Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu đặc điểm gen meq của virus gây bệnh Marek trên gà tại miền Bắc Việt Nam

Nghiên cứu đặc điểm phân tử gen meq của virus gây bệnh Marek trên gà tại miền Bắc Việt Nam, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Thị Thanh Hương
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm phân tử gen Meq của virus gây bệnh Marek trên gà tại một số tỉnh miền Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu Gen Meq Virus Marek ở Gà

Bệnh Marek là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi gia cầm trên toàn thế giới. Bệnh do virus Marek (MDV) gây ra, thuộc họ Herpesviridae, có khả năng điều khiển làm tăng sinh tế bào gây nên các dạng khối u ở cơ quan nội tạng của gia cầm. Dựa trên các đặc điểm huyết thanh học, bệnh được chia thành 3 serotype khác nhau. Trong đó, gen Meq được coi là gen kháng nguyên của virus, vừa quyết định tính kháng nguyên, vừa quyết định tính độc lực của virus. Các báo cáo trước đây cho thấy số lượng motif PPPP và các đa hình và đột biến điểm khác nhau trong vùng gen Meq có tương quan với độc lực của virus. Ở Việt Nam, bệnh Marek lần đầu tiên được báo cáo vào năm 1978. Thực tế cho thấy đã có nhiều biến chủng virus MDV mới tại Việt Nam mà các chủng virus vaccine không còn phù hợp nữa. Nhu cầu nghiên cứu gen, đặc điểm phân tử của các chủng virus MDV đang lưu hành là rất cần thiết nhằm phục vụ nghiên cứu, ứng dụng trong chẩn đoán, phân định type, dịch tễ học và đa dạng sinh học.

1.1. Bệnh Marek và Tầm quan trọng của Nghiên cứu Gen Meq

Bệnh Marek gây ra bởi virus Marek (MDV) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho ngành chăn nuôi gia cầm. Nghiên cứu gen meq của virus Marek có vai trò quan trọng trong việc hiểu rõ cơ chế gây bệnh, phát triển vaccine hiệu quả và chẩn đoán bệnh chính xác. Theo thống kê của Tổ chức dịch tễ Thú y thế giới (OIE), bệnh Marek đã xuất hiện ở 93 quốc gia trên thế giới. Việc nghiên cứu gen meq giúp xác định các biến chủng virus và đánh giá hiệu quả của vaccine hiện có.

1.2. Virus Marek Phân loại và Đặc điểm Cấu trúc

Virus Marek (MDV) thuộc họ Herpesviridae, chi Mardivirus. Có ba serotype MDV đã được phân lập: MDV serotype 1 (GaHV-2), MDV serotype 2 (GaHV-3) và MDV serotype 3 (MeHV-1). MDV là virus DNA sợi đôi, vỏ bọc là một khối lục giác 6 cạnh. Virus trưởng thành được bao bởi 2 lớp màng mỏng, hạt virus hoàn chỉnh có kích thước 80-100 nm. Bộ gen của MDV có kích thước từ 175 đến 180 kb, tùy thuộc vào chủng, với cấu trúc từng đoạn hoặc hình tròn khi nó độc lập với bộ gen của vật chủ.

II. Thách thức trong Phòng chống Bệnh Marek ở Gà Hiện Nay

Mặc dù vaccine phòng bệnh Marek đã được sử dụng rộng rãi, bệnh vẫn tiếp tục bùng phát ở nhiều nơi trên thế giới, kể cả ở những đàn gà đã được tiêm phòng. Điều này cho thấy sự xuất hiện của các biến chủng virus có độc lực cao hơn, có khả năng vượt qua sự bảo vệ của vaccine hiện có. Tình hình này đặt ra những thách thức lớn trong công tác phòng chống bệnh Marek, đòi hỏi cần có những nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm di truyền và độc lực của các chủng virus đang lưu hành, cũng như phát triển các loại vaccine mới hiệu quả hơn. Theo Lachheb et al., 2020, ở nhiều quốc gia trên thế giới bệnh Marek liên tục bùng phát ngay cả trên các đàn gà đã được phòng bệnh bằng vaccine, điều này cho thấy MDV đã xuất hiện nhiều biến chủng và có khả năng vượt qua các đáp ứng miễn dịch do vaccine gây ra.

2.1. Biến chủng Virus Marek và Khả năng Vượt qua Vaccine

Sự xuất hiện của các biến chủng virus Marek có độc lực cao hơn là một thách thức lớn trong phòng chống bệnh. Các biến chủng này có khả năng vượt qua sự bảo vệ của vaccine hiện có, gây ra các đợt bùng phát bệnh ngay cả ở những đàn gà đã được tiêm phòng. Việc nghiên cứu gen meq giúp xác định các đột biến liên quan đến độc lực và phát triển vaccine hiệu quả hơn.

2.2. Tình hình Bệnh Marek ở Việt Nam và Sự Cần thiết Nghiên cứu

Tại Việt Nam, bệnh Marek đã được báo cáo từ năm 1978. Tuy nhiên, tình hình dịch tễ học và đặc điểm di truyền của virus Marek ở Việt Nam vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Việc nghiên cứu gen meq của virus Marek tại Miền Bắc Việt Nam là cần thiết để hiểu rõ hơn về các chủng virus đang lưu hành và phát triển các biện pháp phòng chống bệnh phù hợp.

2.3. Ảnh hưởng của Bệnh Marek đến Ngành Chăn nuôi Gà

Bệnh Marek gây ra những thiệt hại kinh tế đáng kể cho ngành chăn nuôi gà. Bệnh không chỉ gây chết gà mà còn làm giảm năng suất, tăng chi phí điều trị và phòng bệnh. Ngoài gây chết gà bệnh còn gây tổn thất gián tiếp như: tăng chi phí vệ sinh, chi phí vaccine cho tiêm phòng, gây ức chế miễn dịch ở gà và tăng tính nhạy cảm với bệnh nên gà dễ bị nhiễm các mầm bệnh khác [16] .

III. Phương pháp Nghiên cứu Gen Meq Virus Marek trên Gà

Nghiên cứu gen meq của virus Marek trên gà thường sử dụng các phương pháp sinh học phân tử hiện đại như PCR, giải trình tự gen và phân tích phả hệ. Đầu tiên, mẫu bệnh phẩm từ gà nghi nhiễm bệnh được thu thập và DNA tổng số được tách chiết. Sau đó, vùng gen meq được khuếch đại bằng kỹ thuật PCR sử dụng các mồi đặc hiệu. Sản phẩm PCR được tinh sạch và giải trình tự Sanger. Cuối cùng, trình tự gen thu được được phân tích và so sánh với các trình tự gen đã biết để xác định chủng virus và phân tích phả hệ nguồn gốc. Các báo cáo trước đây cho thấy số lượng motif PPPP và các đa hình và đột biến điểm khác nhau trong vùng gen Meq có tương quan với độc lực của virus.

3.1. Thu thập Mẫu bệnh phẩm và Tách chiết DNA

Việc thu thập mẫu bệnh phẩm đúng cách là bước quan trọng để đảm bảo chất lượng của nghiên cứu. Mẫu bệnh phẩm thường được thu thập từ các cơ quan nội tạng của gà nghi nhiễm bệnh, như lách, gan và thận. DNA tổng số được tách chiết từ mẫu bệnh phẩm bằng các bộ kit thương mại hoặc phương pháp thủ công.

3.2. PCR và Giải trình tự Gen Meq

Kỹ thuật PCR được sử dụng để khuếch đại vùng gen meq của virus Marek. Các mồi PCR được thiết kế đặc hiệu cho vùng gen meq. Sản phẩm PCR được tinh sạch và giải trình tự Sanger để xác định trình tự nucleotide của gen meq.

3.3. Phân tích Phả hệ và So sánh Trình tự Gen

Trình tự gen meq thu được được phân tích và so sánh với các trình tự gen đã biết trong ngân hàng gen để xác định chủng virus Marek và phân tích phả hệ nguồn gốc. Các công cụ tin sinh học như BLAST và MEGA được sử dụng để phân tích và so sánh trình tự gen.

IV. Kết quả Nghiên cứu Đặc điểm Phân tử Gen Meq ở Gà

Nghiên cứu đặc điểm phân tử gen meq của virus Marek ở gà tại Miền Bắc Việt Nam đã thu được những kết quả quan trọng. Các chủng virus phân lập được có sự khác biệt về trình tự gen meq so với các chủng virus đã biết. Phân tích phả hệ cho thấy các chủng virus ở Việt Nam có mối quan hệ gần gũi với các chủng virus ở khu vực châu Á. Các đột biến và đa hình trong vùng gen meq có thể liên quan đến độc lực của virus. Trong hệ gen của GaHV - 2, gen Meq được coi là gen kháng nguyên của virus, vừa quyết định tính kháng nguyên, vừa quyết định tính độc lực của virus [7 ].

4.1. Sự Đa dạng Di truyền của Gen Meq Virus Marek

Nghiên cứu cho thấy sự đa dạng di truyền của gen meq ở các chủng virus Marek phân lập được tại Miền Bắc Việt Nam. Các chủng virus có sự khác biệt về trình tự nucleotide và amino acid trong vùng gen meq.

4.2. Mối quan hệ Phả hệ của Các Chủng Virus Marek

Phân tích phả hệ cho thấy các chủng virus Marek phân lập được tại Miền Bắc Việt Nam có mối quan hệ gần gũi với các chủng virus ở khu vực châu Á. Điều này cho thấy sự lây lan của virus Marek trong khu vực.

4.3. Đột biến Gen Meq và Liên quan đến Độc lực Virus

Nghiên cứu xác định các đột biến và đa hình trong vùng gen meq có thể liên quan đến độc lực của virus Marek. Các đột biến này có thể ảnh hưởng đến chức năng của protein Meq và khả năng gây bệnh của virus.

V. Ứng dụng Nghiên cứu Gen Meq trong Phòng Bệnh Marek

Nghiên cứu gen meq của virus Marek có nhiều ứng dụng quan trọng trong phòng chống bệnh. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các loại vaccine mới hiệu quả hơn, chẩn đoán bệnh chính xác hơn và theo dõi sự lây lan của virus. Việc hiểu rõ đặc điểm di truyền và độc lực của các chủng virus đang lưu hành là rất quan trọng để đưa ra các biện pháp phòng chống bệnh phù hợp. Dữ liệu thu được trong quá trình thực hiện đề tài góp phần cung cấp nguồn gen và thông tin cho những nghiên cứu tiếp theo giúp cho việc chẩn đoán, theo dõi, đánh giá mức độ gây bệnh của MDV từ đó có thể lựa chọn các chủng vaccine phù hợp và có hiệu quả hơn trong công tác phòng bệnh.

5.1. Phát triển Vaccine Marek Thế hệ Mới

Kết quả nghiên cứu gen meq có thể được sử dụng để phát triển các loại vaccine Marek thế hệ mới, có khả năng bảo vệ chống lại các biến chủng virus có độc lực cao. Vaccine có thể được thiết kế dựa trên các kháng nguyên đặc hiệu của gen meq.

5.2. Chẩn đoán Bệnh Marek Nhanh chóng và Chính xác

Nghiên cứu gen meq có thể giúp phát triển các phương pháp chẩn đoán bệnh Marek nhanh chóng và chính xác, dựa trên kỹ thuật PCR hoặc giải trình tự gen. Các phương pháp chẩn đoán này có thể được sử dụng để phát hiện sớm bệnh và ngăn chặn sự lây lan của virus.

5.3. Theo dõi Dịch tễ học Virus Marek

Nghiên cứu gen meq có thể được sử dụng để theo dõi dịch tễ học của virus Marek, xác định các chủng virus đang lưu hành và theo dõi sự lây lan của virus trong quần thể gà. Thông tin này có thể được sử dụng để đưa ra các biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả.

VI. Kết luận và Hướng Nghiên cứu Gen Meq Virus Marek

Nghiên cứu gen meq của virus Marek trên gà tại Miền Bắc Việt Nam đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm di truyền và độc lực của virus. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả hơn. Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về cơ chế gây bệnh của virus Marek và tương tác giữa virus và vật chủ để phát triển các phương pháp điều trị bệnh hiệu quả. Cung cấp dữ liệu khoa học về gen kháng nguyên Meq , đặc điểm phân tử và phả hệ nguồn gốc của virus MDV gây bệnh Marek trên gà.

6.1. Tóm tắt Kết quả Nghiên cứu Gen Meq

Nghiên cứu đã xác định sự đa dạng di truyền của gen meq ở các chủng virus Marek phân lập được tại Miền Bắc Việt Nam, mối quan hệ phả hệ của các chủng virus và các đột biến gen meq liên quan đến độc lực virus.

6.2. Hướng Nghiên cứu Tiếp theo về Virus Marek

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về virus Marek bao gồm: nghiên cứu cơ chế gây bệnh của virus, tương tác giữa virus và vật chủ, phát triển các phương pháp điều trị bệnh hiệu quả và đánh giá hiệu quả của các loại vaccine mới.

6.3. Ý nghĩa của Nghiên cứu Gen Meq

Nghiên cứu gen meq có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng chống bệnh Marek và bảo vệ ngành chăn nuôi gà. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả hơn và giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Ý nghĩa của đề tài. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tổng quan về bệnh Marek.1 Phân loại virus gây bệnh. Hình thái, cấu trúc của virus MDV.

Tuổi mắc bệnh, tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong. Cơ chế sinh bệnh. Triệu chứng, bệnh tích. Phương pháp chẩn đoán.

Phòng bệnh. Gen gây ung thư của MDV. Gen Marek’s EcoRI-Q. Tình hình nghiên cứu MDV trên thế giới và Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu MDV trên thế giới. Tình hình nghiên cứu MDV ở Việt Nam. 21 CHƯƠNG: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, vật liệu và phạm vi và thời gian nghiên cứu.

Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Cơ sở vật chất và trang thiết bị nghiên cứu.

Các dụng cụ và thiết bị. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập mẫu bệnh phẩm. Phương pháp tách chiết DNA tổng số.

Phương pháp thiết kế mồi. Phương pháp PCR (Polymerase Chain Reaction). Phương pháp tinh sạch sản phẩm PCR. Phương pháp giải trình tự Sanger.

Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. 31 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Thu nhận và giải trình tự gen Meq từ mẫu bệnh phẩm. Sàng lọc mẫu có chứa virus Marek.

Kết quả thu nhận trình tự nucleotide toàn bộ gen Meq. Kết quả phân tích đặc điểm phân tử gen Meq. Một số đặc điểm phân tử gen Meq. Kết quả so sánh tỷ lệ (%) đồng nhất về nucleotide và amino acid giữa các chủng GaHV2 nghiên cứu với trình tự gen tương ứng trên thế giới.

Kết quả phân tích phả hệ nguồn gốc. 55 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 61 n v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt MDV Marek’s Disease Virus Vi rút gây bệnh Marek bp Base pair Cặp base DNA Deoxyribonucleic acid Phân tử DNA GaHV-2 Gallid anphaherpesvirus-2 Vi rút Marek serotype 1 GaHV-3 Gallid anphaherpesvirus-3 Vi rút Marek serotype 2 MeHV1 Meleagrid herpesvius-1 Vi rút Marek serotype 3 Meq Marek’s disease virus EcoRI Gen Meq fragmet Q att Attenuated Nhược độc m Mild Độc lực yếu v Virulent Độc lực vv Very virulent Độc lực cao vv+ Very virulent plus Độc lực cực cao pp38 Phosphoprotein 38 Protein pp38 US Unique Short Vùng ngắn duy nhất UL Unique Long Vùng dài duy nhất TRL Terminal repeat long Vùng lặp lại giới hạn dài IRL Internal repeat long Vùng lặp lại nội bộ dài TRS Terminal repeat short Vùng lặp lại giới hạn ngắn IRS Internal repeat short Vùng lặp lại nội bộ ngắn BR1 Basic region 1 Vùng có tính bazơ 1 BR2 Basic region 2 Vùng có tính bazơ 2 PCR Polymesase Chain Reaction Phản ứng tạo chuỗi do polymerase TAE Tris-acetate-EDTA Dung dịch đệm TAE dNTPs Deoxynucleotide triphosphate MEGA Molecular Evolutionary Chương trình MEGA Genetics Analysis Epp: Eppendorf Ống Eppendorf NCBI National Centre for Trung tâm thông tin CNSH Biotechology Information n vi DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1.

Đặc điểm phân biệt bệnh Marek và bệnh Leuko. Danh sách các mẫu sử dụng trong nghiên cứu. Trình tự các mồi sử dụng trong nghiên cứu. Thành phần và chu trình nhiệt phản ứng PCR thu nhận gen Meq.

Danh sách các chủng MDV của Việt Nam và thế giới sử dụng trong nghiên cứu. Phân tích đặc tính phân tử protein Meq của các chủng GaHV-2. Các vị trí sai khác amino acid trong gen Meq giữa các chủng GaHV-2 nghiên cứu so với các chủng trên thế giới. Tỷ lệ (%) đồng nhất về thành phần nucleotide và amino acid toàn bộ gen Meq của 08 chủng GaHV-2 (Việt Nam) với các chủng đại diện trên thế giới.

54 n vii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Cấu tạo virus MDV. Cấu trúc bộ gen MDV ở dạng thẳng và dạng vòng [30].3: Sơ đồ giải mã bộ gen chủng Md5 của GaHV-2 [4].4: Mắt gà khi nhiễm Marek .5: Khối u hình thành trên da .6: Lách xuất huyết .7: Gan sưng, hình thành khối u .8: Vị trí của gen Meq nằm trong bộ gen [57] .2: Kết quả BLAST trình tự mồi GaHV2 - MeqF trên NCBI. Kết quả điện di kiểm tra sản phẩm PCR bằng cặp mồi Marek-F – Marek-R. Kết quả truy cập Ngân hàng gen của các chủng nghiên cứu .3: Sản phẩm PCR được khuếch đại bằng cặp mồi GaHV2- MeqF/GaHV2-MeqR.

Phân tích sản phẩm trên gel aragose 1%.4: Kết quả so sánh trình tự nucleotide gen Meq của 8 chủng GaHV-2 nghiên cứu.5: Sự sai khác về vị trí amino acid của các chủng trong nghiên cứu .6: Sự gián đoạn motif PPPP của các chủng nghiên cứu .7: Cây phả hệ xác định mối quan hệ nguồn gốc của các chủng GaHV-2 dựa trên trình tự amino acid của toàn bộ gen Meq. Tính cấp thiết của đề tài Marek là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho ngành chăn nuôi gia cầm trên toàn thế giới và được gọi là căn bệnh của thế kỷ XX [1]. Bệnh Marek (Marek’s disease – MD) do nhà khoa học Hungary phát hiện lần đầu tiên năm 1907, sau đó được phát hiện ở nhiều nước trên thế giới. Theo thống kê của Tổ chức dịch tễ Thú y thế giới (Office International des Epizooties – OIE), tính từ năm 2005 đến năm 2016 bệnh Marek đã xuất hiện ở 93 quốc gia trên thế giới, bao gồm các nước phát triển mạnh về chăn nuôi như: Mỹ, Anh, Canada, Hà Lan ….

Virus gây bệnh Marek (Marek’s disease virus – MDV) là virus DNA, thuộc họ Herpesviridae, chi Mardivirus, có khả năng điều khiển làm tăng sinh tế bào gây nên các dạng khối u ở cơ quan nội tạng của gia cầm [3]. Dựa trên các đặc điểm huyết thanh học, bệnh được chia thành 3 serotype khác nhau: serotype 1 được gây ra bởi Gallid alphaherpesvirus 2 (GaHV-2) là loại virus có độc lực mạnh, gây thiệt hại về kinh tế nặng nề; serotype 3 được gây ra bởi Meleagrid herpesvirus 1 (MeHV-1 hay HVT), có độc lực yếu hơn; serotype 2 do Gallid herpesvirus 3 (GaHV-3) không có khả năng gây bệnh cho gà nên không được quan tâm nhiều [4, 5]. Trong 3 loại serotype trên, bộ gen của GaHV-2 có kích thước lớn nhất (174,046 bp), sau đó là GaHV-3 (164,270 bp) và MeHV-1 (160,673 bp) [6]. Trong hệ gen của GaHV-2, gen Meq được coi là gen kháng nguyên của virus, vừa quyết định tính kháng nguyên, vừa quyết định tính độc lực của virus [7].

Các báo cáo trước đây cho thấy số lượng motif PPPP và các đa ình và đột biến điểm khác nhau trong vùng gen Meq có tương quan với độc lực của virus [8, 9]. Dựa trên tỷ lệ tử vong ở các đàn, tần suất mắc bệnh và khả năng bảo hộ của vaccine hiện có, các chủng GaHV-2 đã được chia thành 5 pathotypes là: n 2 nhược độc (att), độc lực vừa (mMDV), độc lực (vMDV), độc lực cao (vvMDV), và độc lực cực cao (vv+ MDV) [10]. Ở Việt Nam, bệnh Marek lần đầu tiên được báo cáo vào năm 1978 với tên gọi “teo chân gà”, “ung thư gà”, “hội chứng khối u”… .Đến năm 1980, tại miền Bắc, bệnh bùng phát mạnh, nhiều trang trại gà giống phải tiêu hủy cả đàn mặc dù các trại gà này đã dùng chủng virus vaccine HVT hoặc CVI988/Rispens để phòng bệnh [11, 12, 13]. Chủng virus gây bệnh tại các ổ dịch đã được phân lập và xác định là chủng có độc lực cao.

Thực tế trên cho thấy đã có nhiều biến chủng virus MDV mới tại Việt Nam mà các chủng virus vaccine không còn phù hợp nữa. Cho đến khi đề tài này tiến hành, chỉ mới có một vài nghiên cứu về sinh học phân tử nhằm xác định chính xác genotype của chủng virus MDV đang gây bệnh. Nhu cầu nghiên cứu gen, đặc điểm phân tử của các chủng virus MDV đang lưu hành là rất cần thiết nhằm phục vụ nghiên cứu, ứng dụng trong chẩn đoán, phân định type, dịch tễ học và đa dạng sinh học. Xuất phát từ nhu cầu và mục tiêu trên chúng tôi thực hiện đề tài “Nghiên cứu đặc điểm phân tử gen Meq của virus gây bệnh Marek trên gà tại một số tỉnh Miền Bắc Việt Nam’’.

Mục đích nghiên cứu - Thu nhận và giải trình tự toàn bộ gen kháng nguyên Meq của các chủng virus gây bệnh Marek ở một số tỉnh miền Bắc Việt Nam. - Phân tích được một số đặc điểm phân tử, phả hệ nguồn gốc của virus và xác định chủng gây bệnh. Nội dung nghiên cứu - Giải trình tự toàn bộ vùng gen Meq - Phân tích phả hệ nguồn gốc của các chủng GaHV-2 Việt Nam và thế giới dựa trên dữ liệu gen Meq từ đó xác định chủng virus đang lưu hành tại Việt Nam - Phân tích đặc điểm phân tử vùng gen Meq của các chủng Việt Nam và so n 3 sánh với các chủng trên thế giới. Ý nghĩa của đề tài 4.

Ý nghĩa khoa học - Cung cấp dữ liệu khoa học về gen kháng nguyên Meq, đặc điểm phân tử và phả hệ nguồn gốc của virus MDV gây bệnh Marek trên gà. - Cung cấp thêm thông tin về thành phần, đặc điểm, cấu trúc gen Meq của virus MDV nhằm phục vụ nhu cầu phát triển vaccine. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học để có thể lựa chọn vaccine phòng bệnh Marek đạt hiệu quả nhất. - Dữ liệu thu được trong quá trình thực hiện đề tài góp phần cung cấp nguồn gen và thông tin cho những nghiên cứu tiếp theo giúp cho việc chẩn đoán, theo dõi, đánh giá mức độ gây bệnh của MDV từ đó có thể lựa chọn các chủng vaccine phù hợp và có hiệu quả hơn trong công tác phòng bệnh.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về bệnh Marek Bệnh Marek (Marek’s disease - MD) là một bệnh truyền nhiễm ở gà do virus thuộc nhóm Herpes gây ra. Đặc trưng của bệnh là tăng sinh tế bào lympho, thâm nhiễm tế bào đơn nhân dưới hình thức khối u thần kinh ngoại biên và các cơ quan nội tạng, mống mắt và da [14]. Virus gây bệnh có tên gọi chung là Marek’s Desease Virus (MDV) thuộc họ Herpesviridae, thuộc phân họ α-Herpesvirinae; chi Mardivirus.

Hệ gen là DNA sợi đôi có kích thước xấp xỉ khoảng 175 kb, kích thước hạt virus dao động từ 100 đến 120 nm. MDV được chia thành 3 loại: Meleagrid herpesvirus 1 (MeHV-1 hay HVT), Gallid alphaherpesvirus 2 (GaHV-2), Gallid herpesvirus 3 (GaHV-3). Trong đó, GaHV-2 thuộc serotype 1 là tác nhân gây bệnh Marek, biểu hiện thành u lympho ác tính ở gà bị nhiễm bệnh. MeHV-1 thường lây bệnh trên gà tây, được phát triển và sử dụng như một vaccine Marek tiềm năng.