trình.
của mỗi cấp quản lí đối với sức khỏe tài chính trong GDĐH. Các nhà quản lí được hướng dẫn cụ thé nhiệm vụ của mình dé đảm bảo quản lí tài chính hiệu quả ở từng bộ phận từ cơ quan quản lí đến các trường đại học, đưa ra các chi dẫn cụ thé trong quan lí tài chính GDĐH, nguyên tắc thực hiện cũng như tự đánh giá về cau trúc và quy trình có phù hợp với nguyên tắc đề ra hay không bằng hệ thống câu hỏi cho chính các nhà quản lí.