Chương 1: Nói về các khung, phương pháp xác định tính dễ bị tổn thương trên thế giới và ở Việt Nam, cũng như tổng quan về tình hình sản xuất lúa nước tỉnh Nam Định. Chương 2: Trình bày về phương pháp luận để xác định mức độ tổn thương của sản xuất lúa nước tỉnh Nam Định, số liệu và phương pháp xử lý số liệu để dùng cho luận văn. Chương 3: Đánh giá tác động và tính dễ bị tổn thương của lúa nước tỉnh Nam Định. Bao gồm bằng chứng tác động của Biến đổi khí hậu tới sản xuất lúa nước trong những năm gần đây, đánh giá tác động của BĐKH tới nhu cầu nước của tỉnh tới năm 2020, tình hình xâm nhập mặn dưới tác động của BĐKH và nước biển dâng 12cm, tình hình ngập úng của lúa nước ứng với mưa 5 ngày max của tỉnh năm 2020 trong hai trường hợp là năm 2020 hệ thống công trình thủy lợi của tỉnh vẫn như năm 2010 và trường hợp năm 2020 hệ thống thủy lợi của tỉnh đã hoàn thành quy hoạch năm 2020 cũng như mức độ tổn thương của lúa nước tương ứng với các tác động đó.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. CÁC PHƢƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƢƠNG DO TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1. Khái niệm tính dễ bị tổn thƣơng(TDBTT) 1. Định nghĩa: Khái niệm tính dễ bị tổn thương có xuất xứ từ các nghiên cứu về thảm hoạ tự nhiên hoặc an ninh lương thực, hiện là một khái niệm còn gây nhiêu tranh cãi (Vincent, 2004: 1).
Khái niệm tính dễ bị tổn thương được hiểu theo nhiều cách khác nhau, do đó cũng được ứng dụng theo các hướng khác nhau Theo Viện Giảm thiểu Thiên Tai (Disaster Reduction Institute – DRI) thì TDBTT là sự kết hợp của các yếu tố về mức độ khắc nghiệt (Exposure), mức độ nhạy cảm (Suscepbility) và khả năng thích ứng (Coping Capacity) Mức độ khắc nghiệt (Exposure) x Mức độ nhạy cảm (Suscepbility) TDBTT = Khả năng thích ứng (Coping Capacity) Turner (Chủ tịch Ủy ban Biến đổi khí hậu Anh) và các tác giả khác (2003) miêu tả tính dễ bị tổn thương là hàm số có 3 đặc điểm chồng chéo: độ khắc nghiệt (Exposure), mức độ nhạy cảm (Sensitivity) và khả năng thích ứng (Adaptation Capacity). Metzger và các tác giả khác (2006) đã lý thuyết hóa khái niệm này và biểu diễn bằng toán học tính dễ bị tổn thương (V) là hàm gồm độ khắc nghiệt (E), độ nhạy cảm (S) và khả năng ứng phó (AC). V = f(E, S, AC) (Metzger và cs, 2006) Cũng theo Turner thì TDBTT có thể được biểu thị là hàm của các tác động tiềm tàng (Potential Impacts – PI) và khả năng thích ứng (Adaptation Capacity): V = f(PI, AC) Như vậy, có thể nhìn nhận rằng khái niệm của DRI và khái niệm của Turner và Metzger đều có chung các tác động tiềm tàng (hay nguy cơ) trong đó chúng là hàm gồm độ khác nghiệt và độ nhạy cảm. Trong biến đổi khí hậu, khái niệm được ứng dụng rộng rãi nhất là khái niệm do IPCC (2007) xây dựng: Tính dễ bị tổn thương là mức độ (degree) mà ở đó một hệ thống dễ bị ảnh hưởng và không thể ứng phó với các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, gồm các dao động theo quy luật và các thay đổi cực đoan của khí hậu.
Tính dễ bị tổn thương là 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hàm số của tính chất, cường độ và mức độ (phạm vi) của các biến đổi và dao động khí hậu, mức độ nhạy cảm và khả năng thích ứng của hệ thống (IPCC, 2001). Do đó TDBTT (Vulnerability) có thể được biểu thị là hàm của độ khắc nghiệt (Exposure), mức độ nhạy cảm (Sensitivity) và khả năng thích ứng (Adaptation Capacity) V = f(E, S, AC) ( Nguồn IPCC, 2001) Trong đó độ khắc nghiệt (Exposure) được IPCC định nghĩa là bản chất và mức độ đến một hệ thống chịu tác động của các biến đổi thời tiết đặc biệt; mức độ nhạy cảm (Sensitivity) là mức độ của một hệ thống chịu tác động (trực tiếp hoặc gián tiếp) có lợi cũng như bất lợi bởi các tác nhân kích thích liên quan đến khí hậu; và khả năng thích ứng (Adaptive Capacity) là khả năng của một hệ thống nhằm thích nghi với biến đổi khí hậu (bao gồm sự thay đổi cực đoan của khí hậu), nhằm giảm thiểu các thiệt hại, khai thác yếu tố có lợi hoặc để phù hợp với tác động của biến đổi khí hậu. Định nghĩa của IPCC sẽ được sử dụng trong nghiên cứu về phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương trong sản xuất lúa nước tỉnh Nam Định 1. Mục đích đánh giá tính dễ bị tổn thương Đánh giá mức độ tổn thương (Vulnerability) hay tác động (Impact) của BĐKH là hết sức quan trọng vì nó cung cấp cho ta những thông tin làm cơ sở định hướng cho những giải pháp thích ứng và cả giải pháp giảm thiểu như đã đề cập tới trong mục trên.
Đánh giá tính dễ bị tổn thương là điểm khởi đầu để hiểu được các ảnh hưởng kinh tế xã hội, lý sinh vv… của biến đổi khí hậu và quan trọng hơn là hiểu được năng lực thích ứng của cộng đồng đối với các tác động của biến đổi khí hậu và các hạn chế, rào cản và các cơ hội liên quan tới việc thực hiện các chính sách và biện pháp thích ứng. Vì thế đánh giá tính dễ bị tổn thương không đơn giản là điểm cuối của quá trình phân tích mà trên hết là tính chất của các cộng đồng dân cư, khu vực sống và các hệ sinh thái. Để hỗ trợ quá trình phân tích tính dễ bị tổn thương, năng lực thích ứng và xác định các biện pháp can thiệp để phân tích các nhân tố dễ bị tổn thương, O‟Brien et al (2004) gợi ý rằng “Lập bản đồ tính dễ bị tổn thương có thể được sử dụng để xác định các điểm nóng dễ bị tổn thương với biến đổi khí hậu và các yếu tố căng thẳng khác, đồng thời các nghiên cứu điển hình chuyên sâu sẽ cung cấp các kiến thức về các nguyên nhân cơ bản và các cấu trúc định hình tính dễ bị tổn thương”. Đánh giá tính dễ bị tổn thương sẽ chỉ ra các khu vực, các nhóm người và các hệ sinh thái trong tình trạng rủi ro cao nhất, nguồn gốc tổn thương và làm thế nào để giảm thiểu hay loại bỏ các tổn thương này.
Vì thế, xác định các vùng và các nhóm người ở mức độ rủi ro cao nhất và đánh giá nguồn gốc, nguyên nhân các tổn thương là rất cần thiết cho việc thiết kế và thực hiện các giải pháp tăng cường năng lực thích ứng. Đánh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giá tính dễ bị tổn thương sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách xác định được loại can thiệp nào, ở đâu và khi nào có thể thực hiện các loại can thiệp này. Đánh giá tính dễ bị tổn thương được dựa trên các kịch bản và các đầu ra mô hình (toán học, vật lý) và là các bước khởi đầu để hiểu rõ hơn các tác động tiềm tàng của biến đổi khí hậu trong tương lai và hướng tới công tác quản lý hiệu quả hơn và phù hợp hơn, cuối cùng là các đầu tư về công trình để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Đánh giá và lập bản đồ tính dễ bị tổn thương đối với các tác động khác nhau được thiết kế để khẳng định các yếu tố tạo nên mức độ dễ bị tổn thương và sự phức tạp trong các tương tác của chúng.
Smit và Wandel (2006) cho rằng mục đích đánh giá tính dễ bị tổn thương “không chỉ để xác định mức độ tổn thương hiện tại và tương lai của một cộng đồng cụ thể bằng cách cho điểm (sử dụng phương pháp Weighting = thiết lập thang điểm để đánh giá mức độ tổn thương của từng đối tượng) mà quan trọng hơn là thu thập thông tin về bản chất của tình trạng tổn thương, nguyên nhân và các yếu tố quyết định”. Các phƣơng pháp đánh giá TDBTT Hiện nay với sự phát triển của tin học, các chuyên gia đã xây dựng và phát triển rất nhiều các phần mềm – mô hình, hỗ trợ đánh giá TDBTT. Các mô hình như DSSAT,6 SPUR2,7 CLIRUN,8 and the Holdridge Life Zones Classification,9 and WATBAL10 được ứng dụng trong hầu hết các ngành dễ bị tổn thương như tài nguyên nước, nông nghiệp, sức khoẻ, vùng ven biển và lâm nghiệp. Ở các cấp độ cụ thể hơn, các phân tích kinh tế xã hội cũng được áp dụng.
Cần có chương trình tăng cường năng lực và hoạt động trong khu vực để đánh giá tính dễ bị tổn thương và quan trọng hơn là đánh giá tổng hợp bao gồm các phân tích kinh tế và liên ngành các phương án thích ứng ở cấp quốc gia. Trong các nghiên cứu về tác động của các ngành cụ thể, ở hầu hết các nước các mô hình tác động được ứng dụng như: - Decision Support System for Agrotechnology Transfer (DSSAT) - Hệ thống hỗ trợ ra quyết định cho việc chuyển giao công nghệ nông nghiệp là một hệ thống phần mềm lồng ghép các mô hình sinh trưởng của cây trồng với các số liệu về mùa vụ, thời tiết và thổ nhưỡng và dự báo các thay đổi tiềm tàng về năng suất cây trồng và sử dụng nước - Bộ mô hình SPUR2 mô phỏng ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với các hệ thống sinh thái đồng cỏ và chăn nuôi gia súc. Gói mô hình này bao gồm các mô hình con về sinh trưởng cây trồng, thuỷ văn/đất đai, chăn nuôi ,. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - CLIRUM - Mô hình cân bằng nước tổng hợp trên cơ sở phần mềm excel được phát triển để đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đối với dòng chảy lưu vực sông; - WATBAN mô hình cân bằng nước.
Các mô hình nói trên được sử dụng để đánh giá tính dễ bị tổn thương của hầu hết các ngành trong đó có ngành nông nghiệp và tài nguyên nước. Bên cạnh đó, các phân tích kinh tế xã hội cũng thường được ứng dụng. Các nghiên cứu gần đây về tác động và tính dễ bị tổn thương sử dụng các mô hình tác động tinh vi, phức tạp và các đánh giá trên cơ sở tính dễ bị tổn thương nhằm xác định các nguồn dễ bị tổn thương.