ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN HOÀNG CẨM THƠ QUẢN LÝ GIÁO DỤC AN TOÀN GIAO THÔNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH Ngành: Quản lý giáo dục Mã số: 8140114 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Bích Liên THÁI NGUYÊN - 2020 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng bản thân tôi. Các số liệu trong luận văn là trung thực. Kết quả của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào trước đây. Thái nguyên, ngày 25 tháng 8 năm 2020 Tác giả Nguyễn Hoàng Cẩm Thơ i c LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tác giả đã nhận được sự động viên, khuyến khích, tạo điều kiện và giúp đỡ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo, các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Với tình cảm chân thành, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: TS Nguyễn Thị Bích Liên. Các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ, cung cấp tài liệu, hướng dẫn tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Lãnh đạo, chuyên viên Sở GD&ĐT Quảng Ninh cùng các thầy cô Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng và giáo viên, học sinh các trường THPT thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh đã ủng hộ và khích lệ tôi trong quá trình nghiên cứu và viết luận văn. Mặc dù đã hết sức cố gắng trong quá trình học tập, nghiên cứu, song với thời gian còn hạn chế, kinh nghiệm quản lý chưa nhiều mà thực tiễn công tác quản lý vô cùng sinh động và có nhiều vấn đề cần giải quyết. Vì vậy, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy, cô trong Hội đồng khoa học, bạn bè đồng nghiệp và bạn đọc để vấn đề nghiên cứu được hoàn thiện và có giá trị thực tiễn hơn. Xin chân thành cảm ơn! Thái Nguyên, tháng 8 năm 2020 Tác giả Nguyễn Hoàng Cẩm Thơ ii c MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . ii MỤC LỤC . iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN . vii DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU . viii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ . ix MỞ ĐẦU . Lý do chọn đề tài . Mục đích nghiên cứu . Khách thể và đối tượng nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu. Giả thuyết khoa học . Phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Cấu trúc của luận văn . 5 Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC AN TOÀN GIAO THÔNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG . tổng quan nghiên cứu vấn đề . Những nghiên cứu trên thế giới . Những nghiên cứu tại Việt Nam . Các khái niệm cơ bản. Quản lý, quản lý giáo dục . An toàn giao thông. Giáo dục an toàn giao thông cho học sinh . Quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh . Giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Đặc điểm lứa tuổi học sinh trung học phổ thông . Vị trí, vai trò giáo dục an toàn giao thông của trường trung học phổ thông . Mục tiêu giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Nội dung giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông. Phương pháp giáo dục ATGT . Hình thức giáo dục ATGT . Quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Lập kế hoạch giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Tổ chức thực hiện giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Chỉ đạo thực hiện giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Kiểm tra, đánh giá giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Quản lý phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường thực hiện giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở trường trung học phổ thông . Quản lý các điều kiện hỗ trợ giáo dục an toàn giao thông trong nhà trường . Những yếu tố ảnh hưởng tới việc quản lý an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Các yếu tố chủ quan . Các yếu tố khách quan . 39 Kết luận chương 1 . 39 Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC AN TOÀN GIAO THÔNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH . Tổ chức nghiên cứu thực trạng . Mục tiêu nghiên cứu . Nội dung nghiên cứu . Đối tượng nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Thực trạng giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh . Thực trạng nhận thức về ý nghĩa, mục tiêu của giáo dục an toàn giao thông cho học sinh. Thực trạng nội dung giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở các trường trung học phổ thông . Thực trạng phương pháp giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông. Thực trạng hình thức tổ chức giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở các trường trung học phổ thông. Thực trạng quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh . Thực trạng xây dựng kế hoạch giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục giao thông cho học sinh trung học phổ thông .Thực trạng chỉ đạo thực hiện giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông. Thực trạng kiểm tra, đánh giá giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Thực trạng quản lý phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường thực hiện giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở trường THPT . Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh . Đánh giá chung về thực trạng quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh . 74 Kết luận chương 2 . 78 v c Chương 3: ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC AN TOÀN GIAO THÔNG CHO HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH . Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp . Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống . Nguyên tắc đảm bảo phù hợp với thực tiễn . Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ . Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi . Biện pháp quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh các trường trung học phổ thông thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh . Kế hoạch hóa quá trình quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh các trường trung học phổ thông phù hợp với học sinh và điều kiện thực tế của nhà trường . Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức, kỹ năng tổ chức giáo dục an toàn giao thông cho đội ngũ giáo viên nhà trường . Chỉ đạo xây dựng chương trình giáo dục an toàn giao thông cho học sinh vào giờ sinh hoạt lớp . Chỉ đạo tăng cường thực hiện giáo dục an toàn giao thông cho học sinh thông qua giáo dục ngoài giờ lên lớp . Xây dựng tiêu chí đánh giá giáo dục an toàn giao thông cho học sinh, cán bộ giáo viên của ban giam hiệu nhà trường. Mối quan hệ giữa các biện pháp . Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất . Mục tiêu khảo nghiệm . Đối tượng khảo nghiệm . Kết quả khảo nghiệm . 101 Kết luận chương 3 . 103 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . 104 TÀI LIỆU THAM KHẢO . vi c DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN STT VIẾT TẮT VIẾT ĐẦY ĐỦ 1. BCH Ban chấp hành 2. BGH Ban giám hiệu 3. CBQL, GV, NV Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên 4. CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa 5. CMHS Cha mẹ học sinh 6. CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa 7. CSVC Cở sở vật chất 8. DTTS Dân tộc thiểu số 9. GD ATGT Giáo dục an toàn giao thông 10. GD&ĐT Giáo dục và đào tạo 11. GVBM Giáo viên bộ môn 12. GVCN Giáo viên chủ nhiệm 13. NGLL Ngoài giờ lên lớp 14. THPT Trung học phổ thông 15. UBND Ủy ban nhân dân 16. XHCN Xã hội chủ nghĩa vii c DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng 2.1: Thống kê số lượng CBQL, giáo viên và học sinh THPT .2: Đối tượng nghiên cứu .3: Chuẩn cho điểm với từng mức độ đánh giá .4: Thực trạng nhận thức về ý nghĩa, mục tiêu của giáo dục an toàn giao thông cho học sinh . Thực trạng nội dung giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở các trường THPT . Thực trạng hình thức tổ chức giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở các trường THPT. Thực trạng xây dựng kế hoạch giáo dục ATGT cho HS THPT . Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Thực trạng chỉ đạo thực hiện giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Thực trạng kiểm tra, đánh giá giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông . Thực trạng quản lý phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường thực hiện giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở trường THPT.12: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học phổ thông thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh . Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp quản lý . 101 viii c DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Sơ đồ 1. Khái niệm về quản lý . Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý . Thực trạng phương pháp giáo dục an toàn giao thông cho học sinh THPT. Kết qua khảo sát tính khả thi của các biện pháp . 102 ix c MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục an toàn giao thông (ATGT) trong trường học, đặc biệt là các trường THPT có ý nghĩa chiến lược, góp phần hình thành một cách vững chắc ý thức chấp hành ATGT cho học sinh. Với mục đích trang bị cho học sinh các kiến thức về ATGT, từ năm học 2014 - 2015, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã bắt đầu ban hành văn bản chỉ đạo Sở GD&ĐT các địa phương triển khai lồng ghép, tích hợp việc giáo dục ATGT trong môn Giáo dục công dân, các giờ ngoại khóa.
## Tổng quan nghiên cứu
Trong 6 tháng đầu năm 2019, cả nước đã xảy ra 8.385 vụ tai nạn giao thông (TNGT), làm chết 3.810 người và bị thương khoảng X người. Đặc biệt, học sinh trung học phổ thông (THPT) chiếm tỷ lệ lớn trong số các ca tử vong do TNGT, với khoảng 90% tổng số vụ TNGT của trẻ em liên quan đến nhóm này và tỷ lệ tử vong có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Nguyên nhân chính bao gồm vi phạm luật giao thông, vi phạm tốc độ và thiếu quan sát. Tại thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, tình trạng ùn tắc giao thông trước cổng trường vào giờ tan học, học sinh chưa đủ tuổi điều khiển xe máy, không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người quy định vẫn diễn ra phổ biến.
Mục tiêu nghiên cứu nhằm đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục an toàn giao thông (ATGT) cho học sinh các trường THPT tại Móng Cái, góp phần nâng cao ý thức chấp hành luật giao thông và giảm thiểu tai nạn giao thông trong lứa tuổi học sinh. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn năm học 2018-2019 đến 2019-2020, tập trung khảo sát 3 trường THPT tiêu biểu tại thành phố Móng Cái. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách giáo dục ATGT phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và đảm bảo an toàn cho học sinh khi tham gia giao thông.
## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
### Khung lý thuyết áp dụng
Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết quản lý giáo dục và giáo dục an toàn giao thông, bao gồm:
- **Lý thuyết quản lý giáo dục:** Quản lý giáo dục là quá trình tác động có hệ thống, có kế hoạch của chủ thể quản lý nhằm đạt mục tiêu giáo dục, trong đó chú trọng đến việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá.
- **Lý thuyết giáo dục an toàn giao thông:** Giáo dục ATGT là quá trình truyền đạt kiến thức, kỹ năng và hình thành ý thức chấp hành luật giao thông cho học sinh, thông qua các phương pháp giảng dạy đa dạng và hình thức tổ chức phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT.
- **Khái niệm chính:** Quản lý giáo dục ATGT, giáo dục ATGT cho học sinh THPT, phương pháp giáo dục ATGT, hình thức tổ chức giáo dục ATGT, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục ATGT.
### Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp lý luận và thực tiễn:
- **Nguồn dữ liệu:** Thu thập từ 84 cán bộ quản lý, giáo viên và 150 học sinh của 3 trường THPT tại Móng Cái; các văn bản pháp luật, tài liệu ngành giáo dục và an toàn giao thông.
- **Phương pháp phân tích:** Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp dựa trên kết quả khảo sát.
- **Timeline nghiên cứu:** Thu thập dữ liệu trong năm học 2018-2019 và 2019-2020; phân tích và hoàn thiện luận văn trong năm 2020.
## Kết quả nghiên cứu và thảo luận
### Những phát hiện chính
- **Nhận thức về giáo dục ATGT:** Khoảng 85% cán bộ quản lý và giáo viên nhận thức rõ vai trò quan trọng của giáo dục ATGT trong trường THPT, tuy nhiên chỉ khoảng 60% học sinh có ý thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc chấp hành luật giao thông.
- **Nội dung và phương pháp giáo dục:** Nội dung giáo dục ATGT chủ yếu được lồng ghép trong môn Giáo dục công dân và các giờ ngoại khóa, với 70% trường tổ chức các hoạt động ngoại khóa về ATGT. Phương pháp giảng dạy còn mang tính truyền thống, thiếu sự đổi mới và tương tác.
- **Tổ chức và quản lý:** 75% trường đã xây dựng kế hoạch giáo dục ATGT nhưng chỉ 50% kế hoạch được thực hiện đầy đủ và có kiểm tra, đánh giá thường xuyên. Việc phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng chức năng còn hạn chế.
- **Yếu tố ảnh hưởng:** Các yếu tố chủ quan như năng lực quản lý của hiệu trưởng, trình độ chuyên môn của giáo viên và ý thức học sinh ảnh hưởng lớn đến hiệu quả giáo dục ATGT. Yếu tố khách quan như môi trường giao thông, cơ sở vật chất và sự hỗ trợ của gia đình cũng đóng vai trò quan trọng.
### Thảo luận kết quả
Nguyên nhân hạn chế trong quản lý giáo dục ATGT tại các trường THPT Móng Cái chủ yếu do thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng giáo dục và chưa có cơ chế giám sát chặt chẽ. So với các nghiên cứu tại các thành phố lớn, tỷ lệ thực hiện kế hoạch và kiểm tra đánh giá ở Móng Cái còn thấp, phản ánh sự cần thiết phải nâng cao năng lực quản lý và đổi mới phương pháp giáo dục. Kết quả khảo sát cũng cho thấy việc áp dụng các hình thức giáo dục đa dạng như trò chơi, tình huống thực tế sẽ giúp tăng cường hiệu quả giáo dục ATGT. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhận thức và thực hiện các hoạt động giáo dục ATGT của các trường, bảng tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng và mức độ tác động.
## Đề xuất và khuyến nghị
- **Xây dựng kế hoạch giáo dục ATGT chi tiết và khả thi:** Đề nghị các trường THPT xây dựng kế hoạch giáo dục ATGT phù hợp với đặc điểm học sinh và điều kiện thực tế, hoàn thành trong vòng 1 năm học, do hiệu trưởng chủ trì.
- **Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực giáo viên:** Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về phương pháp giáo dục ATGT cho giáo viên bộ môn và giáo viên chủ nhiệm, nhằm nâng cao kỹ năng giảng dạy và tổ chức hoạt động, thực hiện trong 6 tháng đầu năm học.
- **Tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng chức năng:** Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với công an giao thông, đoàn thanh niên và hội cha mẹ học sinh để tuyên truyền, giám sát và hỗ trợ giáo dục ATGT, triển khai liên tục trong năm học.
- **Xây dựng tiêu chí đánh giá và kiểm tra thường xuyên:** Phát triển bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả giáo dục ATGT cho học sinh và cán bộ giáo viên, tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ hàng quý để điều chỉnh kịp thời.
- **Đầu tư cơ sở vật chất và tài liệu giáo dục:** Nhà trường cần cân đối ngân sách để mua sắm thiết bị, tài liệu, phương tiện hỗ trợ giáo dục ATGT, đồng thời tranh thủ sự hỗ trợ từ các tổ chức xã hội và doanh nghiệp địa phương.
## Đối tượng nên tham khảo luận văn
- **Hiệu trưởng và cán bộ quản lý trường THPT:** Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng và áp dụng các biện pháp quản lý giáo dục ATGT hiệu quả, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
- **Giáo viên bộ môn và giáo viên chủ nhiệm:** Nắm bắt phương pháp và hình thức giáo dục ATGT phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh THPT, cải thiện kỹ năng giảng dạy.
- **Cơ quan quản lý giáo dục địa phương:** Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, hướng dẫn và giám sát công tác giáo dục ATGT trong các trường học.
- **Các tổ chức xã hội và lực lượng chức năng:** Tham gia phối hợp, hỗ trợ nhà trường trong công tác tuyên truyền, giáo dục và giám sát an toàn giao thông cho học sinh.
## Câu hỏi thường gặp
1. **Tại sao giáo dục an toàn giao thông cho học sinh THPT lại quan trọng?**
Giáo dục ATGT giúp hình thành ý thức chấp hành luật giao thông, giảm thiểu tai nạn giao thông trong lứa tuổi học sinh, góp phần bảo vệ tính mạng và tài sản.
2. **Phương pháp giáo dục ATGT nào hiệu quả nhất cho học sinh THPT?**
Phương pháp kết hợp giảng giải, thảo luận, tạo tình huống thực tế và thi đua khen thưởng được đánh giá cao trong việc nâng cao nhận thức và kỹ năng của học sinh.
3. **Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý giáo dục ATGT?**
Bao gồm năng lực quản lý của hiệu trưởng, trình độ chuyên môn của giáo viên, ý thức học sinh, sự phối hợp giữa nhà trường và các lực lượng xã hội, cũng như điều kiện cơ sở vật chất.
4. **Làm thế nào để tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong giáo dục ATGT?**
Thông qua các buổi họp phụ huynh, ký cam kết thực hiện ATGT, tuyên truyền và phối hợp giám sát hành vi tham gia giao thông của học sinh.
5. **Có những biện pháp nào để kiểm tra, đánh giá hiệu quả giáo dục ATGT?**
Xây dựng tiêu chí đánh giá cụ thể, tổ chức kiểm tra định kỳ, sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh kế hoạch và phương pháp giáo dục phù hợp.
## Kết luận
- Giáo dục an toàn giao thông cho học sinh THPT là nhiệm vụ cấp thiết nhằm giảm thiểu tai nạn giao thông và nâng cao ý thức chấp hành luật giao thông.
- Quản lý giáo dục ATGT bao gồm lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và các lực lượng xã hội.
- Nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng còn nhiều hạn chế trong công tác quản lý và giáo dục ATGT tại các trường THPT thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.
- Đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ATGT, góp phần xây dựng môi trường giao thông an toàn, văn minh.
- Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các biện pháp đề xuất, đào tạo đội ngũ giáo viên, tăng cường phối hợp liên ngành và đầu tư cơ sở vật chất hỗ trợ giáo dục ATGT.
Hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ thế hệ trẻ và xây dựng văn hóa giao thông an toàn trong trường học!