Luận văn Thạc sĩ: qlnn về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn thành phố hà nội

Nghiên cứu quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa Hà Nội. Phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý nhà nước
• Đề tài: Quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn Thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa

Di tích lịch sử văn hóa là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đóng vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. Quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa là quá trình huy động, quản lý, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực nhằm bảo vệ và phát huy giá trị của những di sản này. Các di tích chính là những bằng chứng xác thực, cụ thể về đặc điểm lịch sử, văn hóa của một dân tộc, chứa đựng truyền thống tốt đẹp, kỹ năng, kỹ xảo và trí tuệ của con người. Sự cần thiết phải quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa là vô cùng cấp bách, bởi những di sản văn hóa để lại bởi các thế hệ cha ông đang có nguy cơ mai một theo thời gian.

1.1. Định nghĩa di tích lịch sử văn hóa

Di tích lịch sử văn hóa được coi là nguồn sử liệu quan trọng để nghiên cứu lịch sử dân tộc. Đây là những thông điệp của quá khứ được các thế hệ trước trao truyền cho thế hệ sau. Các di tích này chứa đựng những giá trị đạo đức, thẩm mỹ, tín ngưỡng và tâm linh của một cộng đồng xã hội.

1.2. Vai trò của quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa có vai trò hết sức quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Thông qua quản lý nhà nước, các chính sách bảo vệ, tu bổ, tôn tạo được xây dựng và thực hiện để đảm bảo những di sản văn hóa được lưu giữ cho các thế hệ tương lai.

II. Yếu tố tác động đến quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa

Để hoàn thiện quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa, cần xem xét các yếu tố tác động liên quan mật thiết. Quan điểm chính trị của Đảng và Nhà nước là nền tảng để xây dựng chiến lược bảo vệ di sản. Chính sách, pháp luật cần phải được sửa đổi, bổ sung theo tình hình thực tế. Trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức là nhân tố quyết định trong việc thực hiện các công tác quản lý. Nguồn lực tài chính phải được huy động và sử dụng hiệu quả nhằm tu bổ, tôn tạo các di tích. Cuối cùng, ý thức, trách nhiệm và sự tham gia của cộng đồng là điều kiện không thể thiếu để đạt được thành công trong công tác bảo vệ di sản văn hóa.

2.1. Yếu tố chính sách và pháp luật

Chính sách, pháp luật là công cụ quan trọng trong quản lý nhà nước. Cần ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về di tích lịch sử văn hóa một cách đồng bộ, rõ ràng. Điều này giúp tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho các hoạt động bảo vệ, tu bổ và phát huy giá trị di sản.

2.2. Nhân lực và nguồn lực tài chính

Trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức cần được liên tục đào tạo và bồi dưỡng. Nguồn lực tài chính phải được huy động đủ từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Sự kết hợp giữa nhân lực có chất lượng cao và đủ nguồn lực tài chính sẽ đảm bảo hiệu quả trong công tác bảo tồn di tích lịch sử văn hóa.

III. Nội dung quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa

Quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa bao gồm nhiều nội dung quan trọng. Thứ nhất, ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về di tích lịch sử văn hóa. Thứ hai, ban hành và chỉ đạo thực hiện các chính sách bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Thứ ba, huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực để bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa. Thứ tư, tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa một cách khoa học, hiệu quả. Cuối cùng, thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý nghiêm vi phạm pháp luật về di tích lịch sử văn hóa.

3.1. Hoạt động quản lý pháp luật và chính sách

Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật là nội dung cơ bản của quản lý nhà nước. Song song đó, các chính sách bảo vệ và phát huy giá trị di tích cần được triển khai đồng bộ tại các cấp chính quyền. Các hoạt động này tạo nên khung pháp lý và chính sách toàn diện cho quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa.

3.2. Thanh tra kiểm tra và xử lý vi phạm

Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật là hoạt động bắt buộc trong quản lý nhà nước. Cần giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo và xử lý nghiêm vi phạm pháp luật trong lĩnh vực di tích lịch sử văn hóa. Điều này đảm bảo tính chính danh và tính tuân thủ pháp luật trong hoạt động bảo vệ di sản.

IV. Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa

Để hoàn thiện quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa, cần tiếp cụ theo định hướng và mục tiêu của Đảng và Nhà nước. Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, sửa đổi, bổ sung và ban hành các cơ chế, chính sách mới phù hợp. Giải pháp thứ hai là đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ công chức. Giải pháp thứ ba là hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về di sản văn hóa theo các chuẩn mực quốc tế. Giải pháp thứ tư là huy động, quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài chính. Cuối cùng, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm pháp luật trong lĩnh vực di tích lịch sử văn hóa.

4.1. Hoàn thiện cơ chế chính sách và pháp luật

Hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật và sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách là nội dung cấp bách. Cần xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật mới, phù hợp với xu thế phát triển hiện đại. Chính sách bảo vệ và phát huy giá trị di tích cần được định hướng rõ ràng, có khả năng thực hiện cao.

4.2. Nâng cao năng lực nhân sự và huy động nguồn lực

Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ công chức là ưu tiên hàng đầu. Song song đó, cần huy động, quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Điều này sẽ tạo nên lực lượng thực hiện mạnh mẽ cho quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA 1. Các khái niệm liên quan đến đề tài 1. Văn hóa Trong những năm gần đây, thuật ngữ “văn hóa” được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội. Là một từ có nhiều cách hiểu khác nhau, đôi khi chúng được đồng nhất hóa với trình độ học vấn, cách ứng xử, lối sống.

Theo thống kê hiện nay có khoảng hơn 200 định nghĩa khác nhau về văn hóa. Tùy theo cách tiếp cận khác nhau mà các nhà nghiên cứu về văn hóa nhấn mạnh vào một khía cạnh nào đó, ở những góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà nghiên cứu đưa ra những định nghĩa , những quan niệm khác nhau về “văn hóa”. Giáo sư Hà Văn Tấn nhà nghiên cứu về văn hóa Việt Nam định nghĩa về văn hóa: “Văn hóa là hệ thống ứng xử của con người với thiên nhiên và xã hội trong hoạt động sinh tồn và phát triển của mình. Nói khác đi văn hóa là sản phẩm hoạt động của con người trong mối quan hệ tương tác với tự nhiên và xã hội diễn ra trong không gian, thời gian và hoàn cảnh nhất định”.

[24,tr12] Với cách tiếp cận đơn giản về “văn hóa”. Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm về văn hóa như sau: Theo nghĩa rộng, văn hoá thường được xem là bao gồm tất cả những gì do con người sáng tạo ra. Năm 1940, Hồ Chí Minh đã viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng, toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn.

[14, tr431] Theo Giáo trình Quản lý nhà nước về Văn hóa, Giáo dục - Y tế của Học viện Hành chính quốc gia định nghĩa: “Văn hóa là tất cả những gì do con người sản xuất ra: công cụ, biểu trưng, thiết chế, hoạt động, các quan niệm, tín ngưỡng. Đó là những sản phẩm nhân tạo, được truyền đạt từ thế hệ này qua thế hệ khác.[13, tr11] 7 Có thể thấy, mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về “văn hóa”. Nhưng nhìn chung trong các định nghĩa, các quan niệm của các nhà nghiên cứu đưa ra đều hàm chưa những đặc trưng cơ bản đó là: - Văn hóa là hệ thống hữu cơ các giá trị về văn hóa vật chất, văn hóa xã hội, văn hóa tinh thần của một cộng đồng người sáng tạo ra qua quá trình lao động thực tiễn, trong môi trường sống nhất định. - Văn hóa bao gồm các giá trị, trong đó có các giá trị về vật chất, giá trị về tinh thần, giá trị thuộc về đời sống xã hội của một cộng đồng nguwòi thông qau các hoạt động thực tiễn của con người đã tạo ra các giá trị ấy.

- Văn hóa được hình thành qua một quá trình và được tích lũy qua thời gian dài, qua các thế hệ. Là thành tựu của một cộng đồng người qua quá trình tương tác giữa con người với con người , con người với môi trường xã hội, tự nhiên được sáng tạo ra và ngày một hoàn thiện hơn. - Văn hóa là hiện tượng thuộc về xã hội loài người, nó gắn liền với hoạt động thực tiễn của con người, do cộng đồng con người sáng tạo ra, thuộc về con người và phục vụ cho con người. Như vậy, qua quá trình lao động thực tiễn, con người đã tạo ra những sản phẩm có giá trị vật chất (văn hóa vật thể), những sản phẩm mang những giá trị về tinh thần (văn hóa phi vật thể) được con người sáng tạo nên, được tích lũy qua thời gian nhằm phục vụ cho đời sống về vật chất, đời sống tinh thần của con người trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên, và giữa con người với môi trường xã hội.

Di sản văn hóa Di sản là một khái niệm mở, và có thể hiểu là những giá trị vật thể hoặc phi vật thể được để lại từ xa xưa và tồn tại có giá trị cho đến ngày nay. Di sản văn hóa Việt Nam (DSVH) là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. DSVH được coi là nguồn sử liệu được sử dụng để nghiên cứu lịch sử dân tộc, trong đó di tích lịch sử - văn hóa là đối tượng được con người quan tâm nhất, bởi các di tích chính là những bằng chứng xác thực, cụ thể về đặc điểm lịch sử, văn hóa của một dân tộc. Ở đó chứa đựng tất cả những gì thuộc về truyền thống tốt đẹp, kỹ năng, kỹ xảo và trí tuệ của con người.

Các di tích lịch sử - văn hóa chính là những thông điệp của quá khứ được các thế hệ trước trao truyền cho thế hệ sau, nhờ đó 8 người ta đã cảm nhận được quá khứ, và từ những thông tin của quá khứ tìm đến với truyền thống lịch sử, những giá trị đạo đức, thẩm mỹ, tín ngưỡng, tâm linh. Cho đến nay, có rất nhiều cách hiểu, cách tiếp cận khác nhau đối với thuật ngữ “di sản văn hóa”. Theo điều 1, Công ước về bảo vệ di sản văn hóa và tự nhiên của thế giới (Đã được thông qua tại kỳ họp thứ 17 của Đại hội đồng UNESCO tại Paris ngày 16/11/1972), di sản văn hóa là: Các di tích: Các công trình kiến trúc, điêu khắc hoặc hội họa hoành tráng, các yếu tố hay kết cấu có tính chất khảo cổ, các văn bản, các hang động và các nhóm yếu tố có giá trị quốc tế đặc biệt về phương diện lịch sử, nghệ thuật hay khoa học. Các quần thể: Các nhóm công trình xây dựng đứng một mình hoặc quần tụ có giá trị quốc tế đặc biệt về phương diện lịch sử, nghệ thuật hay khoa học, do kiến trúc, sự thống nhất của chúng hoặc sự nhất thể hóa của chúng vào cảnh quan.

Các thắng cảnh: Các công trình của con người hoặc những công trình của con người kết hợp với các công trình của tự nhiên, cũng như các khu vực, kể cả các di chỉ khảo cổ học, có giá trị quốc tế đặc biệt về phương diện lịch sử, thẩm mỹ, dân tộc học hoặc nhân chủng học. Ở Việt Nam, có rất nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu về văn hóa và di sản văn hóa, họ đã đưa ra các cách hiểu khác nhau về di sản văn hóa trên nhiều khía cạnh, tuy nhiên đều thống nhất định hướng chung theo quy định của pháp luật. Luật Di sản văn hóa 2001 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khẳng định: “Di sản văn hóa là tài sản quý giá của cộng đồng”. Theo tổ chức UNESCO tại phiên họp thứ 23 (10/2003) đã thống nhất quan niệm: DSVH bao gồm DSVH phi vật thể và DSVH vật thể.

DSVH phi vật thể bao gồm: Tiếng nói, chữ viết của các dân tộc Việt Nam; Ngữ văn dân gian (bao gồm sử thi, ca dao, dân ca, tục ngữ, hò, về, câu đối, truyện cổ tích, truyện trạng, truyện cười, truyện ngụ ngôn, hát ru và các biểu đạt khác được chuyển tải bằng lời nói hoặc ghi chép bằng chữ viết; Nghệ thuật trình diễn dân gian (bao gồm âm nhạc, múa, hát, sân khấu và các hình thức trình diễn dân gian khác); Tập quán xã hội và tín ngưỡng (bao gồm luật tục, hương ước, chuẩn mực đạo đức nghi lễ và các phong tục khác); Lễ hội truyền thống: Nghề thủ công truyền thống; Tri thức dân gian (bao gồm tri thức về thiên nhiên, đời sống con người, lao động sản xuất, y, dược học cổ truyền, ẩm thực, trang phục và các tri thức dân gian khác. 9 DSVH phi vật thể rất dễ bị biến dạng hoặc mất đi vĩnh viễn bởi sự vô ý thức của con người, thời gian. Trên thực tế, người ta thường có xu hướng thêm hoặc bớt, hay lãng quên trong quá trìnnh lưu giữ DSVH phi vật thể. Do đó, văn hóa phi vật thể vừa có tính bền vững trong ý thức cộng đồng, vừa có tính mong manh, dễ bị mai một, biến dạng tùy thuộc vào cuộc sống của một cá nhân, nghệ nhân với những may rủi bất ngờ trong cuộc sống.

Mặt khác, DSVH phi vật thể có nguy cơ biến dạng rất cao bởi tính dị bản của nó do sự can thiệp của các nhóm, tầng lớp xã hội qua các thời đại. Di sản văn hóa vật thể: Là những sản phẩm văn hóa có hình tượng, có thể “sờ thấy được”. Văn hóa vật thể là một dạng thức tồn tại của văn hóa chủ yếu dưới dạng vật thể có chiều cao, chiều rộng, trọng lượng, đường nét, hình khối, màu sắc, kiểu dáng, nó được tồn tại trong không gian, thời gian xác định. DSVH vật thể đượcc tạo nên từ đôi bàn tay khéo léo của con người, nó mang dấu ấn lịch sử thời đại rõ nét.

Văn hóa vật thể được khách thể hóa và tồn tại như một khách thể bên ngoài con người. DSVH vật thể luôn đứng trước những nguy cơ biến mất hoặc biến dạng, thay đổi nhiều so với nguyên gốc. Như vậy, di sản văn hóa là sản phẩm vật chất và tinh thần, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Khái niệm di tích lịch sử văn hóa 1.

Di tích Trong quá trình phát triển, do tác động ảnh hưởng, hệ quả của các yếu tố lịch sử và văn hóa để lại mà trong ngôn ngữ của người Việt có sử dụng nhiều từ Hán – Việt, trong đó di tích cũng chính là một từ Hán Việt. Theo Hán việt tự điển của Thiều Chửu di tích được hiểu như sau: - Di: sót lại, rớt lại, để lại; - Tích: tàn tích, dấu vết; - Di tích: tàn tích, dấu vết còn để lại của quá khứ. Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử.