CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG HỢP TÁC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI THÔNG QUA TRÒ CHƠI DÂN GIAN Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu ở trong nước Hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ từ 5 đến 6 tuổi và quản lí hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua trò chời dân gian ở trường mầm non là nhiệm vụ quan trọng giúp nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục, đây là nội dung được nhiều tác giả quan tâm, và tiếp cận từ nhiều khía cạnh khác nhau, cụ thể: Theo Phan Trọng Ngọ và Đinh Thị Tứ (2007) đã chỉ ra rằng “Các khía cạnh ảnh hưởng của bạn đến sự phát triển của trẻ: vai trò của bạn ngang đối với trẻ, sự tương tác với bạn ngang hàng phát triển ở trẻ em các mô hình kỹ năng xã hội cơ bản, phát triển các ứng xử với bạn và người xung quanh”. Điều này có thể hiểu rằng bạn bè ngang hàng là những tác nhân củng cố hành vi xã hội được lặp lại ở trẻ em.
Bạn bè ngang hàng là chuẩn để trẻ so sánh hành vi xã hội của mình, và là tấm gương phản chiếu và điều chỉnh hành vi của trẻ em. Sự tương tác của trẻ chỉ diễn ra trong các hành động chơi có tính hợp tác…. vì khi xuất hiện các trò chơi cần có sự hợp tác với nhau thì trẻ mới thật sự có tiêu chuẩn về bạnvà sự kết bạn, trẻ mong đợi những gì mà bạn có thể mang đến cho trẻ như: sự chia sẻ cảm xúc với nhau, sẵn sàng lắng nghe và đáp ứng yêu cầu của bạn theo cách tích cực. Ngoài ra, theo Nguyễn Ánh Tuyết (1997) cho rằng, trò chơi là phương tiện hữu ích giúp trẻ tích cực tham gia hoạt động.
Trong đó trở chơi dân gian sẽ tạo sự tương tác tích cực của người lớn lên trò chơi của trẻ, cuốn hút trẻ vui chơi, rèn luyện và hình thành kỹ năng hợp tác.Tuy nhiên để sử dụng trò chơi vào các hoạt động vui chơi, hình thành kỹ năng hợp tác, cần có phương pháp và cách thức phù hợp, linh động.Theo Lê Xuân Hồng (2000) cho rằng cần thúc đẩy kỹ năng hợp tác của trẻ bằng cách giúp trẻ học cách hòa nhập với những trẻ khác. Theo Vũ Thị Ngọc Minh (2014) cho rằng giáo dục KNHT cho trẻ thực chất 9 là giáo dục trẻ biết lắng nghe và bày tỏ suy nghĩ, ý kiến của bản thân, mạnh dạn, tự tin, biết thỏa thuận trong nhóm bạn, tôn trong ý kiến của mọi người và đôi khi chấp nhận sự khác biệt. Đây là những KN rất cần cho trẻ thích nghi trong môi trường học ở bậc cao hơn. Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra các phương pháp phù hợp trong hoạt động giáo dục KNHT cho trẻ từ 5 đến 6 tuổi, như: nhóm phương pháp trực quan, nhóm phương pháp dùng lời, nhóm phương pháp thực hành.
Đây là cơ sở giúp người nghiên cứu vận dụng xây dựng biện pháp quản lí về hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ mẫu giáo từ 5 đến 6 tuổi tại các trường mầm non trên địa bàn Nhớn Quản, Bình Phước. Bùi Thị Xuân Lụa (2016) cho rằng, hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo ở trẻ mẫu giáo, trong đó các trò chơi đóng vai theo chủ đề cũng như các trò chơi dân gian là trung tâm. Qua trò chơi, trẻ bắt đầu hiểu được những mối quan hệ qua lại với nhau, trẻ học cách chia sẻ, hợp tác cùng nhau. Tuy nhiên để trẻ hình thành các kỹ năng hợp tác, chia sẻ thông qua các trò chơi, nhà giao dục cần thực hiện các biện pháp như: Xây dựng môi trường thân thiện trong lớp giữa GV cới trẻ và các trẻ với nhau; Giúp trẻ biết thỏa thuận, thương lượng trong khi chơi trò chơi đóng vai theo chủ đề; Tạo tình huống chơi mang tính hợp tác và ứng xử theo hướng hợp tác.
Theo Lưu Thị Thu Hằng (2017) cho rằng, hoạt động giáo dục KNHT cho trẻ ở Viêt Nam đã được quan tâm, nhưng cơ sở lý luận và kinh nhiệm tổ chức thực hiện còn nhiều hạn chế. Để tổ chức hoạt động giáo dục KNHT cho trẻ hiệu quả cần phải có các hình thức phù hợp, phải thực hiện sắp xếp, phân hóa về vai trò, chức năng giữa các thành viên cũng như tổng hòa các mối liên hệ giữa họ để tạo nên sự phụ thuộc lẫn nhau khi thực hiện một mục tiêu chung, trong đó các hình thức bao gồm: hoạt động phối hợp – cá nhân, hoạt động phối hợp – cộng đồng, hoạt động phối hợp – tương hỗ. Đồng thời, theo tác giả trong hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ mẫu giáo cần phối hợp thực hiện theo các các môn hình hoạt động như: mô hình hợp tác theo kiểu phối hợp cá nhân, mô hình hợp tác theo kiểu luân phiên – nối tiếp, mô hình hợp tác theo kiểu tương tác trực diện cả nhóm. Theo nghiên cứu của Vũ Thị Nhân (2016), biện pháp giáo dục KNHT cho 10 trẻ 5 -6 tuổi trong hoạt động vui chơi là con đường để hình thành và phát triển KNHT cho trẻ, nhờ các biện pháp giáo dục này mà trẻ hình thành được KNHT và những KN khác, các biện pháp bao gồm: tận dụng không gian và vật liệu chơi gần gũi để tạo các nhóm chơi ổn định, bền vững; Khuyến khích trẻ cùng nhau làm đồ chơi, hướng trẻ đến HĐ nhóm; Sử dụng mô hình hướng dẫn trẻ phối hợp hành động với nhau khi chơi.
Trong một nghiên cứu khác của tác giả Vũ Thị Nhân (2018), kết quả nghiên cứu cho thấy, kỹ năng hợp tác và các giai đoạn hình thành kỹ năng hợp tác của trẻ mẫu giáo cho thấy, kỹ năng hợp tác là sự phối hợp hành động của trẻ cùng thực hiện có hiệu quả một nhiệm vụ chung và dựa trên vốn tri thức và kinh nghiệm đã có trong những điều kiện nhật định. Theo tác giả, giáo dục KNHT cho trẻ có ý nghĩa thúc đẩy quá trình nhận thức và phát triển cho trẻ, giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách, tạo cơ hội để trẻ được chơi và rèn luyện các kỹ năng khác qua chơi, cũng như giúp trẻ bước vào cuộc sống xã hội. Đặc biệt, tác giả đã chỉ ra được các thành tố của kỹ năng hợp tác, bao gồm: kỹ năng thảo luận, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng phân công công việc hợp lý, kỹ năng chia sẻ, kỹ năng phối hợp hành động và kỹ năng giải quyết xung đột. Qua đó, giúp người nghiên cứu sự dụng làm cơ sở lý luận và xây dựng biện pháp quản lí phù hợp cho đề tài này.
Theo kết quả nghiên cứu của Trần Thị Cẩm Vân (2018) cho thấy, trò chời dân gian là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian, là những trò chơi được nhân dân sáng tạo lưu truyền tự nhiên, rộng rãi trong dân gian nhằm thỏa mãn nhu cầu vui chơi, giải trí, giao lưu vắn hóa và phát triển về mặt thể chất, tinh thần cho con người. Tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác thông qua trò chơi dân gian cho trẻ là một trong những các thức giáo dục gắn liền với thực tiễn. Thông qua hoạt động này, giúp trẻ khám phá, tiếp xúc và trải nghiệm về thế giới phong phú, đa dạng bao quanh mình, khám phá các hiện tượng, câu ca dao, các phương tiện, di tích lịch sự. Tuy nhiên, để tổ chức các trò chơi dân gian đáp ứng yêu cầu phát triển tính tích cực vận động cho trẻ, giúp trẻ hình thành các kỹ năng khám phá, chia sẻ, hợp tác cần tạo môi trường thuận lợi cho trẻ hoạt động, tạo nhiều tình huống chơi hấp dẫn, lôi cuốn trẻ tham gia vào trò chơi một cách tích cực, luân 11 phiên vai chơi, nhóm chơi trong quá trình chơi.
Qua đó, giúp người nghiên cứu vận dụng và xây dựng biện pháp quản lí hiệu quả trong quản lí hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua trò chơi dân gian trong trường mầm non Qua các công trình nghiên cứu trên cho thấy, việc nghiên cứu về hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ mẫu giáo, cũng như công tác quản lí hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ 5 -6 tuổi tại các trường mầm non nhận được sự quan tâm của nhiều tác giả. Tuy những các công trình chỉ mang tính chất nghiên cứu đơn lẻ,chưa có công trình nghiên cứu cụ thể, đầy đủ vềquản lí hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ từ 5 -6 tuổi ở các trường MN huyện Hớn Quản, Bình Phước. Nghiên cứu ở nướcngoài Nghiên cứu về hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ hay nghiên cứu về quản lí hoạt động giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua các trò chơi dân gian được một số tác giả nước ngoài đã quan tam và nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau, cụ thể như: Tác giả Macarenco (1962) đã cho rằng, việc giáo dục kỹ năng, hành vi cho trẻ luôn giữ vai trò rất quan trọng. Bởi những hành vi đó sẽ tạo nên khuynh hướng xã hội của nhân cách.
Đồng thời, ông còn quan niệm rằng vai trò của người thầy trong giáo dục trẻ là rất quan trọng, không có khái niệm “trẻ em hư hỏng” hay “thiếu sự hợp tác, chia sẻ” mà “chỉ có những nhà sư phạm chưa đúng”. Ngoài ra, Ông đã chứng minh chân lý giáo dục của học thuyết Mác – Lênin và khái quát thành các quan điểm giáo dục xã hội chủ nghĩa rất cơ bản đó là: Giáo dục trong hoạt động xã hội; Giáo dục trong tập thể và bằng tập thể; Giáo dục trong lao động; Giáo dục bằng tiền đồ viễn cảnh. Qua đó, để giáo dục trẻ về khả năng hợp tác, chia sẻ với bạn bè thì nhà giáo dục phải phát huy hết vai trò của mình trong hướng dẫn trẻ bằng những phương pháp và hình thức đa dạng, phong phú thu hút trẻ tham gia rèn luyện và hình thành kỹ năng đáp ứng yêu cầu trong hoạt động giáo dục nhà trường. 12 Ngoài ra, theo Ilina (1978) đã nêu: “Việc tổ chức trò chơi, giải trí là cơ sở để giúp trẻ được trải nghiệm, được tương tác và hình thành kinh nghiệm thực tiễn”.
