Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Hoạt động chủ nhiệm lớp, trong thời gian vừa qua, đã được nhiều tác giả, nhà khoa học nghiên cứu bởi đây là một trong những vấn đề rất quan trọng trong hoạt động của nhà trường. Các nghiên cứu, khảo sát đã cho chúng ta những kết quả nhất định, được công bố dưới các hình thức là tài liệu, bài viết, báo cáo khoa học, sách tham khảo, luận văn… Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu về vấn đề này như sau: - Phương pháp công tác của người giáo viên chủ nhiệm ở trường Trung học phổ thông của Hà Nhật Thăng (chủ biên) - Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, 2004. - Những tình huống giáo dục học sinh của người giáo viên chủ nhiệm của Hà Nhật Thăng (chủ biên) - Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, 2000; - Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông của Hà Nhật Thăng (chủ biên) - Nhà xuất bản Giáo dục, 2009; - Giáo dục học (Chương XVI, Người giáo viên chủ nhiệm) của Phạm Viết Vượng - Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội 2010; - Kỷ yếu hội thảo - Công tác giáo viên chủ nhiệm ở trường phổ thông, Nhà xuất bản Giáo dục, 2010; - Công tác giáo viên chủ nhiệm ở trường phổ thông - Nhà xuất bản Giáo dục, 1998; Và một số luận văn thạc sĩ của nhiều trường Đại học trên cả nước như: 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Luận văn thạc sĩ “ Biện pháp quản lí công tác chủ nhiệm lớp tại trường Cao đẳng nghề Đà Nẵng trong giai đoạn hiện nay” - Huỳnh Thị Ngọc Quyên, Đại học Đà Nẵng, chuyên ngành: Quản lý Giáo dục; - Luận văn thạc sĩ “ Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT” - Nguyễn Thanh Bình, Đại học Sư phạm Hà Nội, chuyên ngành: Quản lý Giáo dục; - Luận văn thạc sĩ “ Quản lí công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THPT chuyên Hà Nội-Amsterdam ” – Đặng Diễm Hương, Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên ngành: Quản lý Giáo dục; - Luận văn thạc sĩ “ Tổ chức bồi dưỡng kĩ năng chủ nhiệm lớp cho giáo viên trường Phổ thông dân tộc nội trú Trung học cơ sở tỉnh Tuyên Quang ” – Hoàng Thị Phùng Hường, Đại học Thái Nguyên – Trường Đại học Sư phạm, chuyên ngành: Quản lý Giáo dục.
Vấn đề Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp tại trường THCS trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay vẫn còn là vấn đề nghiên cứu có tính cấp thiết. Những khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý, quản lý nhà trường Về khái niệm quản lí: Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu, dự kiến”. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) lên khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”.
Tóm lại: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức, thông qua công cụ và phương pháp quản lý nhằm làm cho tổ chức đó vận hành thuận lợi và đạt được mục tiêu đề ra. Về khái niệm quản lý nhà trường: 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo GS. Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành Giáo dục, với thế hệ trẻ, với từng học sinh”. Tác giả Phạm Viết Vượng cho rằng: " Quản lý nhà trường là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên, học sinh và các lực lượng giáo dục khác, huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao giáo dục và đào tạo trong nhà trường".
Như vậy, quản lý nhà trường chính là quản lý giáo dục trong một phạm vi xác định đó là nhà trường. Quản lý nhà trường là vận dụng tất cả các nguyên lý chung của quản lý giáo dục để đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường theo mục tiêu đào tạo. Bản chất quản lý nhà trường là những tác động của chủ thể quản lí nhà trường (CBQL) đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường. Trường học là một thành tố của hệ thống giáo dục, nên quản lý nhà trường cũng được hiểu như là một bộ phận của quản lý giáo dục.
Hoạt động chủ nhiệm lớp Lớp học là đơn vị cơ bản của nhà trường. Để quản lý lớp, nhà trường phân công giáo viên vừa có năng lực chuyên môn vừa có kĩ năng nghiệp vụ sư phạm đảm nhiệm công tác giáo viên chủ nhiệm. Hoạt động chủ nhiệm lớp là những nội dung công việc mà người GVCN lớp cần phải làm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chủ nhiệm lớp. Những công việc này được qui định trong các văn bản pháp lý về vị trí, vai trò, chức năng và nhiệm vụ của người GVCN trong nhà trường phổ thông.
Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp là quá trình chủ thể quản lí hoạch định, tổ chức, điều khiển, kiểm tra hoạt động chủ nhiệm lớp của GVCN nhằm đạt mục tiêu đề ra. Trong quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp, đối tượng quản lí 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com là các hoạt động chủ nhiệm lớp của đội ngũ GVCN. Chủ thể quản lí là các nhà quản lí. Quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp là một nội dung của quản lí nhà trường và hướng đến sự phát triển toàn diện của học sinh.
Hoạt động chủ nhiệm lớp ở trường Trung học cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay 1. Trường Trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân Trường Trung học cơ sở là cấp học trong bậc giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân. Theo Điều lệ trường THCS, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học được ban hành theo thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011 của Bộ trưởng Bộ GD và ĐT, Trường trung học trong hệ thống GD quốc dân được quy định có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: “Điều 3. Nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung học Trường trung học có những nhiệm vụ và quyền hạn sau đây: 1.
Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông dành cho cấp THCS và cấp THPT do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Công khai mục tiêu, nội dung các hoạt động giáo dục, nguồn lực và tài chính, kết quả đánh giá chất lượng giáo dục. Quản lý giáo viên, cán bộ, nhân viên theo quy định của pháp luật. Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh; vận động học sinh đến trường; quản lý học sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công. Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục. Phối hợp với gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong hoạt động giáo dục. Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quy định của Nhà nước.
Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia hoạt động xã hội. Thực hiện các hoạt động về kiểm định chất lượng giáo dục. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.” Giáo dục trung học cơ sở tiếp nhận học sinh đã hoàn thành chương trình giáo dục tiểu học.
Giáo dục trung học cơ sở được thực hiện trong 4 năm học, từ lớp 6 đến hết lớp 9. Học sinh sau khi hoàn thành chương trình giáo dục trung học cơ sở có thể học tiếp lên trung học phổ thông hoặc theo học các chương trình đào tạo trình độ sơ cấp và trung cấp. Vị trí, vai trò của người giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường Trung học cơ sở Theo Điều 2, Luật Giáo dục năm 2009, mục tiêu của giáo dục là đào tạo những con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhà trường – cơ quan chuyên biệt của xã hội, đóng vai trò chủ đạo trong việc giáo dục con người nhằm thực hiện mục tiêu trên.
Để thực hiện việc giáo dục toàn diện đối với học sinh, nhà trường thành lập các tập thể học sinh. Theo từ điển giáo dục học thì tập thể học sinh là tập hợp những học sinh gắn bó chặt chẽ với nhau, cùng nhau tiến hành những hoạt động có ích như học tập, lao động, công tác xã hội, thể thao, du lịch. Ở cấp độ cơ sở, tập thể học sinh gồm có: các tổ, lớp học sinh, Chi đội Tiền phong Hồ Chí Minh, Chi đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Ở cấp toàn trường, tập thể học sinh gồm có: Liên đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Liên chi đoàn Thanh niên Công sản Hồ Chí Minh.
Tập thể học sinh có cơ cấu tổ chức, là đội ngũ tự quản do các thành viên bầu ra. Tập thể làm việc theo nguyên tắc tự nguyện. GVCN là người đại diện cho mong muốn, ý chí của nhà trường, thực hiện các tác động giáo dục tới đối tượng giáo dục (học sinh, tập thể học sinh 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trong lớp) một cách trực tiếp, mang tính chủ đích để giúp họ trở thành những người có ích cho xã hội. Trong nhà trường, GVCN lớp là người có vị trí vô cùng quan trọng.