CHƯƠNG 1 CO SO LY LUAN CUA QUAN LY NHA NUOC VE BAU TU’ XAY DUNG CO BAN BANG NGUON VON NGAN SACH 1. TONG QUAN QUAN LY NHA NUOC VE DAU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN BANG NGUON VON NGAN SACH NHA NUOC 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của đầu tư XDCB bằng NVNS a. Khái niệm đầu tw XDCB “Đâu tư nói chung là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó.
Nguồn lực phải hy sinh đó có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động và trí tuệ” [1 I]. Có ba loại đầu tư là đầu tư phát triển, đầu tư tài chính và đầu tư thương. Trong đó, đầu tư phát triển đóng vai trò quan trọng, tạo tiền đề để tang tích lũy, phát triển hoạt động đầu tư tài chính và đầu tư thương mại. “Đầu tư phát triển là việc chỉ dùng vốn trong hiện tại đẻ tiền hành các hoạt động nhằm làm tăng thêm hoặc tạo ra những tài sản vật chất và tài sản trí tuệ, gia tăng năng lực sản xuất, tạo thêm việc làm và vì mục tiêu phát triển” [1 1].
“Xây dung cơ bán là quá trình đỗi mới, tái sản xuất giản don và mở rộng. các tài sản có định của các ngành sản xuất vật chất cũng như phi sản xuất vật chất, nhằm từng bước tăng cường và hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuật cho. nêền kinh tế quốc dân” [5]. Đầu tư XDCB là một bộ phận của đầu tư phát triển.
Đây là hoạt động. đầu tư vào lĩnh vực XDCB (khảo sát, thiết kế, tư vấn xây dựng, thi công xây lắp công trình, sản xuất và cung ứng thiết bị vật tư xây dựng) được thực hiện dưới các phương thức xây dựng mới, xây dựng lại, khôi phục, mở rộng và 12 nâng cấp tài sản cố định. Căn cứ mức độ quan trọng và quy mô, dự án đầu tư XDCB được phân loại thành dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhóm B, dự án nhóm C theo tiêu chí quy định tại các Điều 7, 8, 9, 10 Luật Đầu tư công số 39/2019/QH14 ngày 13 tháng 6 năm 2019. Căn cứ nguồn vốn sử dụng, dự án đầu tư XDCB gồm có dự án sử dụng.
vốn NSNN, dự án sử dụng vốn nhà nước ngoài ngân sách và dự án sử dụng các nguồn vốn khác. Đặc điểm của đầu tư XDCB bằng NVNS Theo Điều 4, Luật Ngân sách số 83/2015/QH13: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chỉ của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thảm quyển quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Theo Điều 6 của Luật này quy định NSNN bao gồi : ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Nguồn vốn NSNN thường được sử dụng cho các dự án xây dựng hạ tầng KTXH, an ninh, quốc phòng, quy hoạch tổng thể vùng - lãnh thổ, xây dựng đô thị và nông thôn.
Đặc điểm của đầu tw XDCB bing NVNS: ~ Thứ nhất, đầu tư XDCB bằng NVNS chủ yếu đầu tư xây dựng các công. trình hạ tầng KTXH không có khả năng thu hồi vốn, hiệu quả KTXH do đầu tư những công trình này đem lại là tạo tài sản cố định, có giá trị sử dụng lâu dài, có ý nghĩa quan trọng trong phát triển KTXH, QPAN của từng địa phương. - Thứ hai, đầu tư XDCB bằng NVNS thường chiếm tỷ trọng vốn lớn nhất trong tổng đầu tư phát triển từ NSNN của cả nước nói chung và một địa phương nói riêng. Hoạt động đầu tư XDCB đòi hỏi một khối lượng vốn, lao động, vật tư lớn.
Nguồn vốn này được bố trí theo kế hoạch trong suốt quá 13 trinh dau tu. - Thứ ba, Chính phủ hay chính quyền địa phương tham gia trực tiếp vào quản lý toàn bộ quá trình đầu tư xây dựng các công trình thuộc nguồn vốn NSNN nhằm đảm bảo sự phù hợp với chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển KTXH. ~ Thứ tư, các công trình sử dụng vốn đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN phụ thuộc rất lớn vào quy mô và khả năng cân đối của ngân sách. Thời gian tiến hành cho một dự án đầu tư, từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư cho đến khi hoàn thành công trình đưa vào sử dụng thường tốn nhiều thời gian với nhiều biến động có thể xảy ra.
~ Thứ năm, vốn từ NSNN trong đầu tư XDCB được kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn tình trạng sử dụng không đúng mục đích. Vai trò của đầu tư XDCB bằng NVNS Thứ nhất, đầu tư XDCB bằng NVNS tác động đến tổng cung và tổng cầu của nền kinh Đầu tư XDCB bằng NVNS có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển KTXH của mỗi quốc gia cũng như từng địa phương, góp phần quan trọng vào việc phát triển cơ sở vật chất và kết cầu hạ tầng kỹ thuật. Khi thành quả của đầu tư XDCB phát huy tác dụng, các điều kiện về cơ sở vật chất và kết cấu hạ tầng kỹ thuật được nâng cao, tạo nền tảng đề gia tăng năng suất lao động, lam tăng tổng sản phẩm và giảm giá thành sản phẩm. Thứ hai, đầu tư XDCB bằng NVNS tác động đến việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Mục tiêu của đầu tư là tạo ra lợi ích. Do đó, các nhà đầu tư đa phần tập trung vào các lĩnh vực có lợi nhuận cao, thu hồi vốn nhanh. Trong khi đó, đầu tư XDCB có đặc điểm là đòi hỏi một khối lượng vốn, lao động, vật tư lớn, thời gian đầu tư kéo dài, chủ yếu mang lại hiệu quả KTXH nói chung khó thu 14 lại lợi nhuận nên các nhà dau tư tư nhân thường không muốn tham gia vào. việc đầu tư XDCB.
Những công trình đầu tư XDCB như trụ sở hành chính, đường xá, cầu cống, trường học, bệnh viện. lại có ý nghĩa vô cùng quan trọng phục vụ cho sự phát triển KTXH. Bởi vậy, NSNN đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động đầu tư XDCB. Đối với cơ cấu kinh tế theo ngành, đầu tư XDCB có vai trò định hướng cho các hoạt động đầu tư khác trong nền kinh tế.
Thông qua hoạt động đầu tư XDCB, Nha nước hướng hoạt động của các chủ thể trong nên kinh tế đi vào quỹ đạo đã hoạch định đề xây dựng cơ cấu kinh tế tối ưu cho từng thời ky, từng giai đoạn phát triển của đất nước, tạo điều kiện phát triển kinh tế ôn định và bền vững. Đối với cơ cấu kinh tế theo lãnh tỉ iu tu XDCB bằng NVNS đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết sự mát cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, góp phần nâng cao tỷ trọng đóng góp vào GDP của các vùng lãnh thổ được đầu tư. Thứ ba, đầu tư XDCB bằng NVNS không chỉ đây nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn đóng vai trò cải thiện chất lượng tăng trưởng kinh tế. Việc tăng quy mô vốn đầu tư và sử dụng vốn đầu tư hợp lý là nhân tố quan trọng để nâng cao hiệu quả đầu tư, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH, vừa nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, vừa đảm bảo được cán cân thăng bằng giữa các ngành, các vùng lãnh thỏ, từ đó chất lượng tăng trưởng kinh tế được nâng cao.
Quản lý nhà nước về đầu tư XDCB bằng NVNS a. Khái niệm QLNN về đầu tr XDCB “Quản lý là sự tác động có định hướng và tô chức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng các phương thức nhất định để đạt tới những mục tiêu nhất định” [7]. 15 Quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước tiến hành đối với tất cả mọi cá nhân và tổ chức trong xã hội, trên tất cả các mặt của đời sóng xã hội bằng cách sử dụng quyền lực nhà nước có tính cưỡng chế đơn phương nhằm mục tiêu phục vụ lợi ích chung của cả công đồng, duy trì ồn định, an ninh trật tự và thúc đây xã hội phát triển theo một định hướng thống nhất của Nhà nước [7]. “Quản lý nhà nước về đầu tư XDCB là tổng thể những tác động có tổ chức bằng quyền lực nhà nước đến hoạt động đầu tư XDCB thông qua các phương pháp và công cụ để thực hiện mục tiêu đã định” [17].
Vai trò của QLNN về đầu tư XDCEB Một là, QUNN về đầu tư XDCB đóng vai trò định hướng các hoạt động đầu tư XDCB và phát triển KTXH. Đầu tư XDCB bằng NVNS nhằm mục đích cơ bản là tạo dựng cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật của nền kinh tế, tạo điều kiện cho phát triển KTXH nên có tác động mạnh mẽ đến phương hướng phát triển KTXH, thông qua đó Nhà nước có thê định hướng phát triển kinh tế. Sự nghiệp CNH, HĐH nước ta được lựa chọn theo phương châm “đi tắt, đón đầu”, đã và đang đòi hỏi ứng dụng nhiều kỹ thuật công nghệ cao. Để dam bảo, nước ta cần có kết cấu hạ tầng KTXH hiện đại.
QLNN về đầu tư XDCB bao gồm cả QLNN từ bước xác định dự án đầu tư đến quá trình triển khai thực hiện dự án và đưa dự án vào khai thác, sử dụng. Sự quản lý của Nhà nước nhằm đảm bảo đầu tư của Nhà nước được sử dụng đúng mục đích, phân bổ nguồn vốn đầu tư XDCB một cách hợp lý, đáp ứng được nhu cầu phát triển, tạo điều kiện để phát triển hài hòa giữa lợi ích KTXH, lợi ích quốc gia và lợi ích của các vùng, địa phương. Hai là, QUNN về đầu tư XDCB bằng NVNS có vai trò điều tiết thông qua việc phân bổ NVNS cho đầu tư XDCB cho các lĩnh vực. Hoạt động đầu 16 tư này có khả năng điều tiết các hoạt động đầu tư của các thành phần kinh tế vào các lĩnh vực, các ngành mà Nhà nước mong muốn nhằm tạo lập sự cân đối, hài hòa trong quá trình phát triển.
Sự quản lý của Nhà nước về đầu tư XDCB dam bảo việc lựa chọn các dự án đầu tư phủ hợp với quy hoạch, đầu tư đúng mục đích, đem lại hiệu quả cao. Việc chấp hành trình tự đầu tư XDCB mang tính chất quyết định đối với chất lượng công trình, chỉ phí xây dung trong quá trình thi công và tác động của công trình sau khi đưa vào sử dụng, đảm bảo dự án đầu tư XDCB được hoàn thiện đúng hiệu quả, đúng giá trị của nguồn vốn đầu tư.