mở đầu của một chu trình NSNN. Những khoản chi NSNN một khi đã được ghi vào dự toán chi và đã được cơ quan quyền lực Nhà nước xét duyệt được coi là chi tiêu pháp lệnh. Xét trên giác độ quản lý, số chi NSNN đã được ghi trong dự toán thể hiện sự cam kết của cơ quan chức năng quản lý tài chính Nhà nước với các đơn vị thụ hưởng NSNN, từ đó nảy sinh nguyên tắc quản lý chi NSNN theo dự toán (Bùi Thị Mai Hoa, 2007). - Nguyên tắc tiết kiệm hiệu quả: tiết kiệm hiệu quả là một trong những nguyên tắc quan trọng hàng đầu của quản lý kinh tế, tài chính, bởi lẽ nguồn lực thì luôn có giới hạn nhưng nhu cầu thì không có giới hạn.
Do vậy, trong 15 quá trình phân bổ và sử dụng nguồn lực khan hiếm đó luôn phải tính toán sao cho với chi phí thấp nhất nhưng phải đạt được kết quả cao nhất. Mặt khác do đặc thù hoạt động NSNN diễn ra trên phạm vi rộng, đa dạng và phức tạp, nhu cầu chi từ NSNN luôn gia tăng với tốc độ nhanh trong khi khả năng huy động nguồn thu có hạn, nên càng phải tôn trọng nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả trong quản lý chi NSNN. - Nguyên tắc chi trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước (KBNN): Một trong những chức năng quan trọng của Kho bạc Nhà nước là quản lý quỹ NSNN. Vì vậy, Kho bạc Nhà nước vừa có quyền, vừa có trách nhiệm trong việc kiểm soát chặt chẽ mọi khoản chi ngân sách Nhà nước.
Để tăng cường vai trò của KBNN trong kiểm soát chi NSNN, hiện nay nước ta đang thực hiện việc chi trực tiếp qua KBNN như là một nguyên tắc trong quản lý khoản chi này (Vũ Sỹ Cườn , 2013). Quy trình quản lý c i NSNN cấp tỉn Lập dự Chấp Quyết toán chi => hành dự => toán chi NSNN toán NSNN Sơ đồ 1.1: Quy trình quản lý ngân chi sách nhà nƣớc ❖ Lập dự toán chi NSNN: là quá trình phân tích, đánh giá, tổng hợp, lập dự toán nhằm xác định các chỉ tiêu về chi ngân sách nhà nước có thể đạt được trong năm ngân sách. Đồng thời xác định các biện pháp chủ yếu về kinh tế - tài chính để đảm bảo thực hiện tốt các chỉ tiêu về chi ngân sách đã định ra. ❖ Chấp hành ngân sách nhà nước: là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế, tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu chi ngân sách ghi trong dự toán NSNN năm trở thành hiện thực.
❖ Quyết toán chi NSNN: là giai đoạn cuối cùng của một chu trình quản lý NSNN. Mục đính của quyết toán NSNN là tổng kết, đánh giá lại toàn bộ 16 quá trình chi NSNN trong một năm ngân sách. Quyết toán NSNN sẽ cung cấp đầy đủ thông tin vể quản lý điều hành chi NSNN cho những cơ quan nhà nước có thẩm quyền như: Quốc Hội, HĐND, chinh phủ, các nhà tài trợ, người dân. Từ đó rút ra những ưu điểm, nhược điểm và các bài học kinh nghiệm cho chu trình NSNN tiếp theo.
Nội dung quản lý chi Ngân sách Nhà nước cấp tỉnh Để thực hiện tốt việc phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính nhà nước, chính phủ của các nền kinh tế thị trường đã có nhiều nỗ lực trong việc cải cách quản lý chi NSNN. Nội dung quản lý chi NSNN chủ yếu gồm 4 nội dung: Lập kế hoạch chi ngân sách nhà nước trung hạn và hằng năm Tổ chức chấp hành chi ngân sách nhà nước Quyết toán chi ngân sách nhà nước Thanh tra, kiểm toán và giám sát chi ngân sách nhà nước Bên cạnh 4 nội dung quản lý trên, quản lý chi NSNN còn bao gồm cả đánh giá hiệu quả chi NSNN, quản lý việc công khai, minh bạch cũng như trách nhiệm giải trình của các cơ quan cấp phát, sử dụng ngân sách. Lập dự toán chi ngân sách nhà nước Lập dự toán chi NSNN là lập kế hoạch phân bổ nguồn lực cho các nhu cầu chi tiêu của Nhà nước để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình và đầu tư phát triển nền kinh tế. - C c căn cứ để lập dự to n c i NSNN: Khoản Điều 41, Luật NSNN 2015 quy định: Căn cứ lập dự toán ngân sách nhà nước hằng năm 1.
Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, bình đẳng giới. Nhiệm vụ cụ thể của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan, tổ chức khác ở trung ương, các cơ quan, tổ chức, đơn vị ở địa phương. Quy định của pháp luật về thuế, phí, lệ phí và chế độ thu ngân sách nhà nước; định mức phân bổ ngân sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách nhà nước. Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân sách và tỷ lệ phần trăm (%) phân chia đối với các khoản thu phân chia và mức bổ sung cân đối ngân sách của ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới.
Văn bản pháp luật của các cấp, cơ quan nhà nước có thẩm quyền hướng dẫn xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm sau. Kế hoạch tài chính 05 năm, kế hoạch tài chính - ngân sách nhà nước 03 năm, kế hoạch đầu tư trung hạn nguồn ngân sách nhà nước. Tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm trước. Số kiểm tra dự toán thu, chi ngân sách thông báo cho các cấp, các cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan.
Trên cơ sở dự toán do Ủy ban nhân dân cấp dưới và dự toán của các đơn vị dự toán cùng cấp lập, các chủ thể quản lý phân tích, đánh giá, kiểm tra một cách toàn diện về trình tự lập dự toán chi NSNN. Việc áp dụng các định mức phân bổ, việc tính toán từ nhiệm vụ chính trị được giao để xây dựng các đầu việc phục vụ cho nhiệm vụ đã được cấp có thẩm quyền giao, tính toán hợp lý các khoản dự phòng chi, các khoản phân bổ cho các đơn vị trực thuộc. Các cơ quan tham gia trong công tác lập dự toán tại địa phương là HĐND, UBND, cơ quan Tài chính các cấp và các đơn vị dự toán, cụ thể như sau: + Hội đồng nhân dân: Quyết định dự toán chi ngân sách địa phương và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; quyết định các chủ trương, biện pháp triển khai thực hiện ngân sách địa phương; điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết; giám sát việc thực hiện ngân sách đã được HĐND quyết định. 18 + Ủy ban nhân dân: Lập dự toán chi ngân sách địa phương; lập phương án phân bổ dự toán ngân sách của cấp mình trình HĐND cùng cấp quyết định; lập dự toán điều chỉnh ngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết.
+ Cơ quan Tài chính đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng dự toán ngân sách và phương án phân bổ dự toán, thẩm định dự toán của các đơn vị dự toán của cấp mình và UBND cấp dưới, nhằm kiểm tra tính tuân thủ trong việc lập dự toán. Kiểm tra nguồn để bố trí cân đối và đúng mục đích, đúng mục tiêu. Cơ sở để thẩm tra là nhiệm vụ hàng năm được cấp có thẩm quyền giao cho đơn vị, các tiêu chuẩn định mức của chế độ tài chính hiện hành, cơ sở tính toán và thuyết minh của các đơn vị. + Các đơn vị dự toán: Đây là các đơn vị sử dụng kinh phí NSNN để thực hiện các nhiệm vụ chính trị được Nhà nước giao.
Vì vậy, việc rà soát chặt chẽ khâu lập dự toán sẽ đảm bảo nguồn kinh phí được bố trí hợp lý theo tiến độ công việc nên thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện, tránh được tình trạng bị động, phải điều chỉnh dự toán, hoặc nhiều công việc không dự lường nên đầu năm không bố trí, khi thực hiện không có nguồn để cân đối. Chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước Chấp hành chi NSNN chính là thực hiện dự toán NSNN trên cơ sở dự toán được phê chuẩn. Các cơ quan tham gia vào quá trình quản lý khâu chấp hành chi ngân sách: + Cơ quan Tài chính: Tham mưu cho chính quyền nhà nước các cấp trong quản lý và điều hành NSNN. Cơ quan Tài chính có trách nhiệm cân đối nguồn đáp ứng nhu cầu chi, kiểm tra và giám sát việc thực hiện chi tiêu và sử dụng ngân sách ở các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách.
+ Kho bạc Nhà nước: Thực hiện kiểm soát các khoản chi theo các chế độ, tiêu chuẩn điều kiện, thủ tục quy định. Trường hợp không đủ điều kiện, có quyền từ chối cấp phát thanh toán các khoản chi đó. 19 + Đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước: Thủ trưởng các đơn vị sử dụng NSNN là người có quyền quyết định, chuẩn chi các khoản chi ngân sách nhà nước theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức và trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền giao. Có trách nhiệm quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản tiết kiệm, có hiệu quả.
- Nguyên tắc và nội dung của chấp hành chi ngân sách như sau: + Nguyên tắc: Đáp ứng kịp thời các nhu cầu chi của các đơn vị sử dụng NSNN theo tiến độ và dự toán được duyệt, các khoản chi NSNN phải được thanh toán trực tiếp cho người được hưởng; mọi khoản chi NSNN phải được kiểm soát trước, trong và sau khi thanh toán chi trả. + Nội dung chấp hành chi NSNN: Nội dung chính của quy trình chấp hành NSNN là việc bố trí kinh phí kịp thời đáp ứng nhu cầu chi của các đơn vị sử dụng ngân sách theo dự toán đã được duyệt sao cho tiết kiệm và đạt hiệu quả cao. Các cơ quan được pháp luật quy định có trách nhiệm kiểm soát các khoản chi NSNN theo đúng dự toán và đúng chế độ. - Điều kiện để cấp phát kinh phí cho các đơn vị sử dụng ngân sách: + Đã có trong dự toán NSNN được giao, trừ các trường hợp chi từ nguồn tăng thu so với dự toán và dự phòng ngân sách.
Đối với những khoản chi không có trong dự toán thì đơn vị sử dụng ngân sách báo cáo với cơ quan có thẩm quyền xin bổ sung hoặc điều chỉnh dự toán. + Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định: Dựa vào định mức là căn cứ có tính chất quan trọng chấp hành dự toán chi NSNN. Hầu hết nhu cầu chi NSNN đã có định mức, tiêu chuẩn đã được cơ quan quyền lực Nhà nước xem xét và thông qua.
