Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế quản lí nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển kt xh từ thực tế đbsh

Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế phân tích quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội Đồng bằng sông Hồng từ thực tiễn quản lý nhà nước.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lý
• Người hướng dẫn: TS. Cao Ngọc Lân
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Quy Hoạch Tổng Thể Phát Triển Kinh Tế-Xã Hội Từ Thực Tế Vùng Đồng Bằng Sông Hồng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT XH vùng

Chương này tập trung vào việc xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH) vùng. Các khái niệm về vùng, quy hoạch tổng thể, và quản lý nhà nước được phân tích chi tiết. Vùng được định nghĩa là một bộ phận lãnh thổ có đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội tương đồng, có thể hoạt động độc lập hoặc liên kết với các vùng khác. Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH là quá trình tổ chức không gian các hoạt động kinh tế, xã hội, môi trường trên một lãnh thổ nhất định, nhằm đạt mục tiêu phát triển bền vững. Quản lý nhà nước về quy hoạch bao gồm các nội dung như lập, thẩm định, phê duyệt, và triển khai quy hoạch. Các nguyên tắc và nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước cũng được đề cập, cùng với kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam.

1.1. Quan niệm về vùng và quy hoạch tổng thể phát triển KT XH vùng

Vùng là một khái niệm phổ biến trong phát triển KT-XH, được phân loại dựa trên các tiêu chí như tự nhiên, kinh tế, xã hội. Vùng là đơn vị lãnh thổ có đặc điểm tương đồng, có thể hoạt động độc lập hoặc liên kết với các vùng khác. Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH là quá trình tổ chức không gian các hoạt động kinh tế, xã hội, môi trường trên một lãnh thổ nhất định, nhằm đạt mục tiêu phát triển bền vững. Quy hoạch tổng thể là bước cụ thể hóa chiến lược phát triển quốc gia, dựa trên đặc điểm của từng lãnh thổ.

1.2. Quản lý nhà nước đối với quy hoạch tổng thể phát triển KT XH vùng

Quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH bao gồm các nội dung như lập, thẩm định, phê duyệt, và triển khai quy hoạch. Các nguyên tắc quản lý nhà nước bao gồm tính đồng bộ, hiệu quả, và bền vững. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước bao gồm thể chế, chính sách, nguồn lực, và sự tham gia của các bên liên quan. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý quy hoạch cũng được phân tích, từ đó rút ra bài học cho Việt Nam.

II. Thực trạng quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT XH vùng Đồng bằng sông Hồng

Chương này phân tích thực trạng quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH tại vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) từ năm 2006 đến nay. Vùng ĐBSH là một trong hai vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế quốc gia. Thực trạng quản lý nhà nước được đánh giá qua các khâu lập, thẩm định, phê duyệt, và triển khai quy hoạch. Các kết quả đạt được và hạn chế được chỉ ra, cùng với nguyên nhân của những hạn chế. Những vấn đề đặt ra trong quản lý quy hoạch cũng được đề cập, bao gồm sự thiếu đồng bộ trong chính sách, hạn chế về nguồn lực, và sự tham gia của các bên liên quan.

2.1. Khái quát về vùng Đồng bằng sông Hồng

Vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) bao gồm 11 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế quốc gia. Vùng này có đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội tương đồng, là địa bàn tiên phong trong thực hiện các đột phá chiến lược của quốc gia. Tuy nhiên, vùng cũng đối mặt với nhiều thách thức như áp lực dân số, ô nhiễm môi trường, và sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch phát triển.

2.2. Phân tích thực trạng quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT XH vùng ĐBSH

Thực trạng quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH tại vùng ĐBSH được phân tích qua các khâu lập, thẩm định, phê duyệt, và triển khai quy hoạch. Các kết quả đạt được bao gồm việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tăng cường năng lực quản lý của các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như sự thiếu đồng bộ trong chính sách, hạn chế về nguồn lực, và sự tham gia của các bên liên quan. Nguyên nhân của những hạn chế được chỉ ra, bao gồm sự thiếu nhất quán trong quy hoạch, hạn chế về nguồn lực, và sự thiếu đồng bộ trong chính sách.

III. Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT XH vùng ĐBSH

Chương này đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH tại vùng Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) trong thời gian tới. Các định hướng bao gồm việc tăng cường tính đồng bộ trong quy hoạch, nâng cao năng lực quản lý của các cơ quan nhà nước, và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan. Các giải pháp cụ thể được đề xuất, bao gồm hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tăng cường nguồn lực cho quy hoạch, và nâng cao năng lực quản lý của các cơ quan nhà nước. Các giải pháp này nhằm đảm bảo tính hiệu quả, bền vững trong quản lý quy hoạch, góp phần phát triển kinh tế-xã hội vùng ĐBSH.

3.1. Bối cảnh tác động trong nước và quốc tế

Bối cảnh trong nước và quốc tế có nhiều thay đổi, đòi hỏi phải đổi mới quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH. Trong nước, việc thực hiện Luật Quy hoạch và các chính sách phát triển vùng đặt ra yêu cầu mới. Trên thế giới, xu hướng hội nhập quốc tế và phát triển bền vững đòi hỏi phải có sự điều chỉnh trong quy hoạch phát triển. Các yếu tố này tác động đến việc hoàn thiện quản lý nhà nước về quy hoạch tại vùng ĐBSH.

3.2. Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT XH vùng ĐBSH

Các định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH tại vùng ĐBSH được đề xuất, bao gồm việc tăng cường tính đồng bộ trong quy hoạch, nâng cao năng lực quản lý của các cơ quan nhà nước, và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan. Các giải pháp cụ thể bao gồm hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tăng cường nguồn lực cho quy hoạch, và nâng cao năng lực quản lý của các cơ quan nhà nước. Các giải pháp này nhằm đảm bảo tính hiệu quả, bền vững trong quản lý quy hoạch, góp phần phát triển kinh tế-xã hội vùng ĐBSH.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ QUY HOẠCH TỔNG THỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG 1. Quan niệm về vùng và quy hoạch tổng thể phát triển KT - XH vùng 1. Quan niệm về vùng “Vùng” là một khái niệm được sử dụng khá phổ biến trong quá trình phát triển KTXH. Tùy theo mục đích nghiên cứu, các cách tiếp cận, các tiêu chí khác nhau người ta phân ra các vùng tự nhiên, các vùng kinh tế, xã hội, các vùng phát triển và các vùng chậm phát triển, các vùng đô thị và vùng nông thôn, các vùng kinh tế ngành và vùng kinh tế tổng hợp và trong điều kiện hội nhập quốc tế còn có cả vùng tam giác, tứ giác, hành lang, vành đai kinh tế,… Mặc dù vậy, đa số ý kiến cho rằng vùng là một bộ phận của lãnh thổ quốc gia, có đặc điểm tự nhiên, KTXH đặc thù có phần tương đồng ít nhiều có thể phân biệt vùng này với các vùng khác.

Vùng là một bộ phận lãnh thổ của nền kinh tế quốc dân, có cơ cấu khá phức tạp và tổng hợp, có thể hoạt động tương đối độc lập (tuy rằng trong hầu hết các trường hợp thực tế, các vùng luôn có mối quan hệ chặt chẽ và hữu cơ với các vùng còn lại của nền kinh tế). Vùng là đối tượng của tổ chức lãnh thổ KTXH, là công cụ không thể thiếu trong việc hoạch định các chiến lược, kế hoạch và chính sách phát triển của nền kinh tế của mỗi quốc gia và là đơn vị để quản lý các quá trình phát triển của quốc gia trên lãnh thổ bảo đảm sự thống nhất trong đa dạng. Trên giác độ quản lý đất nước, vùng được quan niệm là cấp trung gian giữa quốc gia và tỉnh, vùng bao gồm một số tỉnh và một quốc gia có một số vùng. Theo sự giải thích từ ngữ tại quy định Vùng KTXH là “một bộ phận của lãnh thổ quốc gia, gồm một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có các hoạt động KTXH tương đối độc lập, thực hiện sự phân công lao động xã hội của cả nước.

Đây là loại vùng phục vụ việc hoạch định chiến lược và quy hoạch phát triển KTXH theo lãnh thổ cũng như để quản lý các quá trình phát triển KTXH trên mỗi vùng của đất nước” (Nghị định 92/2006/NĐ-CP). Theo Luật Quy hoạch: Vùng là một bộ phận của lãnh thổ quốc gia bao gồm một số tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lân cận gắn với một số lưu vực sông 6 hoặc có sự tương đồng về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, lịch sử, dân cư, kết cấu hạ tầng và có mối quan hệ tương tác tạo nên sự liên kết bền vững với nhau. Theo các quy định hiện hành thì Việt Nam có các vùng KTXH; các lãnh thổ đặc biệt (vùng kinh tế trọng điểm; khu kinh tế, khu kinh tế quốc phòng, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ của cả nước; hành lang kinh tế, vành đai kinh tế). Trong giới hạn phạm vi nghiên cứu, luận văn này tập trung nghiên cứu chủ yếu về đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về quy hoạch tổng thể phát triển KTXH vùng Đồng bằng sông Hồng.

Quan niệm về quy hoạch tổng thể phát triển KT - XH vùng Theo từ điển Bách khoa toàn thư Nga, liên quan đến lãnh thổ, khái niệm quy hoạch được hiểu là việc xác định trong tương lai cơ cấu xã hội, trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, khoa học và văn hóa, các điều kiện tự nhiên, khí hậu và đặc điểm dân tộc của đất nước để đạt được mục tiêu phát triển cho trước. Quy hoạch bao quát tổng thể các vấn đề kinh tế - xã hội, xây dựng - kỹ thuật, kiến trúc - nghệ thuật và cũng như các vấn đề môi trường. Trong từ điển mở của Pháp: quy hoạch - planification - cũng có nghĩa là cách thức thực hiện mục tiêu đặt ra cho trương lai xa bằng những phương tiện cụ thể và được cụ thể hóa bằng các kế hoạch trong thời gian gần. Theo Margaret Roerts, Quy hoạch là tiến hành lựa chọn trong số những phương án cái nào tỏ ra rộng mở vào tương lai, rồi tìm cách bảo đảm cho sự thực hiện đó, điều đó lệ thuộc vào sự cung ứng các nguồn lực cần thiết… Vì rằng quy hoạch là quá trình ra quyết định và là hoạt động cung ứng nguồn lực cho nên quy hoạch mang tính chính trị, trong đó các phương án lựa chọn sẽ không mang lại lợi ích đồng đều và như nhau đối với tất cả các thành viên của xã hội… Vai trò, ý nghĩa và nội dung của quy hoạch luôn gây tranh cãi, bởi lẽ đó là sự phân định quyền lực, “đỉnh cao chỉ huy” giữa nhà nước và thị trường.

Phạm vi của quy hoạch theo thời gian thường được mở rộng và nó thường được gắn với sự biến động của chính trị theo thời gian (Palermo và Ponzini, 2010) và có thể coi đây là một ngành khoa học quản lý. Các quốc gia được nghiên cứu có những điểm khác 7 biệt nhau về thể chế kinh tế - chính trị, do vậy hệ thống và thể chế quy hoạch cũng có sự khác nhau. Ở Việt Nam, quy hoạch là một khâu của quá trình kế hoạch hóa, được minh họa bằng sơ đồ: Chiến lược Quy hoạch Kế hoạch 5 năm Kế hoạch hàng năm và được các nhà khoa học định nghĩa như sau: Tập bài giảng “Quy hoạch phát triển”, Đại học Kinh tế Quốc dân: Quy hoạch phát triển là một hoạt động nhằm cụ thể hóa chiến lược phát triển kinh tế xã hội của cả nước và các vùng lãnh thổ nhằm xác định một cơ cấu ngành không gian của quá trình tái sản xuất xã hội thông qua việc xác định các cơ sở sản xuất phục vụ sản xuất, phục vụ đời sống nhằm không ngừng nâng cao mức sống dân cư, hợp lý hóa lãnh thổ và phát triển kinh tế bền vững. TS Phạm Sỹ Liêm: Quy hoạch tổng thể là quá trình tổ chức kết nối không gian cho việc định cư và các hoạt động kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường, an toàn công cộng, quốc phòng, dựa trên các chính sách và chiến lược phát triển quốc gia và các ngành, nhằm mục tiêu cho phát triển có trật tự, hiệu quả, công bằng và bền vững trong dài hạn trên phạm vi lãnh thổ nhất định.

TS Nguyễn Bá Ân: Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH được định nghĩa là dự báo phát triển và tổ chức không gian các đối tượng kinh tế, xã hội và môi trường cho thời kỳ dài hạn trên lãnh thổ xác định, có tính tới các điều kiện của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Theo Viện Chiến lược phát triển - Bộ Kế hoạch và Đầu tư định nghĩa: Quy hoạch tổng thể phát triển KTXH là việc luận chứng phát triển KTXH và tổ chức không gian các hoạt động kinh tế, xã hội hợp lý (hay bố trí hợp lý kinh tế, xã hội) theo lãnh thổ để thực hiện mục tiêu chiến lược KTXH quốc gia. Quy hoạch tổng thể phát triển KTXH là bước cụ thể hóa của chiến lược phát triển KTXH quốc gia theo các điều kiện và đặc điểm của từng lãnh thổ. Theo Nghị định 92/2006/NĐ-CP, Quy hoạch tổng thể phát triển KTXH vùng, lãnh thổ là luận chứng phát triển KTXH và tổ chức không gian các hoạt động KTXH hợp lý trên lãnh thổ nhất định trong một thời gian xác định.1: Hệ thống Quy hoạch theo Nghị định 92/2006/NĐ-CP và Nghị định 04/2008/NĐ-CP Sơ đồ 0.1 CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KT-XH QH PT NGÀNH, ĐỊNH HƯỚNG QH SD ĐẤT QG CẤP QUỐC LĨNH VỰC, SP QHTT HỆ THỐNG GIA QG ĐT QG QH TT PT KT-XH QH PT NGÀNH, QHXD VÙNG, LT CẤP VÙNG VÙNG, LÃNH THỔ L.PHẨM ĐẶC BIỆT, ĐẶC THÙ CẤP VÙNG LIÊN TỈNH ĐẶC BIỆT CẤP TỈNH/TP QH PT QHĐT TP TW, QH XÂY QH SỬ QHTTPTKT-XH NGÀNH, QHHTKTĐT DỰNG DỤNG ĐẤT TRỰC THUỘC TỈNH/TP TRỰC L.VỰC, TP, TW VÙNG TỈNH TỈNH TW THUỘC TW S.PHẨM TỈNH QH TT PT KT-XH QH ĐT TP QHXD VÙNG QHXD VÙNG QH SD ĐẤT CẤP HUYỆN, TP THUỘC TỈNH, HUYỆN, LIÊN HUYỆN CẤP HUYỆN CHUYÊN THUỘC TỈNH, TX, ĐT MỚI HUYỆN… MÔN HÓA TX, QUẬN (CN, DL……) CẤP XÃ, QH ĐT THỊ TRẤN, QH TÍCH HỢP XẪ, QH PHƯỜNG, THỊ QH ĐÔ THỊ MỚI ĐIỂM DÂN CƯ NT TRẤN Nguồn: Báo cáo Tổng kết về công tác quy hoạch – Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2015) 9 Gần đây, trong quá trình xây dựng Luật quy hoạch, trên diễn đàn về quy hoạch đã có nhiều ý kiến về khái niệm quy hoạch, trong đó đáng chú ý có ý kiến của PGS.TS Ngô Doãn Vịnh: quy hoạch phát triển tổng thể là việc luận chứng về phát triển và phân bố các hoạt động kinh tế, xã hội, môi trường, an ninh quốc phòng của con người (công dân, doanh nghiệp, tổ chức) trên một lãnh thổ xác định với tầm nhìn dài hạn tới mức tương đối hoàn chỉnh (với thời gian bao quát khoảng vài chục năm, hoặc bảy, tám chục năm, thậm chí cả trăm năm).

Từ đó, các giai đoạn đầu tư mới được xác định, chứ không phải quy hoạch cho thời gian 10 năm, tầm nhìn 10 năm tiếp theo như lâu nay ở nước ta vẫn làm. Quy hoạch theo xu hướng mới với 6 đặc trưng: (i) Quy hoạch thể hiện mối quan hệ giữa xã hội và không gian; (ii) Quy hoạch mang tính tổng thể (holistic) và tích hợp (integrative); (iii) Quy hoạch nhằm cố gắng quản lý các quá trình thay đổi thông qua các hành động tích cực và có định hướng; (iv) Có một khung khổ hành chính và pháp lý thích hợp để quy hoạch được triển khai thực hiện; (v) Quy hoạch liên quan đến việc phân bổ nguồn lực khan hiếm; và (vi) Quy hoạch đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, hiểu biết và khả năng ứng dụng một tập hợp đa dạng các kiến thức đa ngành. Quy hoạch có tính tích hợp, tổng thể, đa ngành, bền vững là xu hướng hiện tại. Quy hoạch tổng thể quốc gia là quy hoạch ở cấp quốc gia, mang tính chiến lược theo hướng phân vùng và liên kết vùng của lãnh thổ bao gồm đất liền, các đảo, quần đảo, vùng biển và vùng trời; hệ thống đô thị và nông thôn, kết cấu hạ tầng kỹ thuật, sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường; phòng, chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.