Luận văn thạc sĩ nhân thân người phạm tội trên địa bàn huyện củ chi thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ phân tích nhân thân người phạm tội tại huyện Củ Chi, TP.HCM, đánh giá đặc điểm, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa tội phạm hiệu quả.

• Tác giả: Đặng Thanh Vũ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thanh Dương
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm
• Đề tài: Nhân thân người phạm tội trên địa bàn huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm nhân thân người phạm tội và ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội

Khái niệm nhân thân người phạm tội là một trong những vấn đề cốt lõi trong nghiên cứu tội phạm học. Theo các nhà nghiên cứu, nhân thân người phạm tội bao gồm tổng hợp các đặc điểm tâm lý, sinh lý, xã hội và pháp lý của cá nhân. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến hành vi phạm tội mà còn phản ánh bối cảnh xã hội mà người phạm tội sống. Việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội giúp xác định nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm, từ đó đưa ra các giải pháp phòng ngừa hiệu quả. Như GS. Võ Khánh Vinh đã chỉ ra, “không thể nhận thức, hiểu biết được các nguyên nhân và điều kiện đó nếu thiếu việc cân nhắc nhân thân người phạm tội”. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc phân tích các đặc điểm nhân thân trong việc hiểu rõ hơn về hành vi phạm tội.

1.1. Ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội

Nghiên cứu nhân thân người phạm tội không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có giá trị thực tiễn. Trước hết, nó giúp xác định các yếu tố tác động đến hành vi phạm tội, từ đó có thể xây dựng các chính sách phòng ngừa tội phạm hiệu quả. Hơn nữa, việc hiểu rõ nhân thân người phạm tội còn giúp các cơ quan chức năng trong việc điều tra, xử lý các vụ án hình sự. Theo đó, việc phân tích các đặc điểm như độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn và hoàn cảnh gia đình của người phạm tội sẽ cung cấp thông tin quý giá cho các hoạt động phòng ngừa tội phạm. Như vậy, nghiên cứu nhân thân người phạm tội không chỉ là một nhiệm vụ khoa học mà còn là một yêu cầu thực tiễn cấp thiết trong công tác phòng chống tội phạm tại huyện Củ Chi, TP.HCM.

II. Thực trạng nhân thân người phạm tội trên địa bàn huyện Củ Chi TP

Thực trạng nhân thân người phạm tội tại huyện Củ Chi cho thấy sự đa dạng về đặc điểm xã hội và tâm lý của người phạm tội. Trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018, huyện Củ Chi đã ghi nhận tổng số 1095 vụ án hình sự, với 1682 người phạm tội bị đưa ra xét xử. Các số liệu này cho thấy tình hình tội phạm tại địa phương có xu hướng gia tăng, đồng thời phản ánh những đặc điểm tiêu cực trong nhân thân người phạm tội. Đặc biệt, các yếu tố như hoàn cảnh gia đình, trình độ học vấn và tình trạng việc làm của người phạm tội có mối liên hệ chặt chẽ với hành vi phạm tội. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp các nhà nghiên cứu và cơ quan chức năng có cái nhìn sâu sắc hơn về nguyên nhân của tình hình tội phạm tại huyện Củ Chi.

2.1. Đặc điểm nhân thân người phạm tội

Đặc điểm nhân thân người phạm tội tại huyện Củ Chi cho thấy sự phân hóa rõ rệt về độ tuổi, giới tính và trình độ học vấn. Theo thống kê, phần lớn người phạm tội là nam giới trong độ tuổi từ 18 đến 30, với trình độ học vấn thấp. Điều này cho thấy rằng, những người trẻ tuổi, thiếu kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp có nguy cơ cao hơn trong việc thực hiện hành vi phạm tội. Hơn nữa, hoàn cảnh gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân thân người phạm tội. Những người có gia đình không ổn định, thiếu sự quan tâm và giáo dục từ cha mẹ thường dễ bị lôi kéo vào con đường phạm tội. Như vậy, việc nghiên cứu các đặc điểm này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về nhân thân người phạm tội mà còn cung cấp cơ sở để xây dựng các chương trình giáo dục và hỗ trợ cho thanh thiếu niên tại địa phương.

III. Dự báo và giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm

Dự báo về tình hình tội phạm tại huyện Củ Chi trong thời gian tới cho thấy có khả năng gia tăng do nhiều yếu tố tác động. Việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội sẽ giúp xác định các yếu tố này và từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa hiệu quả. Các giải pháp có thể bao gồm việc tăng cường giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên, cải thiện điều kiện sống và làm việc của người dân, cũng như xây dựng các chương trình hỗ trợ tâm lý cho những người có nguy cơ cao. Như vậy, việc phòng ngừa tội phạm không chỉ dừng lại ở việc xử lý các hành vi phạm tội mà còn cần phải chú trọng đến việc cải thiện nhân thân người phạm tội từ gốc rễ.

3.1. Các giải pháp tăng cường phòng ngừa tội phạm

Các giải pháp tăng cường phòng ngừa tội phạm cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc giáo dục và nâng cao nhận thức về pháp luật. Bên cạnh đó, việc tạo ra các cơ hội việc làm cho thanh thiếu niên cũng là một yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu tình trạng phạm tội. Hơn nữa, các chương trình hỗ trợ tâm lý và tư vấn cho những người có nguy cơ cao cần được triển khai để giúp họ vượt qua khó khăn và tránh xa con đường phạm tội. Như vậy, việc phòng ngừa tội phạm từ góc độ nhân thân người phạm tội sẽ góp phần tạo ra một môi trường sống an toàn và lành mạnh cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI 1. Khái niệm nhân thân người phạm tội và ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội 1. Khái niệm nhân thân người phạm tội Trong lý luận về tội phạm học, khi phân tích về THTP, những nguyên nhân, điều kiện của THTP và đề ra các biện pháp phòng ngừa thì không thể không nghiên cứu về chính những chủ thể đã thực hiện tội phạm ở nhiều khía cạnh khác nhau, bao gồm nhân thân của họ. Tội phạm học gọi những chủ thể đó là NPT.

Người phạm tội trước hết là con người cụ thể trong xã hội. Về luận điểm này, C. Mác đã cho rằng: “Nhà nước cần phải thấy rằng kẻ vi phạm đó là một con người, một tế bào sống của xã hội, ở con người đó cũng có quả tim đang đập và dòng máu đang chảy… một thành viên của tập thể thực hiện các chức năng của xã hội, một người chủ gia đình mà sự tồn tại của họ là sự thiêng liêng và cuối cùng điều quan trọng nhất họ là công dân của nhà nước đó” [12, tr. Là sản phẩm của tự nhiên nên trước hết, con người nói chung và NPT nói riêng mang các đặc tính tự nhiên, đặc tính sinh học.

Vì là một thực thể sinh học nên con người mang các đặc tính của sinh vật. Những đặc tính sinh vật đó quyết định sự hình thành những hiện tượng, quá trình tâm lý của con người. Mặt khác, để tồn tại được đòi hỏi con người phải có quá trình lao động sản xuất của cải vật chât để phục vụ nhu cầu sinh học của mình như ăn, uống, nghỉ ngơi, sinh hoạt. Đồng thời, trong bất kỳ xã hội nào, con người không bao giờ tách rời riêng lẻ mà luôn luôn có quan hệ với nhau.

Mối quan hệ này không đơn thuần là mối quan hệ giữa ca nhân với cá nhân mà còn là quan hệ giữa cá nhân với tập thể, với cộng đồng, giữa các thế hệ nối tiếp nhau trong tiến trình lịch sử xã hội. Chính những mối quan hệ xã hội đa dạng đó mà toàn bộ đời sống sinh hoạt cá nhân, kinh nghiệm sống và cách thức đối nhân xử thế của mỗi người được định hình. Tất cả những đặc điểm tâm, sinh lý cùng với những biểu hiện các quan hệ liên quan đến một con người, thể hiện bản chất riêng của họ, hợp thành nhân 6 thân của người đó. Về nhân thân NPT, vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau của các nhà khoa học, điển hình như: - Theo GS.TS Võ Khánh Vinh thì: “Nhân thân người phạm tội là tổng thể tất cả các dấu hiệu, đặc điểm có ý nghĩa về mặt xã hội, trong sự kết hợp với điều kiện và hoàn cảnh bên ngoài ảnh hưởng đến hành vi phạm tội của người đó”[43, tr.TS Đỗ Ngọc Quang thì:“Nhân thân người phạm tội là tổng hợp những đặc điểm, những dấu hiệu, mối quan hệ xã hội về một con người chứa đựng phẩm chất cá nhân tiêu cực trong nhân cách dẫn đến hành vi phạm tội”.TS Kiều Đình Thụ thì:“Nhân thân người phạm tội là tổng hợp tất cả những khía cạnh xã hội đặc trưng của người phạm tội tạo thành cá nhân, có ý nghĩa giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự”.

TS Phạm Văn Tỉnh thì:“Nhân thân người phạm tội là tổng hòa các yếu tố, các đặc điểm riêng biệt của người phạm tội ở một địa bàn hành chính – lãnh thổ nhất định, trong một khoảng thời gian nhất định về các mặt tâm-sinh lý-xã hội, nhân khẩu-nhân chủng học, dân tộc học và pháp lý, những cái có ý nghĩa, có giá trị thiết thực cho việc xác định nguyên nhân, điều kiện của tội phạm để có giải pháp phòng ngừa tội phạm phù hợp” [27, Tr 212- 222]. Mặc dù còn có những cách hiểu khác nhau về nhân thân NPT nhưng qua nghiên cứu, học viên nhận thấy rằng: Về cơ bản, các nhà nghiên cứu đã thống nhất chỉ ra những vấn đề cốt lõi của khái niệm nhân thân NPT đó là: - Nhân thân NPTlà tổng hợp tất cả các yếu tố, đặc điểm đặc trưng của người phạm tội. Đó là những yếu tố, đặc điểm về mặt tâm-sinh lý-xã hội, nhân khẩu-nhân chủng học, dân tộc học và pháp lý. - Những đặc điểm đó trong sự kết hợp với điều kiện và hoàn cảnh bên ngoài dẫn đến hành vi phạm tội của người đó.

Do đó, khi tác động vào các đặc điểm đó trong mối quan hệ với sự kết hợp với các điều kiện và hoàn cảnh bên ngoài sẽ ngăn chặn hành vi phạm tội, qua đó góp phần kéo giảm THTP trên thực tế. Từ những phân tích nêu trên, có thể rút ra khái niệm nhân thân người phạm 7 tội như sau: Nhân thân người phạm tội là tổng hòa tất cả các dấu hiệu, đặc điểm có ý nghĩa về mặt xã hội, trong sự kết hợp với điều kiện và hoàn cảnh bên ngoài ảnh hưởng đến hành vi phạm tội của người đó, có giá trị cho việc xác định nguyên nhân, điều kiện của tội phạm để có giải pháp phòng ngừa tội phạm phù hợp. Như vậy, có thể thấy rằng, khi đề cập đến nhân thân của NPTlà nói đến tổng hòa các dấu hiệu, đặc điểm của cá nhân của con người thực hiện tội phạm. Đó là những đặc điểm, dấu hiệu thể hiện bản chất của con người nói chung tham gia các mối quan hệ xã hội, đồng thời còn chứa đựng những phẩm chất tiêu cực.

Những phẩm chất tiêu cực này được thể hiện trong một hệ thống những đặc điểm và dấu hiệu: đạo đức, tâm lý, quan điểm, sự kích động, mục đích, động cơ, niềm tin, hy vọng, lý trí, xúc cảm… Chính những phẩm chất tiêu cực này là tiền đề cho việc thực hiện tội phạm của người phạm tội. Ý nghĩa của việc nghiên cứu các đặc điểm nhân thân người phạm tội Nhân thân NPT là vấn đề quan trọng được nhiều ngành khoa học xã hội như khoa học về luật hình sự, luật tố tụng hình sự, khoa học về điều tra tội phạm, tâm lý học tư pháp, tội phạm học. Mỗi ngành khoa học đều có mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu khác nhau, cho nên khi nghiên cứu về nhân thân NPTthì mỗi ngành khoa học có mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu, hướng tiếp và ý nghĩa khác nhau. Trong phạm vi Luận văn này, học viên xin đề cập đến các ý nghĩa sau: - Nghiên cứu nhân thân NPT là nền tảng xác định nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm GS.

Võ Khánh Vinh khẳng định “Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm được hiểu là hệ thống các hiện tượng xã hội tiêu cưc trong hình thái kinh tế - xã hội tương ứng quyết định sự ra đời của tình hình tội phạm như là hậu quả của minh” và “Các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm tạo thành một hệ thống gồm nhiều bộ phận cấu thành nó” [43]. Theo đó, “không thể nhận thức, hiểu biết được các nguyên nhân và điều kiện đó nếu thiếu việc cân nhắc nhân thân người phạm tội” [44, tr. 8 Khoa học Tội phạm học đã chỉ ra rằng: Nguyên nhân và điều kiện của THTP có mối quan hệ tương tác giữa các yếu tố chủ quan của NPT như: Các đặc điểm về tâm, sinh lý, thói quen, sở thích. với các yếu tố thuộc môi trường bên ngoài làm phát sinh tội phạm.

Trong đó, những yếu tố thuộc về mặt chủ quan bao gồm những lệch lạc về nhu cầu và cách thức để thỏa mãn nhu cầu sẽ là động cơ thúc đẩy việc thực hiện tội phạm. Yếu tố chủ quan khác đó là ý thức pháp luật kém, không tôn trọng pháp luật, không thừa nhận giá trị xã hội đích thực của pháp luật, từ đó dẫn đến việc thực hiện tội phạm. Mặt khách quan bên ngoài được hiểu là những hoàn cảnh, tình huống thuận lợi cho việc thực hiện tội phạm, có thể là hoàn cảnh kéo dài (hoàn cảnh khó khăn của gia đình), hay một sự kiện có tính chất tạm thời, hay cử chỉ, hành vi của chính nạn nhân gây ra. Các nguyên nhân và điều kiện đó trong sự tương tác qua lại lẫn nhau đã tham gia vào quá trình hình thành các đặc điểm tâm lý, đạo đức của cá nhân, quyết định động cơ và sự quyết tâm thực hiện tội phạm.

Chính vì vậy nghiên cứu nhân thân NPT sẽ cho thấy những điều kiện, hoàn cảnh tiêu cực từ môi trường tác động như thế nào đến sự hình thành nhân cách, đạo đức, đến quá trình động cơ hóa hành vi phạm tội đó chính là nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm. - Nghiên cứu nhân thân NPT đảm bảo tính chính xác của hoạt động định tội, định khung và quyết định hình phạt Theo GS. Võ Khánh Vinh, nhân thân NPT được hiểu là “tổng thể tất cả các đặc điểm có ý nghĩa về mặt xã hội của người thực hiện tội phạm được cân nhắc để giải quyết các vấn đề của trách nhiệm hình sự (cá thể hóa hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự, miễn và giảm hình phạt” [44, Tr. Những đặc điểm đó có thể là tuổi, giới tính, nghề nghiệp, thái độ làm việc, thái độ trong mối quan hệ với người khác, trình hộ học vấn, hoàn cảnh gia đình, đời sống kinh tế, thái độ chính trị, ý thức pháp luật, tôn giáo, tiền án, tiền sự.

Nhân thân của NPT có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc xác định trách nhiệm hình sự của người phạm tội. Nhiều đặc điểm nhân thân NPT như phạm tội lần đầu, có tiền án, tiền sự, tái phạm, tái phạm nguy hiểm, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, phạm tội có tính côn đồ, hung hãn, là người chưa thành niên. có ảnh hưởng 9 đến mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội được quy định trong bộ luật hình sự. Trên cơ sở phân tích, làm rõ các đặc điểm nhân thân này, cho phép xác định tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội để có thể quyết định được loại hình phạt và mức hình phạt tương xứng.

Đặc biệt khi áp dụng các chế định giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như áp dụng hình phạt nhẹ hơn khung thấp nhất điều luật quy định, quyết định cho hưởng án treo, miễn chấp hành hình phạt thì ngoài việc phân tích các đặc điểm nhân thân được quy định trong bộ luật hình sự, để đảm bảo phát huy tính hiệu quả cao của chế định này, đòi hỏi cần phải phân tích làm rõ nhiều đặc điểm nhân thân khác của NPT như thói quen, khí chất, quan điểm sống, quan điểm về đạo đức, những bệnh thần kinh, bệnh tâm thần, sự bất ổn về tâm lý, về tính cách, phẩm chất.