Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường của lực lượng quản lý thị trường Chương 2: Thực trạng hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường của Cục QLTT tỉnh Tiền Giang giai đoạn 2017 – 2019 Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường của Cục QLTT tỉnh Tiền Giang 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, KIỂM SOÁT THỊ TRƢỜNG CỦA LỰC LƢỢNG QUẢN LÝ THỊ TRƢỜNG 1. TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC TRONG HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, KIỂM SOÁT THỊ TRƢỜNG 1. Một số vấn đề cơ bản về hiệu quả Hiệu quả là khả năng tạo ra kết quả mong muốn hoặc khả năng sản xuất ra sản lượng mong muốn. Khi cái gì đó được coi là có hiệu quả, nó có nghĩa là nó có một kết quả mong muốn hoặc mong đợi, hoặc tạo ra một ấn tượng sâu sắc, sinh động (Theo Dictionary.com, LLC) Hiệu quả là một trong những biểu hiện của chất lượng, nó phản ánh chất lượng của các hoạt động.
Đó là khả năng cung ứng phù hợp với yêu cầu phát triển của các mục tiêu kinh tế xã hội và nhu cầu của khách hàng Vì vậy, hiệu quả là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh khả năng thích nghi của đối tượng với sự thay đổi của các nhân tố chủ quan (khả năng quản lý, trình độ quản lý …). Do đó hiệu quả là kết quả của mối quan hệ biện chứng giữa doanh nghiệp – khách hàng Hai khái niệm chất lượng và hiệu quả tương đối giống nhau, nhưng hiệu quả thì chú ý tới kết quả nhiều hơn quá trình, còn chất lượng thì chú ý tổng thể từ quá trình đến kết quả Gần đây, các thuật ngữ “hiệu quả” và “chất lượng” thường được sử dụng cùng với nhau như là một khái niệm. Sự nhầm lẫn này dẫn đến nhiều khó khăn trong việc tiếp tục hoàn thiện và nâng cao công tác quản lý chất lượng. Những thách thức từ thực tiễn “mang tính chất sự cố” xảy ra ngày càng nhiều, chính vì vậy bàn về khái niệm “hiệu quả” và “chất lượng” về mặt lý luận là một vấn đề cấp bách.
10 Về khái niệm “hiệu quả”, mặc dù còn nhiều tranh luận, song theo các tài liệu mới nhất đó là “mức độ đạt được các mục tiêu đặt ra”. Nói đến mục tiêu, người ta luôn đề cập đến các chỉ số cụ thể về số lượng, thời gian và nguồn lực. Các chỉ số về hiệu quả thường có các đặc trưng đó là: 1) Tính toán dựa trên cơ sở các chỉ số về số lượng; 2) Thiên về các giá trị đầu ra. Khi xét hiệu quả, người ta phân biệt hiệu quả bên trong và hiệu quả bên ngoài.
Nếu như ưu điểm của việc sử dụng khái niệm hiệu quả để đánh giá các hoạt động là sự đơn giản, tiện dụng và dễ tính toán thì nhược điểm chủ yếu thường có xu hướng quá tập trung vào mục tiêu của các nhà quản lý hơn là tập trung vào mục tiêu của các đơn vị liên quan khác. Khái niệm hiệu quả hiện nay đang chịu nhiều thách thức của đòi hỏi mới. Quản lý nhà nƣớc trong hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trƣờng 1. Khái niệm thị trường Theo C.Mác: “Hàng hoá là sản phẩm được sản xuất ra không phải cho người sản xuất tiêu dùng mà người sản xuất ra để bán.
Thị trường xuất hiện đồng thời với sự ra đời và phát triển của nền sản xuất hàng hoá và được hình thành trong lĩnh vực lưu thông. Người có hàng hoá hoặc dịch vụ đem ra trao đổi gọi là bên bán, người mua có nhu cầu chưa thoả mãn và có khả năng thanh toán được gọi là bên mua.” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2006) Trong kinh tế học và kinh doanh, thị trường là nơi người mua và người bán (hay người có nhu cầu và người cung cấp) tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với nhau để trao đổi, mua bán hàng hóa và dịch vụ. Thị trường là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền tệ, nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai bên cung và cầu về một loại sản phẩm nhất định theo các thông lệ hiện hành, từ đó xác định rõ số lượng và giá cả cần thiết của sản phẩm, dịch vụ. Thực chất, thị trường là tổng thể các khách hàng tiềm năng cùng có một yêu cầu cụ thể nhưng chưa được đáp ứng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu đó.
Thị trường là một tập hợp những người mua và người bán tác động qua lại lẫn nhau, dẫn đến khả năng trao đổi. Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động mua và bán một thứ hàng hóa nhất 11 định nào đó. Theo định nghĩa này, thị trường bao gồm nhiều loại hàng hóa khác nhau như: thị trường gạo, thị trường cà phê, thị trường chứng khoán, thị trường vốn, v. Cũng có một nghĩa hẹp khác của thị trường là một nơi nhất định nào đó, tại đó diễn ra các hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ.
Với nghĩa này, có thị trường Hà Nội, thị trường miền Trung… Còn trong kinh tế học, thị trường được hiểu rộng hơn, là nơi có các quan hệ mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa vô số những người bán và người mua có quan hệ cạnh tranh với nhau, bất kể là ở địa điểm nào, thời gian nào. Thị trường trong kinh tế học được chia thành ba loại: thị trường hàng hóa - dịch vụ (còn gọi là thị trường sản lượng), thị trường lao động, và thị trường tiền tệ. Dựa trên các khái niệm có thể rút ra khái niệm về thị trường: Thị trường là nơi diễn ra hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ, tiền tệ … nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai bên cung và cầu ở bất kỳ thời gian và địa điểm nào. Quản lý nhà nước trong hoạt động kiểm tra, kiểm soát thị trường Khái niệm quản lý nhà nước “Quản lý nhà nước là sự chỉ huy, điều hành để thực thi quyền lực nhà nước; là tổng thể về thể chể, pháp luật, quy tắc về tổ chức và cán bộ của bộ máy nhà nước có trách nhiệm quản lý công việc hàng ngày của nhà nước do tất cả các cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp và tư pháp) có tư cách pháp nhân công pháp (công quyền) tiến hành bằng các văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn nhà nước giao cho trong việc tổ chức và điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi của công dân.
Như vậy, có thể hiểu rằng: Quản lý nhà nước là sự tác động của nhà nước lên các đối tượng quản lý của nhà nước, bao gồm: Các tổ chức, cơ quan, các cán bộ, công chức, viên chức của nhà nước và các tổ chức, cá nhân khác trong xã hội một cách thường xuyên, liên tục để đạt được mục tiêu mà nhà nước đề ra đó là duy trì an ninh trật tự, ổn định và phát triển xã hội. Khái niệm kiểm tra, kiểm soát thị trường Khái niệm kiểm tra thị trường 12 Theo Đại Từ Điển Tiếng Việt do Bộ Giáo Dục và Đào Tạo – Trung Tâm Ngôn Ngữ và Văn Hoá Việt Nam do Nguyễn Như Ý chủ biên (1999) thì Kiểm tra là “xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét”, để chỉ hoạt động của chủ thể tác động vào đối tượng kiểm tra (có thể trực thuộc hoặc không trực thuộc). Tuy nhiên, khái niệm kiểm tra (control) có thể được hiểu theo 2 nghĩa: Theo nghĩa rộng, để chỉ hoạt động của các tổ chức xã hội, các đoàn thể và của công dân kiểm tra hoạt động bộ máy của nhà nước. Theo nghĩa hẹp hơn, kiểm tra là hoạt động của chủ thể nhằm tiến hành xem xét, xác định một việc gì đó của đối tượng bị quản lý xem có phù hợp hay không phù hợp với trạng thái định trước (kiểm tra mang tính nội bộ của người đứng đầu cơ quan, kiểm tra phương tiện giao thông…).
Xét về chủ thể thì phạm vi chủ thể tiến hành hoạt động kiểm tra rất đa dạng và phức tạp. Chủ thể tiến hành kiểm tra có thể là Nhà nước hoặc cũng có thể là một chủ thể phi Nhà nước, chẳng hạn như hoạt động kiểm tra của một tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội (Đảng, Công đoàn, Mặt trận, Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ…), hoạt động kiểm tra trong nội bộ một doanh nghiệp: kiểm tra của Giám đốc đối với các phòng, ban, kiểm tra của Quản đốc đối với người lao động. Trên một bình diện rộng hơn nữa, kiểm tra có thể là sự xem xét thực tế để đánh giá, nhận xét của bất kỳ một cá nhân nào trong xã hội trong bất cứ một hoạt động nào. Khi con người biết lao động một cách có ý thức thì đã xuất hiện yêu cầu tất yếu là phải kiểm tra.
Ăng ghen đã nói “mỗi hoạt động có ý thức, có tổ chức của con người đều chứa đựng trong đó những yếu tố của kiểm tra” và “đối với mỗi con người tự nhiên, mỗi cộng đồng nguyên thuỷ, kiểm tra được xem như là phương thức hành động để thực hiện mục đích”. Như vậy, kiểm tra xuất hiện trước khi có sự ra đời của Nhà nước đầu tiên trong lịch sử. Có thể nói, kiểm tra sẽ tồn tại cùng với loài người. Khi Nhà nước tự tiêu vong, thì kiểm tra vẫn còn tồn tại cùng với “chức năng quản lý đơn thuần là chăm lo đến lợi ích của xã hội” như Ăng ghen đã chỉ ra (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2006).
Kiểm tra gắn liền với công việc của một tổ chức, một cán bộ, công chức nhất định và thường theo một số hướng sau: 13 1) Theo dõi để cho hoạt động của tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và sự phân công giữa các đơn vị; 2) Quan sát để đảm bảo rằng nhiệm vụ được giao có đủ điều kiện thực hiện, phù hợp với thực tế. Hướng dẫn và điều chỉnh kịp thời để đảm bảo hiệu suất công việc của từng đơn vị; 3) Kiểm tra kết quả cuối cùng, đánh giá hiệu quả thực tế của các hoạt động theo kế hoạch đặt ra. Trong quản lý hành chính nhà nước, kiểm tra có mục tiêu là tìm kiếm động cơ, nguyên nhân cán bộ làm tốt (hay không làm tốt) nhiệm vụ được giao.