MỞ ĐẦU Phần thứ hai: NỘI DUNG Phần nội dung của luận văn gồm có ba chƣơng, bao gồm: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động vui chơi phát triển tình cảm xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trƣờng mầm non. Thực trạng quản lý hoạt động vui chơi phát triển tình cảm xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trƣờng mầm non tại huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dƣơng. Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động vui chơi phát triển tình cảm xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trƣờng mầm non tại huyện Bắc Tân Uyên, tỉnh Bình Dƣơng.
Phần thứ ba: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI PHÁT TRIỂN TÌNH CẢM XÃ HỘI CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI TRONG TRƢỜNG MẦM NON 1.1 Tổng quan nghiên cứu của đề tài 1.1 Nghiên cứu ở nƣớc ngoài Trong cuốn Tâm lý học Liên Xô (1978) tác giả A. Macarenco cho rằng “Trò chơi có một ý nghĩa quan trọng trong đời sống trẻ em, có ý nghĩa giống như ý nghĩa của hoạt động, công tác và sự phục vụ của người lớn vậy. Trong khi chơi trẻ như thế nào thì sau này, khi lớn lên, trong công tác, phần lớn trẻ sẽ như thế ấy. Do đó, việc giáo dục những nhà hoạt động tương lai bắt đầu trước tiên từ trò chơi” Điều này cho thấy tác giả đã nhận thấy tầm quan trọng của các trò chơi nói riêng và HĐVC nói chung đến việc giáo dục trẻ lứa tuổi mầm non.
HĐVC có ảnh hƣởng sâu đậm và lâu dài đến các hành vi, tính cách, thẩm mỹ, tình cảm của trẻ [20, tr. Tác giả Crupxkaia lại chỉ ra rằng: “Trò chơi chính là phương thức nhận biết thế giới, là con đường dẫn dắt trẻ đi tìm chân lý. Trẻ không chỉ học trong lúc học mà còn học cả trong lúc chơi. Trẻ em học cách tổ chức, học nghiên cứu cuộc sống.
trong khi chơi, trẻ tập khắc phục khó khăn, nhận thức hoàn cảnh xung quanh và tìm ra được lối thoát đúng đắn. Từ đó rèn luyện trẻ trở thành những người biết kiên trì theo đuổi mục đích của mình, biết lôi cuốn người khác và biết tổ chức họ” [20, tr. Robyn Hromek và Sue Roffey (2009) cho rằng: “Các trò chơi là một cách phát triển xã hội và cảm xúc mạnh mẻ trong giới trẻ. Các kỹ năng xã hội và cảm xúc cần thiết để thực hiện thành công trò chơi cũng là những điều cần thiết để thành công trong công việc và trong cuộc sống khi trưởng thành.
Thông qua các HĐVC trẻ sẽ tạo được giảm đi những cảm xúc tiêu cực như các hoạt động thay phiên, chia sẽ, hỗ trợ người khác, sự công bằng trong khi tham gia các trò chơi và sự tôn trọng. Đây cũng chính là cảm xúc, tình cảm xã hội mà trẻ cần thiết 9 phải xây dựng và phát triển để phục vụ công việc và cuộc sống trong tương lai. Crupxkaia đƣợc Phạm Minh Hạc dẫn lại trong cuốn Tâm lý học Liên Xô thì “Trẻ có nhu cầu chơi vì trẻ mong muốn hiểu biết về cuộc sống xung quanh, hơn nữa trẻ mẫu giáo rất thích bắt chước người lớn, thích được hoạt động tích cực với bạn bè cùng tuổi. Hoạt động chơi giúp trẻ thỏa mãn hai nhu cầu trên…”.
[16] Trong “Sổ tay chuyên môn hiệu phó chuyên môn”.Vaxiliepva đề cao hoạt động quản lý tổ chức HĐVC cho trẻ. Tác giả cho rằng muốn quản lý tốt hoạt động này thì ngƣời quản lý phải quan sát và phân tích đƣợc HĐVC của trẻ và nắm vững đặc điểm riêng biệt của các trò chơi thì mới bồi dƣỡng tốt cho GV về công tác tổ chức HĐVC “Quan sát và phân tích HĐVC. Đó là một việc rất phức tạp. Điều này nó gắn liền với ý nghĩa của trò chơi trong sự phát triển nhân cách của trẻ MN, với vị trí của nó trong quá trình GD ở trường MG, với những thể loại trò chơi khác nhau cùng những đặc điểm riêng biệt.
Nếu người lãnh đạo nắm vững đặc điểm riêng biệt này thì việc phân tích HĐVC sẽ được sâu sắc hơn và có thể giúp đỡ các cô giáo mẫu giáo một cách kịp thời” (Vaxiliepva, 1991).[1] Trong cuốn “Bí ẩn tuổi thơ” (Maria Montessori, 2015) tác giả cho rằng sự phát triển của trẻ gồm hai thành tố. Trƣớc hết là trẻ và ngƣời lớn tham gia vào quá trình xây dựng tâm lý thông qua tƣơng tác với môi trƣờng xung quanh. Thứ hai là trẻ, đặc biệt là trẻ dƣới 6 tuổi – đối tƣợng có sự phát triển tâm lý bẩm sinh. Dựa trên những gì quan sát đƣợc, Montessori cho rằng trẻ nếu đƣợc tự do chọn lựa và hoạt động trong một môi trƣờng đƣợc chuẩn bị kỹ càng, phù hợp với khả năng và giai đoạn phát triển, thì chúng sẽ phát huy tối đa tiềm năng sẵn có.
Maria Montessori cũng nhấn mạnh rằng trẻ dƣới sáu tuổi là giai đoạn “Tâm thức hấp thụ” (hay trí tuệ thấm hút), trẻ có khả năng tiếp thu tất cả những gì xung quanh nó để kiến tạo nên cá tính của đứa trẻ, có tầm quan trọng tiên quyết về mặt định hình nhân cách và cá tính của trẻ sau này. Chính vì vậy chúng ta cần cung cấp cho đứa trẻ một “môi trường được chuẩn bị” với đầy đủ các yếu tố thiết yếu 10 cho sự tự kiến tạo của trẻ. Trong môi trường này, các học cụ đều mang tính phản hồi, qua một cơ chế “tự kiểm tra sai lầm” giúp trẻ tự diều chỉnh, tự xác định sự thành công và tiến bộ của bản thân mà không cần đến sự can thiệp của ngƣời lớn. Nhờ vậy đứa trẻ tự quyết định, tự giải quyết thách thức, do đó củng cố ý chí và gia tăng lòng tự tin và tự trọng.
[29] Trong “môi trường được chuẩn bị”, sự “bình thường hóa” là một quá trình tự nhiên xảy ra, mang lại một trạng thái thăng bằng về trí tuệ, thể chất và tinh thần khi đứa trẻ có cơ hội đƣợc tự do vận động, hoạt động hồn nhiên và tự phát để thỏa mãn các nhu cầu của trẻ. Alincak et al (2017) trong nghiên cứu “Evaluation of pre-school teachers` opinions on teaching with games” tạm dịch là Đánh giá của giáo viên mầm non trong dạy học với trò chơi đã nêu lên rằng đối với sự phát triển của trẻ em mẫu giáo, trò chơi nói chung là rất có lợi và hiệu quả. Trò chơi chính là cách tốt nhất để trẻ tìm hiểu và quan sát. Và đó là cách tốt nhất để chúng phân tích.
Trẻ em có nhiều kỹ năng khi chơi. Chúng thƣờng học hành vi trong quá trình chơi nhƣ học tập, ra quyết định hiệu quả, hợp tác, trung thực, chia sẻ, tôn trọng quyền của ngƣời khác, thích bạn bè, giúp đỡ ngƣời khác. Bằng cách quan sát các kỹ năng trong giai đoạn chuyển tiếp sang tuổi trƣởng thành, thực hành trẻ em và hoàn thiện kỹ năng thông qua các trò chơi. Nghiên cứu cũng cho thấy các trò chơi góp phần vào sự phát triển về mặt nhận thức và xã hội của trẻ em, chúng cũng rất hữu ích trong việc thể hiện bản thân, chúng có hiệu quả vì việc học nhanh và vĩnh viễn với các trò chơi và trẻ em áp dụng các quy tắc, chúng cũng yêu trƣờng và bạn bè hơn.[13] Vì vậy, có thể nói rằng việc giảng dạy với các trò chơi là một phƣơng pháp quan trọng góp phần cho trẻ em ở hầu hết các khía cạnh trong quá trình phát triển toàn diện cho trẻ, trong đó có khía cạnh phát triển TCXH.
Nghiên cứu đánh giá cần phải cải thiện điều kiện vật chất, môi trƣờng và sự cần thiết phải cung cấp đào tạo tại chỗ về vấn đề quản lý tổ chức HĐVC để cải thiện hơn sự phát triển toàn diện cho trẻ. 11 Karen and Mojdeh (2013), trong nghiên cứu “Social-Emotional Learning Programs for Preschool Children” dịch là Các Chương trình Học tập Cảm xúc Xã hội cho Trẻ Mẫu giáo cho rằng kỹ năng giao tiếp xã hội của trẻ thƣờng tiến bộ từ việc chơi, thông qua chơi, trẻ mẫu giáo mở rộng kiến thức về vai trò xã hội, đƣợc thỏa mãn các mong đợi của của chúng, và thực hiện truyền đạt, quản lý cảm xúc, các kỹ năng giải quyết vấn đề xã hội; Trò chơi sẽ giúp trẻ học cách chia sẻ, hợp tác, luân phiên và ức chế hành vi hung hăng và bạo lực qua đó đem lại lợi ích cho tình cảm và nhận thức.[23] Những nghiên cứu trên đề cập đến hoạt động quản lý HĐVC của trẻ trong trƣờng MG. Qua đó khẳng định rằng HĐVC của trẻ trong trƣờng MG có tác động mạnh mẽ đến sự phát triển TCXH của trẻ. Tuy nhiên các nghiên cứu chƣa đi sâu vào tìm hiểu về phát triển TCXH thông quan HĐVC và các nghiên cứu cũng chƣa cho thấy sự phù hợp cao với đặc trƣng giáo dục MN trong nƣớc hiện nay.
Nghiên cứu ở trong nƣớc Tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà (2012) nghiên cứu việc “Tổ chức hoạt động vui chơi của trẻ ở trƣờng mầm non” với nhiều nội dung rất phong phú, đa dạng. Nội dung tài liệu trình bày về các trò chơi của trẻ, cách thức trợ giúp trẻ chơi và những hoạt động để giúp GV mầm non từng bƣớc tự mình nắm bắt nội dung bài học. Nghiên cứu kết luận rằng việc tổ chức cho trẻ vui chơi và việc hƣớng dẫn các trò chơi cho trẻ có những nội dung, phƣơng pháp khác nhau và GV phải nắm đƣợc tình hình vui chơi của trẻ trong lớp và các phƣơng pháp hƣớng dẫn để phát triển trò chơi cho trẻ. Nghiên cứu này chú trọng đến hƣớng dẫn thực hành các trò chơi, mối liên hệ giữa trò chơi và công tác giáo dục trong nhà trƣờng.
Tuy nhiên nghiên cứu không đi đánh giá khía cạnh phát triển TCXH của trẻ thông qua các HĐVC trong nhà trƣờng.[15] Trong cuốn “Tổ chức, hƣớng dẫn trẻ mẫu giáo chơi” PGS.PTS Nguyễn Ánh Tuyết cùng hai tác giả Nguyễn Thị Hòa, Đinh Thị Vang cũng đề cặp rất nhiều về tầm quan trọng của việc tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ “ Tổ chức chơi cho trẻ là tổ chức cuộc sống cho trẻ”[40,7-9] 12 Trong giáo trình “ Tâm lí học trẻ em lứa tuổi mầm non” của tác giả Nguyễn Ánh Tuyết cùng các tác giả Nguyễn Thị Nhƣ Mai, Đinh Thị Kim Thoa đang đƣợc sử dụng trong giảng dạy và đào tạo giáo viên mầm non nƣớc ta đã đề cập tới hoạt động vui chơi của trẻ.
