Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về quản lý Nhà nhà nước đối với xuất control khẩu và tổng quan quản lý XKTSthủy sản Chương 2: Thực trạng Quản quản lý Nhà nhà nước đối với xuất khẩu thủy sản của tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2017 – 2021 Chương 3: Phương hướng và giải pháp quản lý nhà nước nhằm đẩy mạnh xuất khẩu thủy sản tỉnh Quảng Ninh giaia đoạn 2023-2030. 5 CHƢƠNG 1: NHỮNG MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NN ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU THỦY SẢN 1. Khái quát chung về quản lý Nhà nƣớc (QLNN) đối với xuất khẩu thủy sản 1.1 Khái niệm quản lý Nhà nhà nƣớc Quản lý Nhà nước là một quá trình, trong đó các cơ quan của hệ thống bộ máy quyền lực của một nước cấp Trung ương (TW) đến cấp cơ sở thực hiện các tác động vào các đối tượng như hệ thống tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, các đoàn thể và các hộ gia đình trong xã hội bằng các công cụ hành chính như Chỉ Thị, Nghị Quyết, Quyết Định và các biện pháp phi hành chính cụ thể như: một số chính sách khuyến khích phát triển kinh tế, chương trình hỗ trợ phát triển… nhằm hướng tới mục tiêu phát triển quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế (Đỗ Hoàng Toàn, Mai Văn Bưu; Quản lý Nhà nước về kinh tế, 2020). Quản lý Nhà nước được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ hoạt động của cả bộ máy nhà nước từ lập pháp, hành pháp đến tư pháp vận hành như một thực thể thống nhất.
Theo nghĩa hẹp là hướng dẫn chấp pháp, điểu hành, quản lý hành chính do cơ quan hành pháp thực hiện bảo đảm bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước (Nguyễn Đăng Dung, Lưu Bình Dương, Đinh Văn Liêm (Đồng biên soạn), 2019). Từ đó có thể đưa ra khái nhiệm về Quản lý Nhà nước đối với Xuất khẩu thủy sản là một số tác động của các cơ quan quản lý nhà nước có nhiệm vụ, chức năng và thẩm quyền đến các hoạt động xuất khẩu thủy sản, thông qua công cụ quản lý, chính sách và các phương pháp có tính chất Nhà nước, nhằm đạt được những mục tiêu mà đã hoạch định trước (Nguyễn Đăng Dung, Lưu Bình Dương, Đinh Văn Liêm (Đồng biên soạn), 2019). Trên cơ sở nghiên cứu về hệ thống các tài liệu luận văn đưa ra khái niệm sau: Quản lý Nhà nước đối với Xuất khẩu thủy sản là sự tác động liên tục, có tổ chức, có mục tiêu định trước của chủ thể quản lý Nhà nước (đại diện là các cơ quan QLNN) lên đối tượng quản lý là hoạt động XKTS và các khách thể quản lý, các đối tượng tham gia và hoạt động xuất khẩu thủy sản thông qua các công cụ quản lý nhà nước. Mô hình quản lý NN nhà nƣớc đối với xuất khẩu TSthủy sản xuất khẩu Nhà nước Pháp luật thủy sản Hình 1.1 Mô hình quản lý NN về XK thủy sản (Nguồn: Tạp ch Quản lý Nhà nước, 2019) Một là, về chủ thể Quản lý Nhà nước đối với XKTS - Bộ máy Quản lý Nhà nước đối với Xuất khẩu thủy sản ở Trung ương (TW): Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn - Các cơ quan lập pháp: Hiến pháp của nước CHXHCN Việt Nam, Luật Thủy sản, Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hoá (SLSPHH), Pháp lệnh an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTPƯ)… - Cơ quan quản lý Nhà nước các cấp UBND tỉnh thống nhất QLNN về XKTS gồm các Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Sở Công Thương, các Ban, Ngành cấp tỉnh được quy định cụ thể về nhiệm vụ, chức năng đối với QLNN đối với XKTS.
Các phòng ban trực tiếp soạn thảo các quy định về QLNN đối với XKTS như: phòng quản lý thương mại (QLTM), phòng xuất nhập khẩu (XNK), phòng Kế hoạch (Nguyễn Đăng Dung, Lưu Bình Dương, Đinh Văn Liêm (Đồng biên soạn), 2019). Hai là, đối tượng của Quản lý Nhà nước là trong lĩnh vực Xuất khẩu thủy sản bao gồm nuôi trồng, khai thác, chế biến và xuất khẩu thủy sản. Đối với cấp Trung ương, QLNN đối với hoạt động XKTS được quản lý trên phạm vi toàn quốc. Đối với cấp tỉnh, huyện việc QLNN đối với hoạt động XKTS trên phạm vi tại địa bàn quản lý.
Sự phân cấp Quản lý Nhà nước với hoạt động Xuất khẩu thủy sản có thể 7 mang tính tương đối (Nguyễn Đăng Dung, Lưu Bình Dương, Đinh Văn Liêm (Đồng biên soạn), 2019). Ba là, Mục tiêu Quản lý Nhà nuớc về xuất khẩu thủy sản Mục tiêu QLNN về XKTS được khuyến khích xuất khẩu thủy sản phát triển nhanh chóng về số lượng đáp ứng nhu cầu trong nước vào phát triển kinh tế đất nước. Nâng cao chất lượng hiệu quả xuất khẩu thủy sản, đảm bảo yêu cầu phát triển bền vững đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp khi tham gia xuất khẩu thủy sản đặc biệt là tại nước cho nhập khẩu ngành hàng thủy sản của Việt Nam, phát triển quan hệ hữu nghị hợp tác cùng phát triển giữa Việt Nam với các nước trên thế giới (Đỗ Hoàng Toàn, Mai Văn Bưu, 2020). Phát triển sản xuất kinh doanh (SXKD) để tăng nhanh các hoạt động xuất khẩu, và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cũng như sản xuất chế biến trong nước, khai thác, nuôi trồng, chế biến… tốt để so sánh của nền kinh tế giữa các quốc gia để nâng cao hiệu quả SXKD, nâng cao khả năng cạnh tranh xuất khẩu và chuyển cơ cấu kinh tế theo hướng CHN-HĐH đất nước, giải quyết việc làm cho người lao động và tiến tới cân bằng cán cân thương mại (Đỗ Hoàng Toàn, Mai Văn Bưu, 2020).
Xây dựng, củng cố các đối tác hợp tác chiến lược để phát triển thị trường bền vững, kết hợp hài hòa lợi ích trước mắt và lới ích lâu dài của quốc gia, lợi ích kinh tế và lợi ích chính trị - đối ngoại, chủ động và độc lập tự chủ trong hội nhập kinh tế quốc tế (Đỗ Hoàng Toàn, Mai Văn Bưu, 2020). Đa dạng thị trường XKTS. Đẩy mạnh và chủ động, tích cực tham gia vào mạng lưới sản xuất thủy sản và các chuỗi giá trị cung ứng thủy sản toàn cầu, chú trọng triển khai và phát triển XKTS mang giá trị cao, có thương hiệu của riêng mình trên thị trường trong nước và trên quốc tế (Đỗ Hoàng Toàn, Mai Văn Bưu, 2020). Bốn là, Cơ chế Quản lý Nhà nước đối với ngành Xuất khẩu thủy sản Cơ chế QLNN với lĩnh vực XKTS là trong khuôn khổ luật pháp, chính sách và các công cụ như: 8 - Quản lý theo giấy phép hoạt động lĩnh vực xuất khẩu thủy sản - Quản lý theo điều kiện kinh doanh xuất khẩu thủy sản - Các quy định về VSAT dịch tễ: Các quy định về VSAT dịch tễ đưa ra để bảo vệ sức khỏe của người tiêu dùng, người trực tiếp tham gia vào sản xuất chế biến, cây trồng và các vật nuôi (Nguyễn Đăng Dung, Lưu Bình Dương, Đinh Văn Liêm (Đồng biên soạn), 2019).
- Các biện pháp quy định để bảo vệ người tiêu dùng: Các biện pháp quy định về chất lượng và ATTP gồm nhãn mác, quy cách đóng gói, các hàm lượng dinh dưỡng và những tạp chất (Nguyễn Đăng Dung, Lưu Bình Dương, Đinh Văn Liêm (Đồng biên soạn), 2019).3 Vai trò quản lý nhà nƣớc đối với xuất khẩu thủy sản Quản lý nhà nước là nhân tố quyết định thiết lập môi trường thuận lợi cho ngành XK thủy sản phát triển quản lý nhà nước. Thứ nhất, trợ giúp tài chính Pháp luật tư pháp cho chủ thể tham gia vào hoạt động xuất khẩu thủy sản, các chính sách xuất khẩu thủy sản như: Luật Thủy sản, Luật Thương mại, khai thác, nuôi trồng và chế biến TS…Từ đó, các địa phương với nhiệm vụ, chức năng, chuyên môn đã được giao để thực hiện, xây dựng các chương trình và các kế hoạch cùng với đề án phát triển xuất khẩu ngành thủy sản, tạo dựng lên quỹ hỗ trợ xuất khẩu thủy sản. Thứ hai, Quản lý Nhà nước có vai trò, nhiệm vụ thúc đẩy xuất khẩu, bảo vệ duy trì trật tự đảm bảo hoạt động xuất khẩu thủy sản diễn ra lành mạnh mang lại lợi ích cho xã hội như công tác đàm phán thị trường, tạo điều kiện công bố các thông tin, điệu kinh doanh về thủy sản để đồng hành cùng các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản xây dựng lên thương hiệu riêng của từng loại sản phẩm thủy sản, tìm kiếm đối tác và ký kết hợp đồng thương mại xuất khẩu thủy sản. Thứ ba, Khuyến khích xuất khẩu thủy sản như: miễn thuế, giảm thuế, ưu đãi 9 sử dụng mặt nước, các công nghệ sản xuất, xúc tiến xuất khẩu…Bên cạnh đó, Nhà nước ưu tiên đầu tư xây dựng nâng cấp cơ sở vật chất kỹ thuật hạ tầng và tạo điều kiện để các đơn vị sản xuất kinh doanh xuất khẩu thủy sản hoạt động thuận lợi.
Nhà nước có tác động làm ảnh hưởng trực tiếp vào khâu quản lý xuất khẩu thủy sản để cân bằng, điều tiết phát triển nền kinh tế trong xu thế hội nhập quốc tế (Vũ Đình Thắng và Nguyễn Viết Trung; Giáo trình kinh tế thuỷ sản, 2011). Thứ tư, Định hướng dẫn xác xuất khẩu thủy sản phát triển ổn định và bền vững, lấy các tiêu chuẩn trên quốc tế làm cơ sở, trong đó có sự tác động, điều tiết của Nhà nước để phù hợp với mọi điều kiện kinh tế xã hội, điều kiện tự nhiên của Việt Nam (Vũ Đình Thắng và Nguyễn Viết Trung; , Giáo trình kinh tế thuỷ sản; năm 2011). Thứ năm, Quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực Xuất khẩu thủy sản đóng góp những vai trò quan trọng tác động trực tiếp đến chủ thể trong kinh tế và hoạt động nuôi trồng, chế biến và khai thác SXKD của các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản các trung gian của cả nền kinh tế như các hoạt động xuất khẩu thủy sản tăng thu ngoại tệ góp phần cân bằng toán cân thương mại cán cân thanh toán quốc tế xuất khẩu có vai trò quan trọng trong việc phát triển thủy hải sản thúc đẩy dịch chuyển cơ cấu nông nghiệp giải quyết công ăn việc làm tăng thu nhập cải thiện đời sống cho nhân dân, thủy sản góp phần tăng năng lực sản xuất của quốc gia mở rộng thúc đẩy quan hệ kinh tế đối ngoại. Nội dung cơ bản quản lý nhà nƣớc đối với xuất khẩu thủy sản.