Luận văn thạc sĩ về chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước thành Công ty TNHH một thành viên

Luận văn thạc sĩ pháp luật phân tích chuyển đổi doanh nghiệp nhà nước thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên tại Việt Nam.

• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp luật về chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước thành công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC CHUYỂN ĐỔI DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC THÀNH CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN
• 1.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN ĐỔI DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC THÀNH CÔNG TY TNHH MỘT THÀNH VIÊN Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CHUYỂN ĐỔI DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC THÀNH CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN Ở VIỆT NAM
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước thành Công ty TNHH một thành viên

Chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước thành Công ty TNHH một thành viên là một trong những xu hướng quan trọng trong cải cách kinh tế tại Việt Nam. Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) đã đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, nhưng hiệu quả hoạt động của chúng vẫn còn nhiều hạn chế. Việc chuyển đổi này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch hơn. Cơ sở pháp lý cho việc chuyển đổi này đã được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật hiện hành, tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của Doanh nghiệp Nhà nước

Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) là tổ chức kinh tế do Nhà nước đầu tư vốn để thành lập và quản lý. DNNN giữ vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của Nhà nước. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của DNNN chưa cao, dẫn đến việc cần thiết phải cải cách và chuyển đổi sang mô hình Công ty TNHH một thành viên.

1.2. Đặc điểm của Công ty TNHH một thành viên

Công ty TNHH một thành viên là loại hình doanh nghiệp do một tổ chức làm chủ sở hữu. Chủ sở hữu chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác trong phạm vi vốn điều lệ. Mô hình này giúp tăng cường tính độc lập và tự chủ trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

II. Những thách thức trong quá trình chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước

Quá trình chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước thành Công ty TNHH một thành viên gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt kinh nghiệm trong việc thực hiện chuyển đổi. Nhiều DNNN vẫn còn phụ thuộc vào sự can thiệp của Nhà nước, dẫn đến việc không thể tự chủ trong hoạt động kinh doanh. Bên cạnh đó, việc xác định rõ ràng quyền sở hữu và trách nhiệm của các bên liên quan cũng là một thách thức lớn.

2.1. Thiếu kinh nghiệm trong chuyển đổi

Việc chuyển đổi từ DNNN sang Công ty TNHH một thành viên còn mới mẻ tại Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp chưa có kinh nghiệm thực tiễn trong việc thực hiện các bước chuyển đổi, dẫn đến việc gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định pháp luật.

2.2. Sự can thiệp của Nhà nước

Sự can thiệp của Nhà nước vào hoạt động của DNNN vẫn còn phổ biến. Điều này làm giảm tính tự chủ của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến khả năng ra quyết định và hiệu quả hoạt động kinh doanh.

III. Cơ sở pháp lý cho chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước

Cơ sở pháp lý cho việc chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước thành Công ty TNHH một thành viên đã được quy định trong nhiều văn bản pháp luật. Luật Doanh nghiệp và các nghị định hướng dẫn thi hành đã tạo ra khung pháp lý rõ ràng cho quá trình chuyển đổi. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn vẫn còn nhiều bất cập.

3.1. Các quy định pháp luật hiện hành

Luật Doanh nghiệp quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của Công ty TNHH một thành viên. Các quy định này giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

3.2. Những điểm hợp lý và bất hợp lý trong pháp luật

Mặc dù có nhiều quy định hợp lý, nhưng vẫn tồn tại những điểm bất hợp lý trong việc áp dụng pháp luật. Điều này cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước

Để nâng cao hiệu quả của quá trình chuyển đổi, cần có những giải pháp cụ thể. Việc đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý là rất cần thiết. Bên cạnh đó, cần có sự hỗ trợ từ Nhà nước trong việc tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các Công ty TNHH một thành viên.

4.1. Đào tạo và nâng cao năng lực quản lý

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ quản lý của các DNNN để họ có thể nắm vững các quy định pháp luật và kỹ năng quản lý doanh nghiệp hiệu quả hơn.

4.2. Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi

Nhà nước cần tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm thiểu các rào cản pháp lý và hỗ trợ các doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước thành Công ty TNHH một thành viên có thể mang lại nhiều lợi ích. Các doanh nghiệp sau khi chuyển đổi thường có hiệu quả hoạt động cao hơn, khả năng cạnh tranh tốt hơn và tự chủ hơn trong quyết định kinh doanh.

5.1. Kết quả từ các doanh nghiệp đã chuyển đổi

Nhiều doanh nghiệp sau khi chuyển đổi đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong hiệu quả hoạt động. Điều này cho thấy rằng mô hình Công ty TNHH một thành viên có thể mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp.

5.2. Bài học từ các mô hình thành công

Các mô hình thành công từ việc chuyển đổi DNNN sang Công ty TNHH một thành viên có thể được áp dụng rộng rãi hơn. Việc học hỏi từ những kinh nghiệm này sẽ giúp các doanh nghiệp khác có thể thực hiện chuyển đổi một cách hiệu quả hơn.

VI. Kết luận và tương lai của chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước

Chuyển đổi Doanh nghiệp Nhà nước thành Công ty TNHH một thành viên là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Việc thực hiện thành công quá trình này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp, đồng thời đóng góp tích cực vào sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Tương lai của chuyển đổi này phụ thuộc vào việc giải quyết các thách thức hiện tại và áp dụng các giải pháp hợp lý.

6.1. Triển vọng phát triển của Công ty TNHH một thành viên

Công ty TNHH một thành viên có tiềm năng phát triển lớn trong tương lai. Việc cải cách và nâng cao hiệu quả hoạt động sẽ giúp các doanh nghiệp này đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế.

6.2. Những khuyến nghị cho chính sách chuyển đổi

Cần có những khuyến nghị cụ thể cho chính sách chuyển đổi nhằm đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong quá trình thực hiện. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trước thời kỳ đổi mới, nền kinh tế Việt Nam ghi nhận hơn 12.000 doanh nghiệp nhà nước (DNNN) hoạt động dựa trên cơ chế kế hoạch hóa tập trung, dẫn đến tình trạng thiếu vốn triền miên và hiệu quả kinh doanh thấp. Bước vào giai đoạn tái cơ cấu, số lượng DNNN đã giảm hơn 50%, còn khoảng hơn 5.000 doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo đánh giá thực tế của các cơ quan quản lý, chỉ có gần 40% DNNN hoạt động thực sự có hiệu quả, khoảng 20% lâm vào tình trạng thua lỗ kéo dài, và 40% còn lại hoạt động bấp bênh. Thực trạng này tạo áp lực tài chính nghiêm trọng lên ngân sách quốc gia và đe dọa an toàn tín dụng khi khu vực DNNN là khách hàng vay vốn chủ yếu của 4 ngân hàng thương mại quốc doanh lớn nhất cả nước.

Vấn đề cốt lõi bắt nguồn từ sự thiếu phân định rạch ròi giữa quyền quản lý nhà nước và quyền sở hữu vốn, khiến các cơ quan chủ quản vừa buông lỏng quản lý vừa can thiệp quá sâu vào điều hành sản xuất kinh doanh. Nhằm giải quyết triệt để nút thắt này, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa IX và Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ IX đã đề ra chủ trương công ty hóa khu vực kinh tế nhà nước. Mục tiêu của luận văn thạc sĩ luật học là xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn để chuyển đổi các DNNN mà Nhà nước nắm giữ 100% vốn sang mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) một thành viên theo tinh thần Luật Doanh nghiệp 1999 và Nghị định 63/2001/NĐ-CP. Phạm vi nghiên cứu bao quát hệ thống pháp luật chuyển đổi tại Việt Nam giai đoạn 1995 - 2002 và đánh giá 14 doanh nghiệp thí điểm. Luận văn mang ý nghĩa to lớn trong việc tạo lập sân chơi bình đẳng, thiết lập chế độ trách nhiệm hữu hạn độc lập và hoàn thiện lộ trình chuyển đổi toàn bộ DNNN đủ điều kiện trước năm 2005.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết đại diện (Agency Theory) và Lý thuyết quyền sở hữu tài sản (Property Rights Theory) trong quản trị công ty hiện đại để phân tích mối quan hệ giữa ba chủ thể: Chủ sở hữu vốn (Nhà nước) - Cơ quan quản lý giám sát (Hội đồng quản trị hoặc Chủ tịch công ty) - Ban điều hành kinh doanh trực tiếp (Tổng giám đốc hoặc Giám đốc). Việc chuyển đổi mô hình kinh doanh đặt nền móng trên các khái niệm pháp lý cốt lõi:

• Tư cách pháp nhân kinh doanh đầy đủ: Doanh nghiệp độc lập về tài sản, nhân danh chính mình tham gia các giao dịch thương mại và chịu trách nhiệm dân sự bằng toàn bộ tài sản thuộc vốn điều lệ.
• Chế độ trách nhiệm hữu hạn: Chủ sở hữu nhà nước chỉ chịu trách nhiệm đối với các nghĩa vụ tài chính và khoản nợ của công ty trong phạm vi số vốn điều lệ cam kết.
• Quyền tự chủ định đoạt tài sản: Phân định ranh giới giữa quyền can thiệp vĩ mô của cơ quan nhà nước và quyền chủ động của doanh nghiệp đối với các hợp đồng kinh tế có giá trị dưới 50% tổng tài sản ghi nhận trên sổ kế toán.

Khung quản trị được thiết kế theo 2 mô hình linh hoạt: Mô hình Hội đồng quản trị kết hợp Tổng giám đốc dành cho các doanh nghiệp quy mô lớn, hoạt động đa ngành với số vốn nhà nước từ 20 tỷ đồng trở lên; Mô hình Chủ tịch công ty kết hợp Giám đốc dành cho các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ nhằm tinh gọn bộ máy và tiết giảm chi phí.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử với phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp tổng hợp quy nạp và luật học so sánh quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu thực chứng tập trung vào 14 doanh nghiệp nhà nước đầu tiên được Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp lựa chọn thí điểm theo Chỉ thị 04/2002/CT-TTg.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm khảo sát các đơn vị thỏa mãn đồng thời hai tiêu chuẩn then chốt theo Quyết định 58/2002/QĐ-TTg: có vốn nhà nước từ 20 tỷ đồng trở lên và mức thu nộp ngân sách bình quân 3 năm liền kề đạt từ 3 tỷ đồng trở lên. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ báo cáo tài chính, tài liệu kiểm kê công nợ và phương án lao động do Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính ban hành trong giai đoạn 1992 - 2001. Luận văn tiến hành so sánh đối chiếu đa chiều với kinh nghiệm quốc tế, tiêu biểu là 5 nguyên tắc cải cách doanh nghiệp nhà nước của New Zealand năm 1985, khung pháp trị theo chuẩn luật tư của Australia, và hệ thống công ty TNHH đặc biệt một chủ sở hữu theo Luật Công ty Trung Quốc năm 1993. Timeline nghiên cứu đánh giá toàn diện giai đoạn thí điểm 2001 - 2002 để cung cấp luận cứ cho việc triển khai đại trà giai đoạn 2003 - 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng thực thi pháp luật chuyển đổi doanh nghiệp nhà nước mang lại các phát hiện trọng tâm sau:

• Tiến độ cơ cấu lại sở hữu qua hình thức cổ phần hóa giai đoạn 1992 - 2001 không đạt kế hoạch đề ra: Dự kiến đến hết năm 2002 cả nước phải hoàn thành cổ phần hóa hơn 1.500 DNNN, nhưng đến hết năm 2001 mới thực hiện được chưa đầy 700 doanh nghiệp (đạt tỷ lệ dưới 47%). Bên cạnh đó, số lượng DNNN bị giải thể, bán, khoán hoặc cho thuê từ giữa thập niên 90 chỉ dừng lại ở con số khiêm tốn khoảng 20 doanh nghiệp.
• Mô hình công ty TNHH một thành viên xác lập bước đột phá về quyền tự chủ kinh doanh: Sau chuyển đổi, doanh nghiệp được toàn quyền quyết định mọi giao dịch, hợp đồng mua bán, đầu tư có giá trị dưới 50% tổng tài sản ghi nhận trên sổ kế toán mà không phải chờ đợi các văn bản phê duyệt hành chính kéo dài từ cơ quan chủ quản.
• Thiết lập ranh giới bảo toàn vốn và quản trị rủi ro ngân sách: Việc chuyển đổi chấm dứt hoàn toàn cơ chế nhà nước cấp bù thua lỗ, khoanh nợ hoặc xóa nợ tự do. Quyền rút vốn của chủ sở hữu bị ràng buộc chặt chẽ tại Điều 46 Luật Doanh nghiệp 1999: Nhà nước không được trực tiếp rút vốn đã đầu tư mà chỉ được chuyển nhượng vốn, và chỉ được rút lợi nhuận khi doanh nghiệp đã thanh toán đầy đủ các khoản nợ đến hạn.
• Tách bạch quản lý vốn nhà nước qua định chế tài chính độc lập: Sự ra đời của Nghị định 79/2002/NĐ-CP về công ty Đầu tư tài chính và quản lý vốn nhà nước đã từng bước thay thế cơ chế bộ chủ quản, trực tiếp quản lý vốn đầu tư tại 14 doanh nghiệp thí điểm theo nguyên tắc thị trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản khiến quá trình cổ phần hóa và sắp xếp lại DNNN giai đoạn trước năm 2002 bị chậm trễ bắt nguồn từ tâm lý e ngại mất quyền kiểm soát của các cơ quan chủ quản cấp bộ và địa phương. Việc áp dụng mô hình công ty TNHH một thành viên là bước đi mang tính chiến lược, giúp duy trì 100% sở hữu nhà nước trong các lĩnh vực huyết mạch (như hệ thống truyền tải điện, mạng bưu chính viễn thông quốc gia, hóa chất độc hại, vật liệu nổ) nhưng thay đổi căn bản về chất trong cơ chế vận hành.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh bức tranh phân hóa rõ rệt về hiệu quả DNNN có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cơ cấu hoạt động: 40% doanh nghiệp có lãi ổn định, 20% thua lỗ thường trực, và 40% hoạt động chập chờn. Bảng ma trận so sánh pháp lý giữa Luật Doanh nghiệp Nhà nước 1995 và Luật Doanh nghiệp 1999 cho thấy sự chuyển dịch từ cơ chế "giao vốn - điều hành trực tiếp" sang cơ chế "đầu tư vốn - quản trị theo giá trị". Kết quả này tương đồng với bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc khi chuyển đổi xí nghiệp quốc doanh sang công ty trách nhiệm hữu hạn một chủ sở hữu nhà nước theo Luật Công ty 1993, giúp doanh nghiệp tự chủ tuyển dụng lao động theo hợp đồng, xóa bỏ chế độ biên chế suốt đời và giảm thiểu gánh nặng nợ xấu cho 4 ngân hàng thương mại quốc doanh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi mô hình doanh nghiệp, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện khung quy phạm về quyền đại diện chủ sở hữu: Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư tiến hành rà soát, sửa đổi các quy định chồng chéo giữa Luật Doanh nghiệp và Luật Doanh nghiệp Nhà nước trước quý IV/2003. Cần ban hành quy chế phân cấp rõ ràng, quy định cụ thể hạn mức phê duyệt hợp đồng thương mại trên 50% tổng tài sản để cắt giảm 100% các rào cản phê duyệt hành chính can thiệp vào hoạt động kinh doanh hàng ngày.
• Đẩy mạnh lộ trình chuyển đổi giai đoạn 2003 - 2005: Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp chỉ đạo các bộ ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoàn thành chuyển đổi 100% các DNNN hoạt động kinh doanh độc lập đáp ứng đủ tiêu chí (vốn từ 20 tỷ đồng trở lên, nộp ngân sách 3 năm liền kề từ 3 tỷ đồng trở lên) sang hoạt động theo mô hình công ty TNHH một thành viên trước ngày 31/12/2005.
• Kiện toàn tổ chức quản lý vốn nhà nước chuyên trách: Bộ Tài chính khẩn trương mở rộng mô hình Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn theo Nghị định 79/2002/NĐ-CP, đặt mục tiêu tiếp nhận quyền đại diện chủ sở hữu vốn tại ít nhất 80% công ty sau chuyển đổi trong năm 2004, chấm dứt hoàn toàn sự can thiệp của các cơ quan hành chính chủ quản.
• Thực thi nghiêm ngặt kỷ luật tài chính và trách nhiệm hữu hạn: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính ban hành hướng dẫn kiểm soát tín dụng thương mại từ đầu năm 2003, cắt giảm 100% các khoản cấp bù ngân sách phi kinh tế, yêu cầu các doanh nghiệp sau chuyển đổi tự chịu trách nhiệm tài chính và xử lý nợ khó đòi bằng quỹ dự phòng tài chính của chính doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp nguồn tư liệu học thuật và giá trị ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Các chuyên viên thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ban chỉ đạo đổi mới doanh nghiệp khai thác các luận cứ khoa học để hoàn thiện dự thảo luật, nghị định hướng dẫn thi hành và xây dựng lộ trình tái cơ cấu cho hơn 5.000 DNNN trên toàn quốc.
• Hội đồng quản trị và Ban giám đốc doanh nghiệp nhà nước: Lãnh đạo các tổng công ty và doanh nghiệp thành viên ứng dụng quy trình chuyển đổi 4 bước (kiểm kê tài sản, lập phương án lao động, thẩm định điều lệ, đăng ký kinh doanh) để tái cấu trúc tổ chức và tối ưu hóa quy chế quản trị nội bộ.
• Luật sư và chuyên gia tư vấn tái cấu trúc doanh nghiệp: Các đơn vị tư vấn pháp lý và tài chính sử dụng hệ thống biểu mẫu, quy trình thẩm định công nợ và mô hình phân bổ vốn điều lệ làm chuẩn mực trong các thương vụ chuyển đổi doanh nghiệp và nhượng quyền kinh doanh.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế: Các nhà nghiên cứu tham khảo khung lý thuyết chuyên sâu về quản trị công ty, phương pháp tiếp cận luật học so sánh và hệ thống số liệu lịch sử xác thực giai đoạn kinh tế 1995 - 2002.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nhà nước nào thuộc diện bắt buộc chuyển đổi sang công ty TNHH một thành viên? Theo Quyết định 58/2002/QĐ-TTg và Nghị định 63/2001/NĐ-CP, đối tượng chuyển đổi là các DNNN kinh doanh trong lĩnh vực độc quyền nhà nước (vật liệu nổ, truyền tải điện, mạng thông tin quốc gia) hoặc doanh nghiệp độc lập có vốn nhà nước từ 20 tỷ đồng trở lên, mức nộp ngân sách bình quân 3 năm đạt từ 3 tỷ đồng trở lên mà Nhà nước giữ 100% vốn.

Bản chất sở hữu có thay đổi khi chuyển DNNN thành công ty TNHH một thành viên không? Bản chất sở hữu hoàn toàn không thay đổi do Nhà nước vẫn nắm giữ 100% vốn điều lệ. Sự thay đổi cốt lõi nằm ở hình thức pháp lý: doanh nghiệp chuyển sang hoạt động độc lập theo Luật Doanh nghiệp 1999, vận hành theo cơ chế thị trường, xóa bỏ bao cấp và chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi tài sản của công ty.

Chủ sở hữu nhà nước có được phép trực tiếp rút vốn khỏi doanh nghiệp sau chuyển đổi không? Căn cứ Điều 46 Luật Doanh nghiệp 1999, chủ sở hữu tuyệt đối không được trực tiếp rút vốn khỏi công ty. Việc thu hồi vốn chỉ được thực hiện thông qua hình thức chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ vốn điều lệ cho tổ chức hoặc cá nhân khác, và chỉ được rút lợi nhuận sau khi đã thanh toán đủ các khoản nợ đến hạn.

Doanh nghiệp chuyển đổi lựa chọn mô hình Hội đồng quản trị hay Chủ tịch công ty như thế nào? Quy mô và ngành nghề kinh doanh quyết định mô hình quản trị. Các doanh nghiệp quy mô lớn, kinh doanh đa ngành áp dụng mô hình Hội đồng quản trị kết hợp Tổng giám đốc. Các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ áp dụng mô hình Chủ tịch công ty kết hợp Giám đốc để tinh gọn bộ máy và giảm chi phí quản lý.

Doanh nghiệp xử lý tài sản dôi thừa và công nợ khó đòi trong quá trình chuyển đổi ra sao? Theo quy định tại Nghị định 63/2001/NĐ-CP, công ty sau chuyển đổi kế thừa toàn bộ nghĩa vụ nợ hợp pháp. Nợ khó đòi được xử lý bằng quỹ dự phòng tài chính hoặc giảm trừ vào vốn nhà nước. Tài sản dôi thừa không xác định được chủ sở hữu được hạch toán tăng vốn điều lệ của công ty.

Kết luận

Tổng kết những đóng góp học thuật và giá trị thực tiễn cốt lõi của luận văn:

• Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về xu hướng công ty hóa DNNN dựa trên mô hình quản trị hiện đại và luật học so sánh quốc tế.
• Phân tích toàn diện hệ thống quy phạm pháp luật thực thi theo Luật Doanh nghiệp 1999 và Nghị định 63/2001/NĐ-CP.
• Đánh giá khách quan nguyên nhân đình trệ cổ phần hóa giai đoạn 1992 - 2001 và vai trò thay thế của mô hình công ty TNHH một thành viên.
• Chuẩn hóa quy trình 4 bước chuyển đổi về tài chính, bàn giao tài sản, xử lý lao động dôi dư và đăng ký kinh doanh.
• Kiến nghị 4 nhóm giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện thể chế quản lý vốn nhà nước và phân cấp tự chủ doanh nghiệp giai đoạn 2003 - 2005.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là chứng minh tính đúng đắn của việc chuyển đổi hình thức pháp lý nhằm bảo toàn vốn nhà nước mà vẫn giải phóng tối đa quyền tự chủ kinh doanh cho doanh nghiệp. Lộ trình cải cách tiếp theo đòi hỏi các cơ quan lập pháp khẩn trương hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý trước thềm năm 2005. Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ luật học để nắm vững cơ sở lý luận và áp dụng quy trình chuyển đổi doanh nghiệp chuẩn mực, đúng pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC CHUYỂN ĐỔI DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC THÀNH CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC VÀ CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN MỘT THÀNH VIÊN. Doanh nghiệp Nhà nƣớc. Doanh nghiệp Nhà nƣớc (DNNN) là khái niệm chung để khái quát tất cả các loại hình doanh nghiệp do Nhà nƣớc đầu tƣ vốn thành lập và tổ chức quản lý với các hình thức và tên gọi khác nhau nhƣ xí nghiệp, nhà máy, công ty, tổng công ty… Mặc dù với các hình thức và tên gọi khác nhau, nhƣng DNNN vẫn đƣợc hiểu là tổ chức kinh tế do Nhà nƣớc đầu tƣ vốn để thành lập.

Điều 1 của Luật Doanh nghiệp Nhà nƣớc (Ngày 20-4-1995) quy định nhƣ sau: "DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nƣớc đầu tƣ vốn để thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do Nhà nƣớc giao. DNNN có tƣ cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh trong phạm vi số vốn do doanh nghiệp quản lý. DNNN có tên gọi, có con dấu riêng và có trụ sở chính trên lãnh thổ Việt Nam". DNNN có một số đặc trƣng cơ bản sau: Thứ nhất: Về sở hữu vốn: Vốn và tài sản trong DNNN thuộc quyền sở hữu của Nhà nƣớc.

Khi nói đến DNNN, thông thƣờng là nói đến tổ chức kinh tế do Nhà nƣớc đầu tƣ 100% vốn để thành lập và quản lý, do vậy trong mọi hoàn cảnh, Nhà 4 nƣớc luôn giữ vai trò là ngƣời chủ sở hữu đối với DNNN. Trên thực tế đại diện chủ sở hữu ở DNNN là ai không đƣợc xác định rõ. Quyền quản lý của Nhà nƣớc và quyền của chủ sở hữu đối với doanh nghiệp chƣa đƣợc phân định rõ; quyền sở hữu phân công cho nhiều cơ quan nhƣng chƣa phân định rõ chức năng nhiệm vụ và mối quan hệ của các cơ quan này nên thực tế là vừa buông lỏng quản lý, vừa can thiệp quá sâu và chồng chéo vào hoạt động của doanh nghiệp. Thứ hai: Trong DNNN có sự tách bạch giữa chủ thể sở hữu và chủ thể kinh doanh.

Chủ thể sở hữu là Nhà nƣớc, chủ thể kinh doanh là doanh nghiệp. Tuy nhiên quyền năng của những chủ thể này cũng không đƣợc phân định rõ ràng. Do vậy doanh nghiệp không đƣợc thực hiện đầy đủ các quyền năng của ngƣời chủ sở hữu đối với khối tài sản mình đang quản lý và sử dụng vào hoạt động kinh doanh, đặc biệt là quyền định đoạt. Có thể nói sự tự chủ của DNNN trong hoạt động kinh doanh không đƣợc đảm bảo, các cơ quan chủ quản vẫn can thiệp rất sâu vào hoạt động của doanh nghiệp.

Sự can thiệp của chủ quản không chỉ đối với hoạt động kinh doanh mà còn can thiệp cả vào việc quyết định cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp, chế độ lƣơng thƣởng đối với các bộ phận của doanh nghiệp. đây là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng hoạt động kém hiệu quả của doanh nghiệp. Thứ ba: DNNN là pháp nhân kinh doanh, điều đó có nghĩa là mỗi DNNN là một đơn vị kinh doanh độc lập và hoàn toàn tự chủ về hoạt động kinh doanh của mình trong phạm vi số tài sản Nhà nƣớc giao. Nhà nƣớc chỉ chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong phạm vi số tài sản đã đầu tƣ vào doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trên thực tế các điều kiện để đảm bảo tƣ cách pháp nhân của DNNN chƣa đƣợc thiết lập đầy đủ đồng thời cũng chƣa đƣợc tôn trọng. DNNN chƣa có tài sản độc lập với Nhà nƣớc. Mặc dù, Nhà nƣớc đã tiến hành giao vốn cho DNNN nhƣng vẫn tiếp tục can thiệp dƣới nhiều hình thức đến khối tài sản của doanh nghiệp nhƣ: điều chuyển vốn và tài sản của doanh nghiệp, quyết định mua bán, chuyển nhƣợng, cho thuê, thế chấp. đối với tài sản của doanh nghiệp.

Khi các DNNN kinh doanh thua lỗ do rất nhiều lý do khác nhau trong đó lý do cơ bản là các cơ quan chủ quản không muốn mất quyền chủ quản, nên mặc dù 5 nó đã thật sự lâm vào tình trạng nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp vƣợt quá khả năng thanh toán, nó không bị giải thể hay phá sản mà Nhà nƣớc sẽ hà hơi, tiếp sức cho doanh nghiệp thông qua các biện pháp tài chính nhƣ bù lỗ, rót thêm vốn, khoanh nợ, xoá nợ. để cho các doanh nghiệp này tiếp tục tồn tại. Bởi vậy có thể nói trên thực tế DNNN là tổ chức kinh tế có tƣ cách pháp nhân không đầy đủ, phạm vi trách nhiệm của chủ sở hữu đối với hoạt động của doanh nghiệp không đƣợc xác định rõ. Chính đặc điểm này dẫn đến tình trạng trách nhiệm và quyền lợi của cả DNNN và của Nhà nƣớc không rõ ràng.

Trong trƣờng hợp DNNN kinh doanh thua lỗ, hoạt động kém hiệu quả thì ngân sách Nhà nƣớc là nơi cấp bù; còn khi DNNN kinh doanh có hiệu quả thì việc phân bổ lợi nhuận sau thuế thƣờng thiên về lợi ích của Nhà nƣớc với lý do Nhà nƣớc là chủ sở hữu nên có quyền định đoạt tất cả do đó không tạo đƣợc động lực cho doanh nghiệp. Ở Việt nam hiện nay, DNNN do Nhà nƣớc đầu tƣ 100% vốn thành lập là loại hình DNNN phổ biến nhất và đƣợc tổ chức theo các mô hình chủ yếu sau đây: 1. DNNN độc lập là những doanh nghiệp không nằm trong cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp khác; 2. Các DNNN là thành viên của các DNNN khác (thành viên của tổng công ty Nhà nƣớc).

Các DNNN này thƣờng phụ thuộc vào tổ chức của tổng công ty với hai loại hình chủ yếu là doanh nghiệp thành viên hạch toán độc lập và doanh nghiệp thành viên hạch toán phụ thuộc; 3. DNNN đƣợc tổ chức dƣới hình thức tổng công ty Nhà nƣớc đƣợc hợp thành từ các DNNN là thành viên. Trƣớc thời kỳ đổi mới, số lƣợng DNNN ở Việt nam rất lớn (hơn 12.000 doanh nghiệp) các doanh nghiệp này ra đời không tuân theo những điều kiện nhất định, đặc biệt là điều kiện về vốn, nên hiện tƣợng thiếu vốn kinh doanh của các DNNN thƣờng xuyên xảy ra. Bên cạnh đó, các cơ quan chủ quản thƣờng xuyên can thiệp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, không đảm bảo đƣợc sự chủ động của doanh nghiệp đối với hoạt 6 động kinh doanh.

Tất cả những điều đó đã tác động và làm cho hoạt động kinh doanh của DNNN kém hiệu quả, DNNN trở thành gánh nặng của Ngân sách quốc gia. Từ khi bƣớc vào thời kỳ đổi mới cho đến nay khu vực DNNN đã có những biến đổi theo chiều hƣớng tích cực: Số lƣợng DNNN giảm đi hơn một nửa, hiện có khoảng hơn 5000 doanh nghiệp; bƣớc đầu giảm sự can thiệp của Nhà nƣớc vào hoạt động của doanh nghiệp nên hiệu quả hoạt động của DNNN đã dần đƣợc nâng lên. Tuy nhiên, bên cạnh đó hoạt động của DNNN vẫn còn những tồn tại không nhỏ: Hiệu quả kinh doanh của DNNN không tƣơng xứng với những tiềm năng và lợi thế có đƣợc, số DNNN hoạt động thật sự có hiệu quả không nhiều Theo đánh giá chung, khoảng gần 40% DNNN hoạt động có hiệu quả, khoảng 20% doanh nghiệp hoạt động không có hiệu quả thua lỗ liên tục, số còn lại hoạt động chƣa có hiệu quả, khi lỗ, khi lãi (24. Tình trạng kinh doanh kém hiệu quả của DNNN trong điều kiện nƣớc ta hiện nay có nguy cơ đe doạ đến sự an toàn của toàn bộ hệ thống tài chính bởi DNNN là khách hàng vay chủ yếu của 4 ngân hàng thƣơng mại quốc doanh; hơn thế nữa khả năng cạnh tranh của các DNNN rất yếu ngay trong cả những ngành, sản phẩm đƣợc bảo hộ tuyệt đối.

Khả năng cạnh tranh kém của các DNNN trong điều kiện Việt Nam đang và sẽ thực hiện các cam kết hội nhập quốc tế có nguy cơ dẫn đến tình trạng Nhà nƣớc sẽ phải chịu chi phí rất lớn trong tƣơng lai để trợ cấp và duy trì các DNNN. Để DNNN có thể giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân thì những yếu kém, tồn tại của DNNN cần đƣợc khắc phục thông qua các biện pháp đổi mới tổ chức, hoạt động của DNNN. Công ty TNHH một thành viên 1. Khái quát về công ty Công ty là loại hình doanh nghiệp xuất hiện rất sớm ở các nƣớc phƣơng tây.

Ngay từ những năm 70 của thế kỷ XVII, vua nƣớc Pháp là Louis XIV đã ban hành sắc lệnh về công ty. Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, phát triển và hoàn thiện, ngày nay công ty đã trở thành hình thức cơ bản của doanh nghiệp hiện đại.Nhiều nƣớc trên thế giới đã có luật công ty để quy định về loại hình doanh nghiệp này. 7 Hàm nghĩa ban đầu của công ty là nói về loại doanh nghiệp có từ 2 ngƣời góp vốn kinh doanh trở lên nhằm mục đích sinh lợi với 4 đặc trƣng cơ bản sau: là tổ chức kinh tế nhằm mục tiêu lợi nhuận; có từ 2 thành viên trở lên đầu tƣ góp vốn kinh doanh, có quan hệ rõ ràng về quản lý tài sản ở công ty; có tƣ cách pháp nhân; đăng ký theo luật định. Từ cuối những năm 70, đầu những năm 80 trên thế giới bắt đầu trào lƣu cải cách mạnh mẽ DNNN, trong đó có việc áp dụng nguyên lý tổ chức và quản lý của công ty tƣ nhân để áp dụng vào DNNN.

Từ đây xuất hiện loại hình công ty có một chủ sở hữu là Nhà nƣớc và đã đƣợc một số nƣớc bổ sung và quy định trong luật công ty của mình nhƣ: Úc, Niudilân, Trung quốc. Hầu hết các nƣớc trên thế giới đều quan tâm đến việc thiết lập cho đƣợc cơ cấu tổ chức và hoạt động của công ty sao cho có hiệu quả nhất. Trong đó vấn đề trọng tâm là làm thế nào thiết lập mối quan hệ quản lý của ngƣời chủ sở hữu với ngƣời đƣợc uỷ quyền quản lý để họ có trách nhiệm trong quản lý công ty, đồng thời vẫn tạo cho họ sự chủ động trong quản lý công ty. Các mô hình công ty hiện đại trên thế giới gồm 3 bộ phận chủ yếu: Chủ sở hữu; Hội đồng quản trị hoặc Hội đồng giám sát và Giám đốc điều hành.