Luận văn thạc sĩ hoàn thiện kiểm soát chi phí sản xuất tại công ty cổ phần thủy sản hoài nhơn

Luận văn thạc sĩ phân tích hoàn thiện kiểm soát chi phí sản xuất tại Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn, giúp tối ưu hiệu quả quản lý tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Lưu
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thanh Mỹ
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn Thiện Kiểm Soát Chi Phí Sản Xuất Tại Công Ty Cổ Phần Thủy Sản Hoài Nhơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Nội dung nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.8. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP
• 1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHI PHÍ SẢN XUẤT
• 1.1.1. Khái niệm và phân loại về chi phí sản xuất
• 1.1.1.1. Khái niệm
• 1.1.1.2. Phân loại CPSX trong doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT CHI PHÍ SẢN XUẤT TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN THỦY SẢN HOÀI NHƠN
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT CHI PHÍ SẢN XUẤT TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN THỦY SẢN HOÀI NHƠN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Đề tài 'Hoàn Thiện Kiểm Soát Chi Phí Sản Xuất Tại Công Ty Cổ Phần Thủy Sản Hoài Nhơn' được lựa chọn trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đang phát triển mạnh mẽ. Các doanh nghiệp, đặc biệt là trong ngành thủy sản, đang phải đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh gay gắt và biến động giá nguyên liệu. Để tăng lợi nhuận, việc giảm chi phí là một trong những giải pháp quan trọng. Tuy nhiên, để thực hiện điều này, doanh nghiệp cần có quy trình kiểm soát chi phí hiệu quả. Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn, một trong những doanh nghiệp lớn tại Việt Nam, hiện đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát chi phí sản xuất. Nếu không có biện pháp kịp thời, công ty sẽ khó có thể cạnh tranh trong tương lai. Do đó, nghiên cứu này nhằm hoàn thiện quy trình kiểm soát chi phí sản xuất tại công ty.

II. Tổng Quan Các Nghiên Cứu Trước

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra tầm quan trọng của việc kiểm soát chi phí sản xuất trong doanh nghiệp. Các tác giả như Thái Thị Minh Hiền và Nguyễn Thị Thanh Bình đã đề cập đến các yếu tố cơ bản của hệ thống kiểm soát chi phí. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp khác mà chưa có nghiên cứu nào về Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn. Điều này cho thấy sự cần thiết của nghiên cứu này nhằm cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và đề xuất giải pháp cho công ty. Việc hoàn thiện kiểm soát chi phí không chỉ giúp công ty nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn đảm bảo lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt.

III. Mục Tiêu Nghiên Cứu

Mục tiêu của nghiên cứu này là hệ thống hóa lý luận về kiểm soát chi phí sản xuất trong doanh nghiệp, phân tích thực trạng tại Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Câu hỏi nghiên cứu được đặt ra bao gồm quy trình kiểm soát chi phí hiện tại, thực trạng và những hạn chế trong công tác kiểm soát chi phí tại công ty. Qua đó, nghiên cứu sẽ cung cấp những kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chi phí sản xuất, từ đó giúp công ty cải thiện năng lực cạnh tranh.

IV. Cơ Sở Lý Luận Về Kiểm Soát Chi Phí Sản Xuất

Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp được định nghĩa là toàn bộ hao phí cần thiết để tiến hành hoạt động sản xuất trong một thời kỳ nhất định. Việc phân loại chi phí sản xuất theo nhiều tiêu thức khác nhau như chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, và chi phí sản xuất chung là rất quan trọng. Điều này giúp cho việc quản lý chi phí trở nên hiệu quả hơn. Các phương pháp phân loại chi phí như chi phí biến đổi, chi phí cố định và chi phí hỗn hợp cũng cần được áp dụng để có cái nhìn tổng quát về tình hình chi phí tại công ty. Việc hiểu rõ các loại chi phí sẽ giúp nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn trong việc kiểm soát và tối ưu hóa chi phí sản xuất.

V. Thực Trạng Kiểm Soát Chi Phí Sản Xuất Tại Công Ty Cổ Phần Thủy Sản Hoài Nhơn

Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn hiện đang gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm soát chi phí sản xuất. Đặc điểm chi phí sản xuất tại công ty cho thấy chi phí nguyên vật liệu và chi phí nhân công chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí. Thực trạng kiểm soát chi phí tại công ty cho thấy nhiều vấn đề tồn tại như thiếu sót trong quy trình kiểm soát và phân tích chi phí. Những mặt đã đạt được bao gồm việc nhận thức được tầm quan trọng của kiểm soát chi phí, nhưng vẫn cần cải thiện quy trình và thủ tục kiểm soát để đạt hiệu quả cao hơn. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để đề xuất các giải pháp phù hợp.

VI. Một Số Giải Pháp Và Kiến Nghị Nhằm Hoàn Thiện Kiểm Soát Chi Phí Sản Xuất

Để hoàn thiện kiểm soát chi phí sản xuất tại Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn, một số giải pháp cần được đề xuất. Đầu tiên, cần hoàn thiện phân loại chi phí sản xuất để dễ dàng theo dõi và kiểm soát. Thứ hai, xây dựng định mức chi phí sản xuất chung để làm cơ sở cho việc kiểm soát. Thứ ba, cải thiện thủ tục kiểm soát chi phí sản xuất nhằm nâng cao tính chính xác và kịp thời trong việc thu thập và phân tích thông tin chi phí. Cuối cùng, cần có các biện pháp giảm chi phí sản xuất thông qua việc tối ưu hóa quy trình sản xuất và sử dụng nguyên liệu hiệu quả hơn. Những giải pháp này sẽ giúp công ty nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng cường khả năng cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ và sự hội nhập quốc tế sâu rộng, các doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức cạnh tranh gay gắt. Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn, một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong ngành chế biến thủy sản tại tỉnh Bình Định, cũng không nằm ngoài xu thế này. Theo ước tính, chi phí sản xuất chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá thành sản phẩm, trong đó chi phí nguyên vật liệu trực tiếp chiếm khoảng 65% đến 75%. Biến động giá nguyên liệu đầu vào và sự cạnh tranh khốc liệt trên thị trường đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện kiểm soát chi phí sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kiểm soát chi phí sản xuất, phân tích thực trạng kiểm soát chi phí tại Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn trong giai đoạn 2018-2020, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chi phí sản xuất. Nghiên cứu tập trung vào quy trình, tổ chức bộ máy quản lý, phương pháp kiểm soát chi phí và các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm soát chi phí sản xuất tại công ty. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc góp phần nâng cao năng lực tài chính và khả năng cạnh tranh của công ty mà còn có giá trị tham khảo cho các doanh nghiệp cùng ngành trong việc quản lý chi phí sản xuất hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý chi phí sản xuất và kiểm soát nội bộ, trong đó có:

• Lý thuyết chi phí sản xuất: Chi phí sản xuất được phân loại theo nhiều tiêu thức như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung, chi phí biến đổi, chi phí cố định và chi phí hỗn hợp. Việc phân loại này giúp doanh nghiệp xác định và kiểm soát từng loại chi phí phù hợp với đặc điểm sản xuất.

• Mô hình kiểm soát nội bộ COSO: Hệ thống kiểm soát nội bộ gồm năm thành phần chính: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Mô hình này giúp doanh nghiệp thiết lập một hệ thống kiểm soát hiệu quả, đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong quản lý chi phí.

• Phương pháp phân tích biến động chi phí: Phân tích sai biệt giữa chi phí thực tế và định mức chi phí giúp xác định nguyên nhân biến động chi phí, từ đó đề xuất các biện pháp điều chỉnh phù hợp. Các biến động được phân tích chi tiết cho chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công và chi phí sản xuất chung.

Các khái niệm chính bao gồm: định mức chi phí, kiểm soát chi phí sản xuất, phân bổ chi phí sản xuất chung, biến động chi phí, hệ thống kế toán quản trị và kiểm soát nội bộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp với thu thập số liệu thực tế tại Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn trong giai đoạn 2018-2020. Cỡ mẫu khảo sát gồm các cán bộ, nhân viên thuộc các phòng ban liên quan đến quản lý chi phí sản xuất và kế toán của công ty.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo chi phí sản xuất, các chứng từ kế toán và tài liệu nội bộ của công ty. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phỏng vấn sâu với các cán bộ quản lý và nhân viên thực hiện công tác kiểm soát chi phí.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích nội dung để đánh giá thực trạng kiểm soát chi phí, phân tích biến động chi phí dựa trên số liệu kế toán, so sánh chi phí thực tế với định mức chi phí. Ngoài ra, phương pháp quan sát trực tiếp quy trình sản xuất và kiểm soát chi phí cũng được áp dụng để đánh giá tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát hiện tại.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ năm 2018 đến năm 2020, tập trung phân tích số liệu chi phí sản xuất tháng 12/2020 làm ví dụ điển hình cho việc phân tích biến động chi phí.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chi phí nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp chiếm từ 65% đến 75% tổng giá thành sản phẩm. Ví dụ, trong tháng 12/2020, nguyên liệu chính là cá ngừ đại dương có giá biến động thất thường do cạnh tranh thu mua từ các đại lý và ngư dân tại các vùng Tam Quan, Hoài Hương, Quy Nhơn.

2. Quy trình kiểm soát chi phí còn nhiều hạn chế: Công ty đã xây dựng các định mức chi phí và quy trình kiểm soát nhưng chưa hoàn thiện thủ tục kiểm soát chi phí nguyên vật liệu, nhân công và chi phí sản xuất chung. Việc phân bổ chi phí sản xuất chung chưa áp dụng phương pháp phân bổ chi phí theo hoạt động (ABC), dẫn đến việc xác định giá thành sản phẩm chưa chính xác.

3. Biến động chi phí nguyên vật liệu và nhân công có xu hướng bất lợi: Phân tích biến động chi phí tháng 12/2020 cho thấy chi phí nguyên vật liệu và nhân công trực tiếp có sự chênh lệch so với định mức, trong đó biến động chi phí nguyên vật liệu tăng khoảng 8%, chi phí nhân công tăng khoảng 5% so với định mức kế hoạch.

4. Cơ cấu tổ chức và chính sách nhân sự ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát chi phí: Mô hình tổ chức bộ máy quản lý và kế toán của công ty được xây dựng khá chặt chẽ với các phòng ban chuyên trách, tuy nhiên việc phối hợp giữa các bộ phận trong kiểm soát chi phí còn chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến tính kịp thời và chính xác của thông tin chi phí.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các biến động chi phí bất lợi là do sự biến động giá nguyên liệu đầu vào trên thị trường và việc chưa áp dụng đầy đủ các quy trình kiểm soát chi phí theo tiêu chuẩn quản lý hiện đại. So sánh với một số nghiên cứu trong ngành chế biến thủy sản, việc áp dụng phương pháp phân bổ chi phí theo hoạt động (ABC) đã giúp các doanh nghiệp khác giảm thiểu sai lệch trong tính giá thành và kiểm soát chi phí hiệu quả hơn.

Việc tổ chức bộ máy kế toán tập trung và sử dụng phần mềm kế toán hiện đại là điểm mạnh của công ty, tuy nhiên cần nâng cao năng lực phối hợp và đào tạo nhân viên để đảm bảo thông tin chi phí được cập nhật và phân tích kịp thời. Các biểu đồ phân tích biến động chi phí nguyên vật liệu, nhân công và chi phí sản xuất chung có thể được trình bày để minh họa rõ ràng mức độ chênh lệch và xu hướng biến động theo từng tháng.

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát chi phí sản xuất không chỉ giúp công ty tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện phân loại chi phí sản xuất: Xây dựng hệ thống phân loại chi phí chi tiết và phù hợp với đặc thù sản xuất thủy sản, giúp việc theo dõi và kiểm soát chi phí được chính xác hơn. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài chính - Kế toán, thời gian: 6 tháng.

2. Xây dựng và cập nhật định mức chi phí sản xuất thực tế: Thiết lập định mức chi phí dựa trên điều kiện sản xuất thực tế, thường xuyên rà soát và điều chỉnh định mức để phản ánh đúng biến động thị trường và năng suất lao động. Chủ thể thực hiện: Phòng Kế hoạch - Sản xuất phối hợp với Phòng Tài chính - Kế toán, thời gian: 1 năm.

3. Áp dụng phương pháp phân bổ chi phí theo hoạt động (ABC): Triển khai phương pháp ABC để phân bổ chi phí sản xuất chung chính xác hơn, từ đó xác định giá thành sản phẩm sát thực tế, hỗ trợ quản lý chi phí hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc, Phòng Tài chính - Kế toán, thời gian: 1 năm.

4. Nâng cao năng lực và phối hợp giữa các bộ phận liên quan: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về kiểm soát chi phí và kỹ năng phối hợp giữa các phòng ban nhằm đảm bảo thông tin chi phí được cập nhật kịp thời và chính xác. Chủ thể thực hiện: Phòng Tổ chức - Hành chính, thời gian: 6 tháng.

5. Tăng cường kiểm toán nội bộ và giám sát chi phí: Thiết lập bộ phận kiểm toán nội bộ độc lập, thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiệu quả kiểm soát chi phí, phát hiện và xử lý kịp thời các sai sót, lãng phí. Chủ thể thực hiện: Ban Kiểm soát, thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất thủy sản: Giúp hiểu rõ về các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và cách thức kiểm soát chi phí hiệu quả để nâng cao lợi nhuận và năng lực cạnh tranh.

2. Phòng Tài chính - Kế toán các doanh nghiệp sản xuất: Cung cấp kiến thức về phân loại chi phí, xây dựng định mức chi phí và áp dụng phương pháp phân bổ chi phí hiện đại như ABC.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Kế toán, Quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn kiểm soát chi phí sản xuất trong ngành thủy sản, giúp phát triển nghiên cứu sâu hơn.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Hỗ trợ đánh giá thực trạng quản lý chi phí trong doanh nghiệp, từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển ngành thủy sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Kiểm soát chi phí sản xuất là gì và tại sao quan trọng?
   Kiểm soát chi phí sản xuất là quá trình giám sát và điều chỉnh các khoản chi phí phát sinh trong sản xuất nhằm đảm bảo chi phí không vượt quá định mức kế hoạch. Việc kiểm soát này giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng lợi nhuận.

2. Phân loại chi phí sản xuất theo cách nào là phù hợp nhất?
   Phân loại chi phí theo nội dung kinh tế (nguyên vật liệu, nhân công, chi phí sản xuất chung) và theo cách ứng xử chi phí (biến đổi, cố định, hỗn hợp) là phổ biến và phù hợp để quản lý và kiểm soát chi phí trong doanh nghiệp sản xuất.

3. Phương pháp phân bổ chi phí theo hoạt động (ABC) có ưu điểm gì?
   Phương pháp ABC giúp phân bổ chi phí sản xuất chung chính xác hơn dựa trên các hoạt động tạo ra chi phí, từ đó xác định giá thành sản phẩm sát thực tế, hỗ trợ quản lý chi phí hiệu quả và ra quyết định chính xác hơn.

4. Làm thế nào để xây dựng định mức chi phí sản xuất thực tế?
   Định mức chi phí được xây dựng dựa trên phân tích dữ liệu sản xuất thực tế, kết hợp với đánh giá năng suất lao động và giá nguyên vật liệu. Định mức cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng điều kiện sản xuất và thị trường.

5. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát chi phí sản xuất?
   Các nhân tố bao gồm cơ cấu tổ chức, chính sách nhân sự, hệ thống kế toán, quy trình kiểm soát, sự phối hợp giữa các bộ phận và môi trường kinh doanh bên ngoài như biến động giá nguyên liệu và quy định pháp luật.

Kết luận

• Kiểm soát chi phí sản xuất là yếu tố then chốt giúp Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
• Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi phí sản xuất, do đó việc kiểm soát chi phí nguyên vật liệu là ưu tiên hàng đầu.
• Quy trình kiểm soát chi phí hiện tại còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong phân bổ chi phí sản xuất chung và cập nhật định mức chi phí.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát chi phí bao gồm xây dựng định mức chi phí thực tế, áp dụng phương pháp phân bổ chi phí theo hoạt động, nâng cao năng lực nhân sự và tăng cường kiểm toán nội bộ.
• Nghiên cứu có thể được tiếp tục mở rộng trong các giai đoạn sau để đánh giá hiệu quả triển khai các giải pháp và áp dụng cho các doanh nghiệp cùng ngành.

Quý độc giả và các nhà quản lý doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng các kết quả và giải pháp nghiên cứu trong thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi phí sản xuất, góp phần phát triển bền vững doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, Luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kiểm soát chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp. Chƣơng 2: Thực trạng kiểm soát chi phí sản xuất tại Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn Chƣơng 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện kiểm soát chi phí sản xuất tại Công ty Cổ phần Thủy sản Hoài Nhơn. e 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHI PHÍ SẢN XUẤT 1.

Khái niệm và phân loại về chi phí sản xuất 1. Khái niệm Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí lao động sống và lao động vật hoá cần thiết mà doanh nghiệp phải bỏ ra để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định. Trong đó hao phí lao động sống là toàn bộ tiền lƣơng, tiền công phải trả cho ngƣời lao động tham gia quá trình sản xuất tạo ra sản phẩm, dịch vụ. Còn hao phí lao động vật hoá là toàn bộ giá trị tƣ liệu sản xuất đã tiêu hao trong quá trình sản xuất sản phẩm, dịch vụ.

Ví dụ nhƣ chi phí nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ lao động, chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí năng lƣợng…[2], [4] 1. Phân loại CPSX trong doanh nghiệp có nhiều loại, nhiều khoản có tính chất, công dụng khác nhau và có yêu cầu quản lý khác nhau. Vì vậy để phục vụ công tác quản lý cũng nhƣ kiểm soát; CPSX đƣợc phân loại theo những tiêu thức khác nhau: * Phân loại chi phí theo nội dung kinh tế: Với cách phân loại này thì chi phí sẽ bao gồm - Chi phí nguyên vật liệu: Yếu tố chi phí nguyên vật liệu bao gồm giá mua, chi phí mua của nguyên vật liệu dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán. Nguyên vật liệu có thể là: nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu,phụ tùng thay thế, các nguyên vật liệu khác…Đối với những loại nguyên liệu này cần xếp vào các khoản mục riêng e 7 rẽ để quản lý và dễ kiểm soát khi có biến động lớn trên thị trƣờng.

Sự nhận thức yếu tố chi phí nguyên vật liệu giúp cho nhà quản trị xác định đƣợc tổng nguyên vật liệu cần thiết cho nhu cầu sản xuất kinh doanh trong kỳ. Trên cơ sở đó, nhà quản trị sẽ hoạch định đƣợc tổng mức luân chuyển, tổng mức dự trữ cần thiết để tránh tình trạng đọng vốn hoặc thiếu nguyên vật liệu cản trở cho quá trình sản xuất kinh doanh. - Chi phí công cụ, dụng cụ: Bao gồm giá mua và chi phí mua tất cả các công cụ dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán. - Chi phí nhân công: Bao gồm các khoản tiền lƣơng phải trả cho ngƣời lao động và các khoản trích theo lƣơng nhƣ kinh phí công đoàn, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.

- Chi phí khấu hao tài sản cố định: Bao gồm chi phí khấu hao của tất cả tài sản cố định dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ kế toán. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm chi phí gắn liền với các dịch vụ từ bên ngoài cung cấp cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ nhƣ dịch vụ điện nƣớc, bảo hiểm tài sản, tiền thuê… - Chi phí khác bằng tiền: Bao gồm những khoản chi lặt vặt, nhỏ và thƣờng thanh toán trực tiếp trong kỳ kế toán. Nhận biết tốt khoản này giúp nhà quản trị kiểm soát chặt chẽ đƣợc những khoản chi. * Phân loại chi phí theo công dụng kinh tế: Với cách phân loại này thì chi phí sẽ bao gồm: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Bao gồm những khoản chi phí liên quan đến nguyên vật liệu sử dụng trực tiếp trong quá trình sản xuất sản phẩm.

- Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm tiền lƣơng công nhân trực tiếp thực hiện sản xuất sản phẩm và các khoản trích theo lƣơng. e 8 - Chi phí sản xuất chung: Bao gồm các chi phí phục vụ gián tiếp sản xuất nhƣ quản lý phân xƣởng, nguyên liệu dùng cho máy móc,chi phí khấu hao tài sản cố định dùng trong hoạt động sản xuất… - Chi phí bán hàng: Bao gồm những khoản chi phí phát sinh liên quan trực tiếp và gián tiếp đến hoạt động bán hàng. - Chi phí quản lý doanh nghiệp: Bao gồm những khoản chi phí liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến công việc hành chính, quản lý * Phân loại chi phí theo mối quan hệ với kỳ tính kết quả kinh doanh: Theo cách này chi phí chia thành chi phí sản phẩm và chi phí thời kỳ: - Chi phí sản phẩm: Là những chi phí gắn liền với quy trình sản xuất sản phẩm hoặc hàng hoá đƣợc mua vào. Chi phí này đƣợc tính vào trong kỳ khi những sản phẩm, hàng hoá đó đƣợc tiêu thụ, còn lại thì nằm trong sản phẩm, hàng hóa tồn kho.

- Chi phí thời kỳ: Là những chi phí phát sinh trong kỳ hạch toán và làm giảm lợi nhuận trong kỳ đó. Toàn bộ những chi phí này sẽ đƣợc tính hết vào kỳ sản xuất kinh doanh tại thời điểm chúng phát sinh. * Phân loại chi phí theo cách ứng xử chi phí: Theo cách phân loại này chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đƣợc chia nhƣ sau: - Chi phí biến đổi: Là những chi phí thay đổi trực tiếp theo mức độ hoạt động của doanh nghiệp (thông thƣờng là sản lƣợng Q). Chi phí biến đổi tính trên một đơn vị là không đổi.

- Chi phí cố định: Là chi phí không đổi theo mức độ hoạt động (sản lƣợng) trong một phạm vi hoạt động phù hợp. Ví dụ chi phí khấu hao, chi phí tiền lƣơng cho cán bộ quản lý. - Chi phí hỗn hợp: Là chi phí bao gồm cả yếu tố chi phí biến đổi và chi phí cố định. Ở một mức độ hoạt động nào đó thì chi phí này lại biểu lộ đặc điểm của chi phí cố định, nhƣng khi mức độ hoạt động vƣợt qua mức đó thì e 9 chi phí này lại biểu lộ đặc điểm của yếu tố chi phí biến đổi.

Ví dụ chi phí sử dụng điện thoại là một dạng chi phí hỗn hợp. Để tách chi phí hỗn hợp thành chi phí biến đổi và chi phí cố định, ta có thể dùng một trong các phƣơng pháp: Phƣơng pháp cực đại, cực tiểu, phƣơng pháp đồ thị phân tán, phƣơng pháp bình phƣơng nhỏ nhất. * Các cách phân loại khác dùng trong kế hoạch, kiểm tra và ra quyết định. Bao gồm: - Chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp: Chi phí trực tiếp là những chi phí phát sinh một cách riêng biệt cho một hoạt động cụ thể của doanh nghiệp.

Chi phí gián tiếp là những chi phí liên quan cùng lúc đến nhiều hoạt động. Để xác định chi phí gián tiếp của một hoạt động cụ thể thì phải áp dụng các phƣơng pháp phân bổ chi phí. - Chi phí chênh lệch: Là những chi phí hiện diện trong phƣơng án này nhƣng lại không hiện diện hoặc chỉ hiện diện một phần trong phƣơng án khác. Đây là một khái niệm rộng về chi phí dùng để chi phí dùng để nhận thức so sánh, lựa chọn các phƣơng án kinh doanh.

- Chi phí kiểm soát đƣợc và chi phí không kiểm soát đƣợc: Một chi phí đƣợc xem là kiểm soát đƣợc ở một cấp quản lý nào đó, nếu họ có thẩm quyền quyết định về loại chi phí đó. Ngƣợc lại thì chúng đƣợc gọi là chi phí không kiểm soát đƣợc. - Chi phí cơ hội: Là một khoảng lợi nhuận tiềm tàng bị mất đi hoặc phải hy sinh để lựa chọn, thực hiện hoạt động này thay thế một hoạt động khác. Chi phí cơ hội không xuất hiện trên bất cứ một sổ sách kế toán nào nhƣng là cơ sở để lựa chọn một phƣơng án kinh doanh này thay vì chọn phƣơng án kia.

- Chi phí chìm. Là những chi phí luôn xuất hiện trong tất cả các phƣơng án sản xuất kinh doanh. Đây là một dòng chi phí mà nhà quản trị phải chấp nhận mà không có sự lựa chọn [2], [4]. Các hệ thống xác định chi phí sản xuất Để xác định CPSX thì các doanh nghiệp có thể áp dụng một trong hai hệ thống sau: Hệ thống xác định chi phí theo công việc và hệ thống xác định chi phí theo quá trình sản xuất.

Phương pháp xác định chi phí theo quá trình sản xuất Phƣơng pháp này đƣợc áp dụng cho những hoạt động sản xuất công nghiệp chỉ có một loại sản phẩm thuần nhất. Ví dụ các xí nghiệp công nghiệp sản xuất xi măng, gạch… Các xí nghiệp này đều có đặc điểm là chỉ có một sản phẩm thuần nhất trong suốt quá trình sản xuất. Để xác định giá thành đơn vị, ngƣời ta tập hợp tất cả chi phí của quá trình sản xuất (chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, CPSX chung) trong kỳ sản xuất, rồi đem chia cho tổng sản phẩm sản xuất ra trong kỳ đó. - Công thức: Tổng chi phí sản xuất Giá thành/ 1đơn Khối lƣợng sản phẩm sản xuất ra = vị sản phẩm - Về phương pháp: + Bƣớc 1: Tập hợp CPSX theo từng phân xƣởng + Bƣớc 2: Xác định khối lƣợng sản phẩm của từng phân xƣởng.

Sản phẩm của một phân xƣởng (gọi là đơn vị sản lƣợng tƣơng đƣơng) đƣợc xác định bằng một trong hai phƣơng pháp sau:  Phƣơng pháp trung bình có trọng số: Sản lƣợng = Khối lƣợng + Khối lƣợng tƣơng đƣơng của tƣơng đƣơng hoàn thành trong kỳ sản phẩm dở dang cuối kỳ  Phƣơng pháp nhập trƣớc xuất trƣớc: e 11 Khối lƣợng Khối lƣợng Khối lƣợng tƣơng đƣơng của tƣơng đƣơng Sản lƣợng đƣơng của khối lƣợng + sản phẩm + của khối lƣợng tƣơng đƣơng = dở dang đầu kỳ dở dang sản phẩm dở cuối kỳ dang cuối kỳ 1. Phương pháp xác định chi phí theo công việc Phƣơng pháp này đƣợc dùng trong các trƣờng hợp sản xuất công nghiệp mà có nhiều loại sản phẩm khác nhau đƣợc sản xuất ra trong kỳ. Ví dụ nhƣ các doanh nghiệp sản xuất đồ điện tử, các doanh nghiệp xây dựng…Để xác định đƣợc giá thành đơn vị thì ngƣời ta sẽ làm nhƣ sau. Bƣớc 1: Xác định chi phí sản xuất của từng công việc (từng đơn đặt hàng, từng sản phẩm của khách hàng).

+ Đối với chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp sẽ đƣợc tính theo từng công việc vì chi phí này gắn trực tiếp với mỗi công việc cụ thể. + Đối với chi phí sản xuất chung: Do liên quan đến nhiều công việc, nên phải cần phân bổ.