chương 1 của Luật Doanh nghiệp năm 2014, doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh [6]. Với những quan điểm trên có thể nhận thấy các đặc trưng cơ bản của doanh nghiệp như sau: + Chức năng kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm sản xuất sản phẩm hoặc dịch vụ, cung ứng, trao đổi, hợp tác và tiêu thụ sản phẩm nhằm mục tiêu sinh lời. 6 + Mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi ích kinh tế, chủ yếu là lợi nhuận. + Phương tiện để đạt lợi nhuận tối đa cho doanh nghiệp là cải tiến sản xuất thỏa mãn lợi ích của người tiêu dùng.
Doanh nghiệp phải tôn trọng quyền lợi của người tiêu dùng. + Doanh nghiệp phải tôn trọng pháp luật và phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước. Nhà nước bảo hộ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. + Doanh nghiệp tùy theo khả năng của mình có thể tự nguyện tham gia vào các hoạt động xã hội.
- Công nghiệp Theo từ điển bách khoa toàn thư: Công nghiệp là một bộ phận của nền kinh tế, là lĩnh vực sản xuất hàng hóa vật chất mà sản phẩm được “Chế tạo, chế biến” cho nhu cầu tiêu dùng hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh tiếp theo. Đây là hoạt động kinh tế, sản xuất qui mô lớn, được sự hổ trợ thúc đẩy mạnh mẽ của các tiến bộ công nghệ, khoa học, kỹ thuật [7]. Theo từ điển Tiếng Việt của tác giả Nguyễn Văn Đạm: công nghiệp (hoặc kỹ nghệ) là toàn thể những hoạt động kinh tế nhằm khai thác các tài nguyên và các nguồn năng lượng, và chuyển biến các nguyên liệu - gốc động vật, hoặc thực vật hay khoáng vật thành sản phẩm [2]. Giáo trình kinh tế và quản lý công nghiệp của các tác giả Nguyễn Đình Phan và Nguyễn Kế Tuấn định nghĩa “công nghiệp là ngành kinh tế thuộc lĩnh vực sản xuất vật chất – một bộ phận cấu thành nền sản xuất vật chất của xã hội” [4, tr7].
Như vậy, có thể thấy công nghiệp là một ngành kinh tế sản xuất vật chất gắn với việc khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên, chế biến, chế tạo các nguyên liệu khoáng vật, động vật, thực vật thành các sản phẩm đầu ra. Theo Nguyễn Đình Phan và Nguyễn Kế Tuấn [4], công nghiệp gồm các hoạt động chủ yếu: + Khai thác tài nguyên khoáng sản: Chế biến, chế tạo các tài nguyên khoáng sản, sản phẩm của nông, lâm, ngư nghiệp thành các loại sản phẩm khác nhau đáp ứng nhu cầu xã hội. 7 + Sửa chữa các sản phẩm công nghiệp, máy móc nhằm khôi phục giá trị sử dụng của chúng so với nông nghiệp và dịch vụ, công nghiệp có những đặc điểm khác biệt. + Khác với nông nghiệp, công nghiệp chủ yếu sử dụng các phương pháp cơ học, vật lý, hóa học hoặc quá trình sinh học làm thay đổi hình dạng, kích thước, tính chất của nguyên liệu đầu vào để tạo ra sản phẩm phục vụ sản xuất hoặc sinh hoạt.
Nông nghiệp, trái lại, sử dụng các phương pháp tác động vào cây trồng, vật nuôi để nâng cao năng suất, nâng cao sức chống chịu, rút ngắn chu kỳ sản xuất. Công nghiệp ít chịu ảnh hưởng của các điều kiện tự nhiên hơn so với nông nghiệp. So với nông nghiệp, công nghiệp có trình độ xã hội hóa, phân công lao động, quản lý sản xuất cao hơn. + Khác với dịch vụ, công nghiệp là ngành sản xuất vật chất.
Sản phẩm của công nghiệp là các sản phẩm hữu hình, có giá trị sử dụng. + Công nghiệp sử khối lượng lớn nguyên liệu đầu vào để sản xuất tập trung trong phạm vi các nhà máy, xí nghiệp. Do đó, sản xuất công nghiệp tiêu tốn nhiều tài nguyên, đồng thời cũng thường thải ra nhiều chất thải công nghiệp, nếu không xử lý tốt sẽ dễ gây ô nhiễm môi trường. + Công nghiệp sử dụng nhiều máy móc, thiết bị nên vốn đẩu tư ban đầu thường lớn hơn so với nông nghiệp và dịch vụ.
- Xây dựng Là một qui trình thiết kế và thi công nên các cơ sở hạ tầng hoặc công trình, nhà ở. Hoạt động xây dựng khác với hoạt động sản xuất ở chỗ sản xuất tạo một lượng lớn sản phẩm với những chi tiết giống nhau, còn xây dựng nhắm tới những sản phẩm tại những địa điểm dành cho từng đối tượng khách hàng riêng biệt. - Doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng Doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng được hiểu là loại hình doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và xây dựng như khai thác, chế biến, xây dựng. - Phát triển doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa: “Phát triển là phạm trù triết học chỉ 8 ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới.
Phát triển là một thuộc tính của vật chất. Mọi sự vật và hiện tượng của hiện thực không tồn tại trong trạng thái giống nhau từ khi xuất hiện đến khi tiêu vong…, nguồn gốc của phát triển là sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập” [7]. Trong lĩnh vực kinh tế, khái niệm “phát triển” hiện nay vẫn tồn tại nhiều quan niệm khác nhau, nhưng tựu chung lại, phát triển kinh tế là một tiến trình mà theo đó các quốc gia tăng cường khả năng sản xuất các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Như vậy, phát triển kinh tế là phương thức duy nhất giúp cho tất cả các quốc gia trên thế giới có cuộc sống tốt hơn, sung túc hơn.
Thông thường, từ trước tới nay các nhà kinh tế sử dụng chỉ tiêu GDP và tốc độ phát triển của nó để so sánh, đánh giá mức độ phồn vinh của các quốc gia. Tuy nhiên, khái niệm đó ngày nay đã bộc lộ sự hạn chế trong phân tích đánh giá. Thực tế hiện nay, khái niệm phát triển liên quan đến nhiều vấn đề rộng hơn, ảnh hưởng đến đời sống xã hội, giáo dục, y tế, tình trạng dinh dưỡng, quyền con người cũng như đời sống tinh thần khác… Quá trình phát triển đó đòi hỏi phải có tính liên tục, dài hạn hay nói cách khác là phải bền vững. Phát triển doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng là quá trình làm cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng tăng trưởng về qui mô, thay đổi cơ cấu, nâng cao trình độ, chất lượng và đóng góp của nó vào phát triển kinh tế - xã hội.
Cùng với sự phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ, doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng không ngừng phát triển, đi từ sản xuất nhỏ, thủ công thành một nền sản xuất hiện đại. Phát triển doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng không chỉ bao hàm sự tăng lên về qui mô mà còn bao hàm sự thay đổi về chất của doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng theo hướng tiến bộ, từ thủ công sang tự động hóa, từ đơn giản lên tinh vi, từ trình độ thấp sang trình độ cao, từ cạnh tranh trong nước sang cạnh tranh quốc tế. Xét trong phạm vi một địa phương tỉnh hoặc thành phố, dưới góc độ quản lý kinh tế, phát triển doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng trên địa bàn là tổng thể tất cả các hoạt động mà chính quyền địa phương thực hiện nhằm nâng cao cả về lượng và chất cho các doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng trên địa bàn. 9 Hiểu đơn giản, phát triển doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng thể hiện trên những khía cạnh sau: - Giá trị sản lượng sản xuất ngành công nghiệp, xây dựng tăng.
Điều này đạt được thông qua việc gia tăng số lượng doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, xây dựng, mở rộng qui mô sản xuất của các doanh nghiệp hiện có, thu hút thêm các doanh nghiệp mới, nâng cao giá trị hàng hóa của các doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng. - Trình độ khoa học công nghệ, trình độ quản lý các doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng được nâng cao. Điều này có được thông qua quá trình đầu tư, phát triển công nghệ, nghiên cứu và triển khai các sản phẩm mới, công nghệ sản xuất mới, đào tạo nâng cao trình độ. - Hiệu quả sản xuất tăng lên thể hiện ở các chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận, giá thành, sức cạnh tranh của doanh nghiệp được cải thiện.
- Có nhiều chủ thể tham gia vào phát triển công nghiệp, xây dựng trên địa bàn tỉnh, trong đó có các chủ thể cơ bản sau đây: + Các doanh nghiệp: Các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp, xây dựng là chủ thể quan trọng, trực tiếp thực hiện các hoạt động để phát triển ngành công nghiệp, xây dựng cả về lượng và chất. Các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh hoặc thành phố có thể bao gồm các doanh nghiệp nhà nước do trung ương quản lý; các doanh nghiệp nhà nước do địa phương quản lý; doanh nghiệp tư nhân có trụ sở trên địa bàn, chi nhánh trên địa bàn của doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Phát triển công nghiệp, xây dựng chính là gia tăng số lượng, qui mô sản xuất của các doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng, nâng cao trình độ công nghệ, sức cạnh tranh của các doanh nghiệp này. - Nhà nước Trung ương: Trung ương ban hành và thực thi luật pháp, chính sách phát triển công nghiệp trên phạm vi cả nước.
Các chính sách này được thực hiện trên địa bàn sẽ ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp, xây dựng của địa phương. 10 - Chính quyền địa phương có chức năng quản lý nhà nước về phát triển công nghiệp xây dựng trên địa bàn. Mọi mặt, chính quyền có nhiệm vụ cụ thể hóa và thực thi pháp luật và chính sách chung do Trung ương ban hành, mặt khác chính quyền địa phương ban hành những cơ chế, chính sách riêng, trong phạm vi thẩm quyền được phân cấp, và thực thi chúng để phát triển công nghiệp trên địa bàn. Trong phạm vi của luận văn, phát triển công nghiệp xây dựng được nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành quản lý kinh tế, nhấn mạnh quản lý nhà nước của chính quyền địa phương nhằm phát triển công nghiệp trên địa bàn.
Vai trò của doanh nghiệp công nghiệp, xây dựng và phát triển công nghiệp, xây dựng Quá trình phát triển của xã hội loài người từ xã hội phong kiến sang xã hội tư bản và sau này là xã hội xã hội chủ nghĩa gắn liền với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển lực lượng sản xuất.