Luận văn thạc sĩ historical sociological and philosophical dimensions reflected in the novels of selected african writers

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu historical sociological and philosophical dimensions reflected in the novels of selected african, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyen Thi Minh Loan
• Người hướng dẫn: Dr. Maria Luisa A.
• Trường học: Batangas State University
• Chuyên ngành: English
• Đề tài: Historical, Sociological And Philosophical Dimensions Reflected In The Novels Of Selected African Writers
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Batangas City

Mục lục chi tiết

• TITLE PAGE
• APPROVAL SHEET
• ABSTRACT
• ACKNOWLEDGMENT
• DEDICATION
• TABLE OF CONTENTS
• 1. CHAPTER I: THE PROBLEM
• 1.1. Introduction
• 1.2. Statement of the Problem
• 1.3. Scope, Delimitation and Limitation of the Study
• 2. REVIEW OF LITERATURE
• 2.1. Conceptual Literature
• 2.2. Synthesis
• 2.3. Definition of Terms
• 3. RESEARCH METHODOLOGY
• 3.1. Research Design
• 3.2. Treatment of Materials
• 4. ANALYSIS AND INTERPRETATION
• 5. SUMMARY, CONCLUSION AND RECOMMENDATION
• 5.1. Summary of Findings
• 5.2. Summaries of the Novels
• CURRICULUM VITAE

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ và bối cảnh nghiên cứu

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc khám phá chiều kích lịch sử, chiều kích xã hội, và chiều kích triết học trong các tiểu thuyết Châu Phi của các nhà văn Châu Phi nổi tiếng như Chinua Achebe, Ayi Kwei Armah, và Tsitsi Dangarembga. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích cách các tác phẩm văn học phản ánh những biến động lịch sử, xã hội và triết học của Châu Phi trong thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa. Văn học Châu Phi không chỉ là phương tiện giải trí mà còn là công cụ đấu tranh chống lại sự áp bức và khẳng định giá trị văn hóa bản địa.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của luận văn

Luận văn này nhằm mục đích làm sáng tỏ cách các tiểu thuyết Châu Phi phản ánh lịch sử văn học, xã hội văn học, và triết học văn học của Châu Phi. Nghiên cứu này không chỉ giúp độc giả hiểu rõ hơn về những áp lực nội tại và ngoại tại mà người dân Châu Phi phải đối mặt mà còn khẳng định giá trị văn hóa và lịch sử của họ. Khám phá văn học này cũng góp phần vào việc nâng cao nhận thức về văn hóa Châu Phi và tầm quan trọng của nghiên cứu văn học trong việc hiểu biết sâu sắc hơn về các nền văn hóa khác nhau.

II. Chiều kích lịch sử trong tiểu thuyết Châu Phi

Chiều kích lịch sử trong các tiểu thuyết Châu Phi được thể hiện qua việc phản ánh các sự kiện lịch sử quan trọng của Châu Phi, đặc biệt là thời kỳ thuộc địa và hậu thuộc địa. Các tác phẩm của Achebe, Armah, và Dangarembga đều mang đậm dấu ấn lịch sử, từ sự chuyển đổi từ xã hội truyền thống sang hiện đại cho đến những biến động chính trị và xã hội trong thời kỳ thuộc địa.

2.1. Phản ánh lịch sử qua các tác phẩm

Trong No Longer at Ease của Achebe, tác phẩm phản ánh sự hỗn loạn của xã hội Châu Phi trong quá trình chuyển đổi từ cuộc sống bộ lạc truyền thống sang đô thị hiện đại. Fragments của Armah lại tập trung vào hình ảnh của một nước Ghana bị kiểm soát bởi phương Tây, trong khi Nervous Conditions của Dangarembga đề cập đến những sự kiện lịch sử quan trọng của Zimbabwe. Các tác phẩm này không chỉ là những ghi chép lịch sử mà còn là những bức tranh sống động về xã hội Châu Phi.

III. Chiều kích xã hội trong tiểu thuyết Châu Phi

Chiều kích xã hội trong các tiểu thuyết Châu Phi được thể hiện qua việc mô tả các phong tục, truyền thống và niềm tin của xã hội Châu Phi. Các tác phẩm của Achebe, Armah, và Dangarembga đều đề cập đến sự thay đổi trong xã hội Châu Phi khi các giá trị truyền thống dần bị thay thế bởi hệ thống mới.

3.1. Phong tục và truyền thống trong tiểu thuyết

Các tác phẩm như No Longer at Ease, Fragments, và Nervous Conditions đều đề cập đến sự thay đổi trong phong tục và truyền thống của xã hội Châu Phi. Achebe và Armah đều nhấn mạnh sự mất mát của các giá trị truyền thống trong khi Dangarembga tập trung vào vấn đề giới tính và sự đấu tranh của phụ nữ trong xã hội Zimbabwe. Những mô tả này không chỉ phản ánh xã hội Châu Phi mà còn giúp độc giả hiểu rõ hơn về những thách thức mà người dân Châu Phi phải đối mặt.

IV. Chiều kích triết học trong tiểu thuyết Châu Phi

Chiều kích triết học trong các tiểu thuyết Châu Phi được thể hiện qua việc khám phá các triết lý sống của các nhà văn. Achebe được coi là một nhà hiện thực, Armah là một nhà hiện sinh, và Dangarembga là một nhà nữ quyền. Các tác phẩm của họ không chỉ là những câu chuyện văn học mà còn là những triết lý sâu sắc về cuộc sống và xã hội.

4.1. Triết lý sống của các nhà văn

Achebe, trong No Longer at Ease, thể hiện triết lý sống của một nhà hiện thực, tập trung vào việc phản ánh sự thật của xã hội. Armah, trong Fragments, lại thể hiện triết lý hiện sinh, tập trung vào sự tồn tại và ý nghĩa của cuộc sống. Dangarembga, trong Nervous Conditions, lại là một nhà nữ quyền, khuyến khích phụ nữ Châu Phi đấu tranh cho quyền lợi của mình. Những triết lý này không chỉ làm sâu sắc thêm nội dung của các tác phẩm mà còn giúp độc giả hiểu rõ hơn về quan điểm sống của các nhà văn.

V. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của luận văn

Luận văn thạc sĩ này không chỉ có giá trị học thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và nghiên cứu văn học. Nghiên cứu này giúp sinh viên và độc giả hiểu rõ hơn về văn hóa Châu Phi và những thách thức mà người dân Châu Phi phải đối mặt. Đồng thời, nghiên cứu này cũng góp phần vào việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của nghiên cứu văn học trong việc hiểu biết sâu sắc hơn về các nền văn hóa khác nhau.

5.1. Ứng dụng trong giảng dạy và nghiên cứu

Nghiên cứu này có thể được sử dụng như một tài liệu tham khảo trong các khóa học về văn học Châu Phi và nghiên cứu văn học. Nó giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cách các tác phẩm văn học phản ánh lịch sử, xã hội, và triết học của một nền văn hóa. Đồng thời, nghiên cứu này cũng khuyến khích sinh viên khám phá và đánh giá cao các nền văn hóa khác nhau, từ đó mở rộng tầm nhìn và hiểu biết của họ về thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Tiếng Anh (Doctor of Philosophy Major in English) với đề tài "Historical, Sociological and Philosophical Dimensions Reflected in the Novels of Selected African Writers" (Các chiều kích lịch sử, xã hội học và triết học được phản ánh trong tiểu thuyết của các nhà văn châu Phi được tuyển chọn) do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Minh Loan thực hiện năm 2015. Công trình được triển khai dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Maria Luisa A. Valdez trong khuôn khổ chương trình hợp tác đào tạo học thuật quốc tế giữa Đại học Bang Batangas (Batangas State University, Philippines) và Đại học Thái Nguyên (Việt Nam).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, văn bản luận án xác định văn học là phương tiện phản ánh hiện thực xã hội và là công cụ của các nhà văn châu Phi nhằm chống lại ách thống trị thực dân, đồng thời khẳng định lại các giá trị văn hóa bản địa từng bị xâm phạm. Mặc dù nhiều học giả trước đây đã phân tích các chủ đề riêng lẻ như giai cấp, văn hóa và nạn tham nhũng trong các tác phẩm văn học châu Phi, nhưng việc nghiên cứu đồng thời ba chiều kích lịch sử, xã hội học và triết học vẫn chưa được thực hiện đầy đủ. Cụ thể, ảnh hưởng của cội nguồn truyền thống châu Phi đến văn học, vai trò của các nhà văn châu Phi với tư cách là các nhà tư tưởng triết học, cũng như triết lý nhân sinh của họ rút ra từ tác phẩm chưa nhận được sự quan tâm thỏa đáng từ giới phê bình. Bên cạnh đó, nghiên cứu còn xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của tác giả trong vai trò giảng viên tại Trường Ngoại ngữ – Đại học Thái Nguyên, nhằm giới thiệu văn học và văn hóa ngoài phương Tây cho sinh viên Việt Nam, hỗ trợ người học tiếp cận góc nhìn khách quan về xã hội và định hình giá trị sống.

Mục tiêu tổng quát của luận án là phân tích các chiều kích lịch sử, xã hội học, triết học trong các tác phẩm được tuyển chọn và chỉ ra triết lý nhân sinh của các tác giả. Các câu hỏi nghiên cứu cụ thể được đánh số trong văn bản gồm:

1. Những sự kiện lịch sử nào được phản ánh trong các tiểu thuyết của Achebe, Armah và Dangarembga?
2. Các tiểu thuyết thể hiện đặc điểm xã hội học của thời đại như thế nào xét trên các phương diện: phong tục, truyền thống và tín ngưỡng?
3. Những kỹ thuật văn học nào được sử dụng để làm nổi bật lối sống châu Phi xét theo: biểu tượng (3.1); hồi tưởng (3.2); dự báo (3.3); các biện pháp tu từ (3.4)?
4. Những hướng tiếp cận văn học nào chiếm ưu thế trong việc xử lý các tiểu thuyết được lựa chọn?
5. Triết lý nhân sinh nào của các nhà văn có thể được rút ra từ việc phân tích các tiểu thuyết?

Đối tượng nghiên cứu là ba tác phẩm văn xuôi tiêu biểu: No Longer at Ease (1960) của nhà văn Nigeria Chinua Achebe, Fragments (1971) của nhà văn Ghana Ayi Kwei Armah, và Nervous Conditions (1988) của nữ nhà văn Zimbabwe Tsitsi Dangarembga. Phạm vi không gian của nghiên cứu bao quát ba quốc gia thuộc ba khu vực khác nhau của châu Phi (Tây Phi và Nam Phi). Phạm vi thời gian gắn liền với các giai đoạn chuyển biến xã hội quan trọng: giai đoạn chuyển tiếp từ đời sống bộ lạc truyền thống sang đô thị hiện đại và từ thuộc địa sang hậu thuộc địa tại Nigeria; bối cảnh chủ nghĩa thực dân mới tại Ghana sau độc lập; và thời kỳ lịch sử của Rhodesia (Zimbabwe) từ thập niên 1950 đến đầu thập niên 1970. Luận án giới hạn khảo sát đặc tính xã hội học ở ba yếu tố: phong tục, truyền thống và tín ngưỡng; đồng thời loại trừ hướng phê bình tiểu sử và phê bình phân tâm học khỏi phạm vi phân tích.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan tài liệu, tác giả hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trước đây liên quan đến văn học châu Phi và các tác giả được lựa chọn theo từng mảng chủ đề:

• Về số phận con người và sự tha hóa sau thuộc địa: Ayivor (1998) phân tích năm tiểu thuyết của Ayi Kwei Armah (The Beautyful Ones Are Not Yet Born, Fragments, Why Are We So Blest?, Two Thousand Seasons, The Healers), chỉ ra rằng nhân vật chính trong giai đoạn hậu thuộc địa bị tê liệt bởi tuyệt vọng, sự thụ động và tha hóa bản thân trước môi trường suy đồi, nhưng vẫn nỗ lực chuyển hóa xã hội.
• Về lịch sử nô lệ xuyên Đại Tây Dương: Axiotou (2008) khảo cứu các tác phẩm của Syl Cheney Coker, Ama Ata Aidoo, Ayi Kwei Armah (Fragments) và Buchi Emecheta nhằm tái hiện lịch sử chế độ nô lệ và phá vỡ sự im lặng lịch sử thông qua việc truy tìm các khoảng trống diễn ngôn.
• Về chấn thương thuộc địa và căn tính lai ghép: Bubenechik (2012) nghiên cứu chấn thương thuộc địa và căn tính văn hóa lai ghép (cultural hybridity) trong tác phẩm Kiss of the Fur Queen của Tomson Highway và Nervous Conditions của Dangarembga, chỉ ra phản ứng của người bản địa đối với chấn thương do thực dân hóa gây ra. Brown (2008) tiếp cận chấn thương và bạo lực thuộc địa dưới góc độ phân tâm học qua các tác phẩm của Armah, Dangarembga, Farah, Isegawa, Mwangi, Oyeyemi và Wicomb.
• Về đất đai và chủ nghĩa dân tộc: Graham (2006) khảo sát văn học Zimbabwe và Nam Phi trong các thời điểm lịch sử trước và sau quá trình chuyển giao quyền lực sang đa số người da đen (1980 và 1994), làm rõ mối quan hệ giữa biểu đạt đất đai và sự duy trì tính liên tục của văn hóa.
• Về khủng hoảng lãnh đạo và tham nhũng: Nwafor-Orizu (2011) nghiên cứu vấn đề lãnh đạo và tham nhũng chính trị tại châu Phi hậu độc lập thông qua các tác phẩm của Armah, Ngugi Wa Thiong'o và Achebe (A Man of the People).
• Về giới và địa vị phụ nữ châu Phi: Ahmad (1998) nghiên cứu các văn bản của Kamala Markandaya, Anita Desai, Dangarembga và Ama Ata Aidoo dưới góc nhìn nữ quyền hậu thuộc địa; Marima (2011) phân tích các hình tượng nữ tính thách thức cấu trúc gia trưởng truyền thống Shona trong sáng tác của Dangarembga và Yvonne Vera.
• Về diễn ngôn hậu thuộc địa và kỹ thuật văn học: Baek (1992) nghiên cứu diễn ngôn phản kháng chủ nghĩa thực dân ở Yom Sang-sop, Chinua Achebe và Salman Rushdie; Makau (2014) khảo sát các chiến lược tu từ và phong cách trần thuật trong năm tiểu thuyết của Achebe.

Nhóm nghiên cứu trước	Tác giả & Năm công bố	Trọng tâm phân tích	Điểm khác biệt của luận án này
Tha hóa và chấn thương thuộc địa	Ayivor (1998); Axiotou (2008); Bubenechik (2012); Brown (2008)	Khai thác tâm lý học, phân tâm học, chấn thương cá nhân và lịch sử buôn bán nô lệ	Kết hợp đồng thời ba chiều kích: lịch sử, xã hội học và triết học; không đi sâu vào phân tâm học
Chính trị và lãnh đạo	Graham (2006); Nwafor-Orizu (2011)	Khủng hoảng quản trị, tham nhũng chính trị, quyền sở hữu đất đai	Gắn bối cảnh chính trị - lịch sử với các khía cạnh văn hóa dân tộc chí và triết lý sống
Địa vị phụ nữ và nữ quyền	Ahmad (1998); Marima (2011)	Quan hệ giới, sự áp bức gia trưởng và tính nữ cấp tiến	Khảo sát tính nữ trong thế tương quan với biến đổi văn hóa, phong tục và triết lý bản địa (unhu)
Tu từ và diễn ngôn thuộc địa	Baek (1992); Makau (2014)	Kỹ thuật kể chuyện của Achebe; diễn ngôn của người bị trị	Đánh giá đồng thời bốn kỹ thuật nghệ thuật ở cả ba tác giả nhằm làm nổi bật triết lý nhân sinh

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết là việc tích hợp ba chiều kích (lịch sử, xã hội học, triết học) trên cùng một hệ thống văn bản đại diện gồm ba tác phẩm thuộc ba quốc gia và hai giới tính, thay vì phân tách riêng lẻ từng phương diện. Luận án đi sâu làm sáng tỏ các giá trị triết học bản địa châu Phi và xác lập triết lý nhân sinh riêng của từng tác giả được thể hiện qua tác phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa các lý thuyết văn hóa - xã hội và các hướng tiếp cận phê bình văn học:

• Cơ sở lý thuyết: Luận án vận dụng Thuyết Hậu thuộc địa của Edward Said (Edward Said’s Theory of Post-colonialism) để soi chiếu các xung đột quyền lực, sự thống trị văn hóa và quá trình tái định hình căn tính của người bị trị. Thuyết Tương đối luận văn hóa của Franz Uri Boas (Franz Uri Boas’s Theory of Cultural Relativism) được dùng làm cơ sở đánh giá các phong tục, tập quán và niềm tin truyền thống châu Phi trong bối cảnh tự thân của chúng mà không áp đặt quy chuẩn phương Tây. Thuyết Ý nghĩa cuộc sống của Viktor Frankl (Frankl’s Theory of Meaning of Life) cùng quan điểm về bản đồ nhận thức cuộc đời của Schmidt (2002), Peck, và tư tưởng triết học hiện sinh của Ayn Rand (1975) được dùng để phân tích sự giằng xé nội tâm và định hướng giá trị nhân sinh của các nhân vật. Khái niệm văn học phản ánh đời sống được kế thừa từ luận điểm của Plato, Tomeldan và cộng sự (1986), và Abiola Irele (1971, 1990). Tiêu chí lựa chọn văn bản dựa trên bốn tiêu chuẩn của Alkiere (2014) về tính chuẩn mực văn học của tiểu thuyết.
• Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính (qualitative research method) kết hợp kỹ thuật phân tích nội dung (content analysis). Quy trình xử lý tư liệu bao gồm các bước: ghi chép dữ liệu tự sự từ văn bản, phân loại khái niệm và danh mục, liên kết các khái niệm trừu tượng, trích xuất bản chất ý nghĩa, tổ chức dữ liệu ngữ nghĩa, diễn giải và rút ra kết luận.
• Các hướng tiếp cận văn học:
  1. Tiếp cận lịch sử (Historical approach): Vận dụng quan điểm của Roberts và Henry (1995) để liên hệ các tình tiết hư cấu với các sự kiện lịch sử thực tế của châu Phi, chứng minh tiểu thuyết đóng vai trò điều tra các điều kiện lịch sử của xã hội.
  2. Tiếp cận xã hội học (Sociological approach): Dựa trên lý thuyết của Selden và Widdowson (1993) để xem xét văn học như một tài liệu xã hội, khảo sát mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng thông qua phong tục, truyền thống và tín ngưỡng.
  3. Tiếp cận triết học (Philosophical approach): Dựa theo Eckert (2006) để phân tích các khái niệm triết học châu Phi như thuyết định mệnh (fatalism), nguyên lý cân bằng và cùng tồn tại (principle of balance and co-existence), quan niệm về sinh - tử (notion of life and death), và triết lý unhu.
• Nguồn tư liệu: Dữ liệu sơ cấp bao gồm văn bản ba tiểu thuyết No Longer at Ease (Chinua Achebe, bản in 1960), Fragments (Ayi Kwei Armah, bản in 1971), và Nervous Conditions (Tsitsi Dangarembga, bản in 1988), cùng các tiểu luận chính luận của các tác giả (Achebe 2000, Armah 1985). Dữ liệu thứ cấp là các công trình lý thuyết, phê bình văn học và tài liệu lịch sử liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Căn cứ theo mục lục và nội dung văn bản, luận án được cấu trúc thành 5 chương chính:

Chương I: Vấn đề nghiên cứu (The Problem)

Chương này trình bày lý do chọn đề tài, xuất phát từ mối quan hệ tương tác giữa văn học, lịch sử, xã hội và triết học. Tác giả nhấn mạnh văn học châu Phi mang chức năng xã hội sâu sắc, không tồn tại nghệ thuật vị nghệ thuật (dẫn quan điểm của Ojaide, 1992). Chương I xác lập năm câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và giới hạn đề tài. Luận án giới hạn phạm vi khảo sát ở ba tiểu thuyết tiêu biểu của Achebe, Armah và Dangarembga; chỉ tập trung vào ba phương diện xã hội học là phong tục, truyền thống và tín ngưỡng; không sử dụng phê bình tiểu sử và phân tâm học. Phần ý nghĩa nghiên cứu chỉ rõ giá trị đóng góp cho cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên văn học, sinh viên đại học và các nhà nghiên cứu tương lai trong việc nâng cao nhận thức văn hóa và phương pháp luận phê bình.

Chương II: Tổng quan tài liệu (Review of Literature)

Chương II thực hiện tổng quan hệ thống tư liệu theo bốn cấu trúc khái niệm: văn học và triết lý nhân sinh; các tác phẩm quan trọng của các nhà văn châu Phi; các kỹ thuật văn học; và các hướng tiếp cận phê bình tiểu thuyết. Tác giả tổng hợp quan điểm của các triết gia và nhà lý luận (Plato, Schmidt, Peck, Swami Sivananda, Ayn Rand, Irele). Trong phần tổng quan tác giả, chương này điểm lại toàn bộ sự nghiệp sáng tác của Chinua Achebe (từ Things Fall Apart, No Longer at Ease, Arrow of God đến Anthills of the Savannah), Ayi Kwei Armah (từ The Beautyful Ones Are Not Yet Born, Fragments đến The Healers, Osiris Rising), và Tsitsi Dangarembga (Nervous Conditions). Về kỹ thuật văn học, chương phân tích lý thuyết về biểu tượng (Dzobo, 1992; Wellek, 1970), hồi tưởng (Mafela, 1997; Cuddon, 1979), dự báo (Chatman, 1978; Bae & Young, 2008), và biện pháp tu từ như mỉa mai, ẩn dụ (Crystal, 2004). Chương này cũng điểm luận mười công trình nghiên cứu thực nghiệm trước đó và chỉ ra điểm kế thừa cũng như điểm phân biệt của đề tài.

Chương III: Phương pháp nghiên cứu (Research Methodology)

Chương III mô tả thiết kế nghiên cứu định tính và phương pháp phân tích nội dung được áp dụng để khảo sát các thông điệp văn bản. Tác giả trình bày quy trình thu thập và xử lý ngữ liệu: trích xuất các trích đoạn văn bản mang tính lịch sử, các mô tả phong tục tập quán, các biện pháp tu từ nghệ thuật, và các phát ngôn thể hiện tư tưởng nhân sinh. Tiêu chuẩn đánh giá và lựa chọn văn bản tuân thủ bốn tiêu chuẩn văn học của Alkiere (2014). Chương này cũng chi tiết hóa cách thức tích hợp ba phương pháp tiếp cận: lịch sử, xã hội học và triết học vào từng đối tượng nghiên cứu cụ thể mà không sử dụng các công cụ định lượng hay thống kê số học.

Chương IV: Phân tích và diễn giải (Analysis and Interpretation)

Chương IV là phần thực nghiệm phân tích chi tiết ba tiểu thuyết theo các chiều kích và kỹ thuật văn học đã đề ra:

• Chiều kích lịch sử: No Longer at Ease được diễn giải như một bản ghi chép dân tộc chí (ethnographic record) về sự biến đổi hỗn loạn của xã hội Nigeria từ bộ lạc truyền thống sang đô thị hiện đại và từ thuộc địa sang hậu thuộc địa. Fragments khắc họa hình ảnh một xã hội thực dân mới (neo-colony) tại Ghana sau ngày độc lập, chứng minh sự phụ thuộc dai dẳng vào phương Tây. Nervous Conditions phản ánh giai đoạn lịch sử Rhodesia từ thập niên 1950 đến đầu những năm 1970; tác phẩm ám chỉ các sự kiện bước ngoặt của phong trào dân tộc Zimbabwe thông qua ba biến cố cốt truyện.
• Chiều kích xã hội học: Làm rõ sự suy thoái và từ bỏ các tập tục, niềm tin truyền thống châu Phi trước sức ép của văn minh phương Tây. Xã hội Igbo trong tác phẩm của Achebe chứng kiến sự rạn nứt giữa thế hệ cũ và những trí thức Tây học như Obi Okonkwo. Xã hội Ghana trong tác phẩm của Armah bị chi phối bởi chủ nghĩa thực dụng và áp lực vật chất từ gia đình đối với người du học trở về. Xã hội Shona trong tác phẩm của Dangarembga phơi bày cấu trúc gia trưởng đè nặng lên người phụ nữ.
• Kỹ thuật văn học: Làm rõ việc sử dụng linh hoạt các thủ pháp: biểu tượng (màu sắc đen tượng trưng cho cái chết, đỏ mang ý nghĩa tâm linh tôn giáo, trắng tượng trưng cho niềm vui và sự thuần khiết theo quan niệm châu Phi của Dzobo); nghệ thuật trần thuật phi tuyến tính qua hồi tưởng (flashback) và dự báo (foreshadowing); cùng các biện pháp tu từ (figures of speech) gồm phép mỉa mai (irony) và ẩn dụ (metaphor).
• Chiều kích triết học và triết lý nhân sinh: Luận án phân tích các quan niệm bản địa về thuyết định mệnh, nguyên lý cân bằng và sự cùng tồn tại, ranh giới sinh - tử, và triết lý nhân sinh unhu. Từ đó, luận án xác định lập trường tư tưởng của từng tác giả: Chinua Achebe mang triết lý hiện thực (realist); Ayi Kwei Armah mang triết lý hiện sinh (existentialist); Tsitsi Dangarembga mang lập trường nữ quyền (feminist).

Tác phẩm & Tác giả	Chiều kích lịch sử	Chiều kích xã hội học	Kỹ thuật văn học nổi bật	Triết lý nhân sinh đúc kết
No Longer at Ease (Chinua Achebe)	Sự chuyển đổi xã hội Nigeria từ bộ lạc sang đô thị, từ thuộc địa sang hậu thuộc địa	Sự xung đột giữa luật tục truyền thống Igbo và hệ thống luật pháp - đạo đức Tây học	Biểu tượng, mỉa mai, hồi tưởng	Nhà hiện thực (Realist): Tái hiện trung thực bi kịch tha hóa của trí thức bản địa
Fragments (Ayi Kwei Armah)	Bối cảnh chủ nghĩa thực dân mới tại Ghana sau độc lập, chịu sự chi phối ngầm của phương Tây	Áp lực vật chất, kỳ vọng gia đình đối với tầng lớp trí thức trở về; sự suy đồi đạo đức	Ẩn dụ, biểu tượng màu sắc, dự báo	Nhà hiện sinh (Existentialist): Nhấn mạnh sự tha hóa, cô đơn và nỗ lực định vị bản thân
Nervous Conditions (Tsitsi Dangarembga)	Lịch sử Rhodesia (Zimbabwe) từ thập niên 1950 đến đầu thập niên 1970 qua 3 sự kiện quốc gia	Sự áp bức kép của chủ nghĩa thực dân và chế độ phụ hệ Shona đối với phụ nữ	Biểu tượng, hồi tưởng, ẩn dụ	Nhà nữ quyền (Feminist): Khẳng định quyền tự quyết và nỗ lực giải phóng của phụ nữ

Chương V: Tóm tắt, kết luận và khuyến nghị (Summary, Conclusion and Recommendation)

Chương này tổng kết toàn bộ các phát hiện nghiên cứu từ Chương IV, trình bày bản tóm tắt nội dung của ba tiểu thuyết, đưa ra kết luận khẳng định các mục tiêu nghiên cứu đã hoàn thành và đề xuất các khuyến nghị sư phạm, học thuật cho các bên liên quan.

Kết quả và những đóng góp mới

Căn cứ vào phần tóm tắt kết quả (Summary of Findings) và mục tiêu đề ra, luận án đạt được các kết quả cụ thể:

• Về mặt lịch sử: Luận án chứng minh văn học hư cấu đóng vai trò như một dạng tư liệu lịch sử gián tiếp. Tác phẩm của Achebe ghi nhận sự phân rã của cấu trúc xã hội truyền thống Nigeria trong thời kỳ chuyển tiếp; tác phẩm của Armah vạch trần bản chất của chủ nghĩa thực dân mới tại Ghana; tác phẩm của Dangarembga phản ánh các giai đoạn then chốt của lịch sử Zimbabwe thông qua số phận của các nhân vật nữ dưới ách thống trị thực dân Rhodesia.
• Về mặt xã hội học: Công trình làm sáng tỏ sự xung đột giữa các giá trị cũ và mới. Các phong tục, tập quán và tín ngưỡng truyền thống châu Phi gần như bị xói mòn hoặc bị thay thế bởi lối sống thực dụng và các thiết chế ngoại lai du nhập từ phương Tây.
• Về nghệ thuật ngôn từ: Luận án chỉ ra vai trò của bốn kỹ thuật văn học (biểu tượng, hồi tưởng, dự báo, biện pháp tu từ) trong việc chuyển tải chiều sâu văn hóa và nâng cao giá trị thẩm mỹ của tác phẩm văn xuôi châu Phi.
• Về mặt triết học: Luận án làm rõ các khái niệm triết học châu Phi gồm thuyết định mệnh, nguyên lý cân bằng và cùng tồn tại, nhận thức về sự sống - cái chết, và triết lý bản địa unhu. Đồng thời, công trình phân định rõ nét ba lập trường triết lý nhân sinh của ba tác giả: Chinua Achebe là nhà văn theo chủ nghĩa hiện thực, Ayi Kwei Armah tiếp cận đời sống dưới lăng kính chủ nghĩa hiện sinh, và Tsitsi Dangarembga thể hiện lập trường nữ quyền đóng vai trò hình mẫu cho phụ nữ châu Phi vươn lên thực hiện ước mơ.
• Khuyến nghị và giải pháp đề xuất:
  1. Đối với nhà quản lý giáo dục (Academic managers): Cần đưa việc thưởng thức và phê bình văn học vào các chương trình, dự án và chính sách ưu tiên phát triển; thúc đẩy hoạt động nhân văn hóa giáo dục thông qua giảng dạy văn học trong chương trình đào tạo đại học.
  2. Đối với giảng viên văn học (College instructors): Cần đổi mới phương pháp giảng dạy, sử dụng các lý thuyết và hướng tiếp cận phê bình văn học phù hợp (lịch sử, xã hội học, triết học) để giúp sinh viên mở rộng nhận thức về giá trị nhân sinh qua tác phẩm.
  3. Đối với sinh viên chuyên ngành (Students of literature): Tận dụng văn học như một kênh chuyển hóa nhận thức triết học và tích cực tham gia vào hoạt động phân tích văn học học thuật.
  4. Đối với các nhà nghiên cứu tương lai (Future researchers): Khuyến nghị mở rộng khảo sát sang các tác phẩm văn học khác nhằm so sánh đối chiếu các quan điểm nhân sinh đa dạng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản luận án nêu rõ các giới hạn nghiên cứu:

• Hạn chế về phạm vi tác phẩm và tác giả: Nghiên cứu giới hạn ở ba tiểu thuyết cụ thể (No Longer at Ease, Fragments, Nervous Conditions) của ba tác giả thuộc ba quốc gia; do đó việc khái quát hóa cho toàn bộ châu Phi chỉ mang tính chất tương đối dựa trên các điểm tương đồng văn hóa và lịch sử.
• Hạn chế về hướng tiếp cận: Luận án không sử dụng các phương pháp phê bình văn học khác như phê bình tiểu sử (biographical criticism) hay phê bình tâm lý học/phân tâm học (psychological criticism).
• Hạn chế về nội dung xã hội học: Khảo sát xã hội học chỉ giới hạn ở các yếu tố phong tục, truyền thống và tín ngưỡng; chưa mở rộng sang các cấu trúc kinh tế hoặc giai cấp chi tiết khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Luận án gợi mở việc triển khai phân tích các tác phẩm văn học khác để tạo ra các góc nhìn cắt ngang (cross dissections) về quan điểm nhân sinh, đồng thời bổ sung các khung lý thuyết phê bình khác nhằm củng cố và mở rộng kết quả nghiên cứu hiện tại.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục và nhà hoạch định chính sách: Tham khảo để định hướng xây dựng các môn học nhân văn, tích hợp văn học thế giới vào chương trình đào tạo nhằm nâng cao tính nhân bản trong giáo dục đại học.
• Giảng viên giảng dạy văn học và ngôn ngữ Anh: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp ba hướng tiếp cận (lịch sử, xã hội học, triết học) trong phân tích tác phẩm văn xuôi; làm tài liệu tham khảo cho các học phần Văn học Anh - Mỹ và Văn học thế giới.
• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp mô hình phân tích nội dung định tính đối với tác phẩm văn học hậu thuộc địa; gợi mở cách thức tích hợp lý thuyết tương đối văn hóa và triết lý nhân sinh vào nghiên cứu văn bản học.
• Phần đáng tham khảo nhất trong luận án: Chương II (phần tổng quan cơ sở lý thuyết về triết lý nhân sinh và các hướng tiếp cận phê bình) và Chương IV (các phân tích văn bản đối chiếu ba tiểu thuyết theo các chiều kích và kỹ thuật tu từ).

Câu hỏi thường gặp

1. Ba tiểu thuyết được nghiên cứu trong luận án phản ánh bối cảnh lịch sử của những quốc gia nào?

Ba tác phẩm phản ánh ba bối cảnh lịch sử cụ thể: No Longer at Ease (Chinua Achebe) phản ánh xã hội Nigeria trong giai đoạn chuyển tiếp từ thuộc địa sang hậu thuộc địa; Fragments (Ayi Kwei Armah) phản ánh xã hội Ghana sau độc lập dưới sự chi phối của chủ nghĩa thực dân mới; và Nervous Conditions (Tsitsi Dangarembga) phản ánh giai đoạn lịch sử của Rhodesia (Zimbabwe) từ thập niên 1950 đến đầu thập niên 1970 thông qua ba sự kiện cốt truyện gắn liền với vận mệnh quốc gia.

2. Luận án sử dụng những khung lý thuyết nền tảng nào để hỗ trợ các hướng tiếp cận nghiên cứu?

Nghiên cứu vận dụng Thuyết Hậu thuộc địa của Edward Said (Edward Said’s Theory of Post-colonialism), Thuyết Tương đối luận văn hóa của Franz Uri Boas (Franz Uri Boas’s Theory of Cultural Relativism), và Thuyết Ý nghĩa cuộc sống của Viktor Frankl (Frankl’s Theory of Meaning of Life), kết hợp cùng quan điểm của Plato, Schmidt, Peck và Ayn Rand về mối quan hệ giữa văn học và triết lý nhân sinh.

3. Bốn kỹ thuật văn học trọng tâm được tác giả phân tích trong các tiểu thuyết là gì?

Tác giả tập trung phân tích bốn kỹ thuật nghệ thuật: biểu tượng (symbolism), hồi tưởng (flashback), dự báo (foreshadowing), và các biện pháp tu từ (figures of speech, cụ thể là mỉa mai - irony và ẩn dụ - metaphor). Trong đó, nghệ thuật biểu tượng được phân tích gắn liền với ý nghĩa màu sắc truyền thống châu Phi theo nghiên cứu của Dzobo (1992).

4. Triết lý nhân sinh của từng tác giả được luận án đúc kết như thế nào?

Từ việc phân tích văn bản, luận án kết luận: Chinua Achebe mang triết lý nhân sinh của một nhà hiện thực (realist) phản ánh sự va chạm văn hóa và bi kịch tha hóa; Ayi Kwei Armah mang triết lý nhân sinh của một nhà hiện sinh (existentialist) trước sự tha hóa và tìm kiếm căn tính trong xã hội thực dân mới; và Tsitsi Dangarembga thể hiện lập trường của một nhà nữ quyền (feminist) đấu tranh chống áp bức gia trưởng và thuộc địa nhằm khẳng định vị thế của phụ nữ.

5. Triết lý văn hóa truyền thống châu Phi nào được làm rõ trong nghiên cứu?

Nghiên cứu làm sáng tỏ bốn yếu tố triết học truyền thống châu Phi xuất hiện trong các tác phẩm gồm: thuyết định mệnh (fatalism), nguyên lý cân bằng và cùng tồn tại (principle of balance and co-existence), quan niệm về sự sống và cái chết (the notion of life and death), và triết lý nhân văn truyền thống unhu.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Minh Loan (2015) đã thực hiện việc phân tích định tính ba tiểu thuyết tiêu biểu của văn học châu Phi (No Longer at Ease, Fragments, và Nervous Conditions) thông qua sự kết hợp ba hướng tiếp cận lịch sử, xã hội học và triết học. Công trình đã làm rõ cách thức các tác phẩm văn học ghi lại những biến chuyển lịch sử của Nigeria, Ghana và Zimbabwe, đồng thời phản ánh sự xung đột giữa văn hóa truyền thống và hệ giá trị phương Tây. Qua việc phân tích các kỹ thuật văn học như biểu tượng, hồi tưởng, dự báo và tu từ, luận án làm nổi bật các khái niệm triết học bản địa châu Phi cùng diện mạo triết lý nhân sinh riêng biệt của từng tác giả dưới các khuynh hướng hiện thực, hiện sinh và nữ quyền. Kết quả nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị cho công tác giảng dạy, nghiên cứu văn học và quản lý giáo dục đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i THAI NGUYEN UNIVERSITY BATANGAS STATE UNIVERSITY Socialist Republic of Vietnam Republic of the Philippines HISTORICAL, SOCIOLOGICAL AND PHILOSOPHICAL DIMENSIONS REFLECTED IN THE NOVELS OF SELECTED AFRICAN WRITERS A Dissertation Presented to the Faculty of the Graduate School Batangas State University Batangas City, Philippines In Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Philosophy Major in English by NGUYEN THI MINH LOAN 2015 e ii THAI NGUYEN UNIVERSITY BATANGAS STATE UNIVERSITY Socialist Republic of Vietnam Republic of the Philippines APPROVAL SHEET This dissertation entitled “HISTORICAL, SOCIOLOGICAL AND PHILOSOPHICAL DIMENSIONS REFLECTED IN THE NOVELS OF SELECTED AFRICAN WRITERS” prepared and submitted by NGUYEN THI MINH LOAN in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy major in English has been examined and is recommended for Oral Examination. Adviser PANEL OF EXAMINERS Approved by the Committee on Oral Examination with a grade of _______. DIMAANO Chairman DR. PANOPIO Member Member DR.

SULIT External Representative Accepted and approved in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy major in English. Comprehensive Examination: PASSED ________________ MATILDA H. Date Dean, Graduate Studies College of Arts and Sciences e iii THAI NGUYEN UNIVERSITY BATANGAS STATE UNIVERSITY Socialist Republic of Vietnam Republic of the Philippines ABSTRACT Title: HISTORICAL, SOCIOLOGICAL AND PHILOSOPHICAL DIMENSIONS REFLECTED IN THE NOVELS OF SELECTED AFRICAN WRITERS Author: Nguyen Thi Minh Loan Degree: Doctor of Philosophy Major: English Year: 2015 Adviser: Maria Luisa A. _______________________________________________________________ Summary From the beginning of colonial situation, literature was the sharp weapon of African writers to oppose colonialism and proudly assert the values of the cultures that the colonials had tried to destroy.

Therefore, many of African writers chose to use their works to explore, portray, and expose these social experiences in their different works. Among African writers, Chinua Achebe, Ayi Kwei Armah and Tsi- tsi Dangarembga are the pioneers in using the pen as the weapon against colonialism. The wisdom embodied in the selected works of these African writers could be one of the motivating factors that could help readers in the world understand about internal and external pressures African people suffered as e iv THAI NGUYEN UNIVERSITY BATANGAS STATE UNIVERSITY Socialist Republic of Vietnam Republic of the Philippines well as the values they lost in colonial and post-colonial periods. The representative literary works were analyzed: No Longer at Ease by Achebe, Fragments by Armah and Nervous Conditions by Dangarembga.

The said selections were chosen because of the correlation between the aforementioned themes, literary devices and approaches which helped in unveiling the authors’ philosophy of life. The study yielded the following findings: Although No Longer at Ease cannot strictly be considered a historical document, it is still an ethnographic record of a chaotic African society in a period of social transformation from traditional tribal life to modern urban life and from colonial to postcolonial. Fragments deploys the image of a neo-colony in order to sustain the fact that Ghana in particular and Africa in general are still controlled by the West. Set in the Rhodesia of the 1950s to early 1970s, Nervous Conditions spans important historical periods in the history of Zimbabwe.

Although for a reader unfamiliar with Zimbabwe’s history, the political significance of some important years is not apparent in the novel, three events all allude to the national events. Sociological characters of the time conveyed through these novels refer to the following issues: customs, traditions and beliefs. These writers mention a fact that the old African ways and customs have been nearly or completely e v THAI NGUYEN UNIVERSITY BATANGAS STATE UNIVERSITY Socialist Republic of Vietnam Republic of the Philippines abandoned for the new system in their novels. The literacy devices used in No Longer at Ease, Fragments and Nervous Conditions play a crucial role in enhancing these novels’ themes and bring the novels their widespread acceptance as quality pieces of literature.

The author’s talent is highly appreciated with their flexible use of symbolism, flashback, foreshadowing, and figures of speech. In the treatment of Achebe’s three novels, the study used the following approaches.