Luận Văn Thạc Sĩ: Hiện Trạng Và Giải Pháp Quản Lý Môi Trường Tại Thành Phố Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng và giải pháp quản lý môi trường tp thái nguyên tỉnh thái nguyên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Nguyễn Văn Thuận
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Hiện trạng và giải pháp quản lý môi trường thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích tổng quát
• 1.3. Mục tiêu cụ thể của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nguồn gốc, khái niệm quản lý môi trường
• 2.3. Cơ sở khoa học kỹ thuật công nghệ của quản lý môi trường
• 2.4. Cơ sở kinh tế của quản lý môi trường
• 2.5. Cơ sở luật pháp của quản lý môi trường
• 2.6. Công tác quản lý môi trường trên Thế giới và Việt Nam
• 2.6.1. Công tác quản lý môi trường trên Thế giới
• 2.6.2. Công tác quản lý môi trường ở Việt Nam
• 2.7. Vấn đề đô thị hóa và môi trường ở Việt Nam
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 3.3. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và phát triển của thành phố Thái Nguyên
• 3.4. Đánh giá thực trạng môi trường trên địa bàn thành phố Thái Nguyên
• 3.5. Đánh giá công tác quản lý nhà nước về môi trường của thành phố Thái Nguyên
• 3.6. Khó khăn, tồn tại và nguyên nhân ảnh hưởng trong công tác quản lý nhà nước về môi trường của thành phố
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 3.7.2. Phương pháp điều tra, phỏng vấn
• 3.7.3. Phương pháp phân tích và xử lý thông tin, số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Thái Nguyên
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.1.2. Địa hình, địa chất
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế
• 4.1.3. Điều kiện văn hóa, xã hội
• 4.1.4. Cơ sở hạ tầng
• 4.2. Thực trạng môi trường
• 4.2.1. Thực trạng môi trường nước
• 4.2.2. Thực trạng nguồn nước ngầm
• 4.2.3. Thực trạng môi trường đất
• 4.2.4. Chất thải rắn
• 4.2.4.1. Rác thải sinh hoạt
• 4.2.4.2. Rác thải từ bệnh viện
• 4.2.4.3. Rác thải chăn nuôi
• 4.2.4.4. Công tác thu gom rác thải
• 4.3. Đánh giá công tác quản lý môi trường thành phố Thái Nguyên
• 4.3.1. Tham mưu ban hành và thực hiện các văn bản pháp quy về bảo vệ môi trường
• 4.3.2. Đầu tư xây dựng và quản lý các công trình bảo vệ môi trường
• 4.3.3. Công tác quan trắc và dự báo ô nhiễm, sự cố môi trường, tai biến môi trường
• 4.3.4. Thanh tra, kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường, giải quyết các khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về bảo vệ môi trường
• 4.3.5. Công tác xây dựng đội ngũ, nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường
• 4.4. Khó khăn, tồn tại và nguyên nhân ảnh hưởng trong công tác quản lý nhà nước về môi trường của thành phố
• 4.5. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực công tác quản lý nhà nước về môi trường trên địa bàn thành phố Thái Nguyên
• 4.5.1. Giải pháp về nhân sự
• 4.5.2. Truyền thông nâng cao nhận thức về môi trường
• 4.5.3. Giải pháp khoa học kỹ thuật và công nghệ phục vụ công tác quản lý nhà nước về môi trường
• 4.5.4. Xây dựng và ban hành các văn bản, quy định về bảo vệ môi trường trên địa bàn thành phố
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hiện trạng môi trường tại TP Thái Nguyên

Thành phố Thái Nguyên hiện đang đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng về môi trường. Theo các nghiên cứu, ô nhiễm nước mặt, đặc biệt là sông Cầu, đang ở mức báo động. Hàng năm, sông Cầu tiếp nhận khoảng 35 triệu m3 nước thải chưa qua xử lý từ hơn 1.000 cơ sở sản xuất và dịch vụ. Ngoài ra, ô nhiễm không khí cũng gia tăng do khí thải từ các phương tiện giao thông và hoạt động sản xuất. Tình hình này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển bền vững của thành phố. Đánh giá thực trạng cho thấy, 90% cơ sở sản xuất chưa có hệ thống xử lý nước thải đạt yêu cầu, dẫn đến việc bảo vệ môi trường gặp nhiều khó khăn. Việc quản lý chất thải rắn cũng chưa được thực hiện hiệu quả, với khối lượng rác thải sinh hoạt gia tăng theo sự phát triển dân số. Những vấn đề này đòi hỏi sự can thiệp kịp thời từ các cơ quan chức năng để cải thiện tình hình.

1.1. Tình hình ô nhiễm nước

Ô nhiễm nước tại TP Thái Nguyên đang ở mức nghiêm trọng, với nhiều nguồn thải chưa được xử lý. Các cơ sở sản xuất, bệnh viện và dịch vụ đã thải ra một lượng lớn nước thải vào các nguồn nước mà không qua xử lý. Điều này không chỉ làm giảm chất lượng nước mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Theo số liệu khảo sát, nồng độ ô nhiễm trong nước sông Cầu vượt quá tiêu chuẩn cho phép, gây ra nhiều bệnh tật cho cộng đồng. Cần có các giải pháp quản lý môi trường hiệu quả hơn để kiểm soát và xử lý nước thải, bảo vệ nguồn nước sạch cho thành phố.

1.2. Ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí tại TP Thái Nguyên cũng đang gia tăng do sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp và giao thông. Nồng độ bụi mịn và khí thải từ các phương tiện giao thông vượt quá mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Các nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ bệnh hô hấp gia tăng trong cộng đồng, đặc biệt là ở trẻ em và người già. Để cải thiện chất lượng không khí, cần có các biện pháp giải pháp quản lý như kiểm soát khí thải từ các phương tiện giao thông và khuyến khích sử dụng năng lượng sạch.

II. Giải pháp quản lý môi trường

Để cải thiện tình trạng môi trường tại TP Thái Nguyên, cần triển khai các giải pháp quản lý đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường thông qua các chương trình truyền thông và giáo dục. Việc tổ chức các hội thảo, tọa đàm về quản lý môi trường sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Thứ hai, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về môi trường, đảm bảo các quy định được thực thi nghiêm túc. Các cơ sở sản xuất cần phải có trách nhiệm trong việc xử lý chất thải và bảo vệ môi trường. Cuối cùng, cần đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải và chất thải rắn, nhằm giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

2.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường là một trong những giải pháp quan trọng. Các chương trình truyền thông cần được triển khai rộng rãi, nhằm giáo dục người dân về tác động của ô nhiễm môi trường đến sức khỏe và đời sống. Việc tổ chức các hoạt động cộng đồng như dọn dẹp vệ sinh, trồng cây xanh sẽ tạo ra ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường. Cần khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội và doanh nghiệp trong các hoạt động này.

2.2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý môi trường là cần thiết để đảm bảo các quy định được thực thi hiệu quả. Cần rà soát và cập nhật các văn bản pháp luật liên quan đến bảo vệ môi trường, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các cơ sở sản xuất. Các biện pháp xử lý vi phạm cần được thực hiện nghiêm túc để tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của vùng Việt Bắc với diện tích tự nhiên 17.707,52 ha và dân số khoảng 283.333 người tính đến năm 2011. Quá trình đô thị hóa nhanh chóng cùng với sự phát triển công nghiệp đã tạo ra áp lực lớn lên môi trường đô thị. Theo ước tính, sông Cầu tiếp nhận khoảng 35 triệu m³ nước thải chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa triệt để hàng năm từ hơn 1.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và khai thác khoáng sản. Các hoạt động công nghiệp thải ra khoảng một tỷ m³ khí, hàng nghìn tấn bụi và hàng trăm nghìn tấn chất thải rắn mỗi năm, trong đó 90% cơ sở chưa có trạm xử lý nước thải đạt chuẩn.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí và công tác quản lý nhà nước về môi trường tại thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn từ tháng 9/2012 đến tháng 9/2013. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững kinh tế - xã hội. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc tổng hợp đánh giá toàn diện môi trường đô thị và ý nghĩa thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu cho các cơ quan quản lý và các tổ chức liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý môi trường hiện đại, bao gồm:

• Lý thuyết quản lý môi trường xã hội: Quản lý môi trường là hoạt động điều chỉnh các hành vi của con người nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, sử dụng tổng hợp các biện pháp pháp luật, kinh tế, kỹ thuật và xã hội.
• Mô hình phát triển bền vững: Tôn trọng mối quan hệ hài hòa giữa phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường, đảm bảo khả năng chịu đựng của hệ sinh thái.
• Khái niệm ô nhiễm môi trường đô thị: Bao gồm ô nhiễm nguồn nước, không khí, đất và chất thải rắn phát sinh từ các hoạt động công nghiệp, sinh hoạt và giao thông.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: quản lý nhà nước về môi trường, ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm, chất thải rắn sinh hoạt và công nghiệp, hệ thống quan trắc môi trường, và các công cụ pháp lý trong quản lý môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp giữa thu thập số liệu thứ cấp và điều tra thực địa:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ Sở Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Quan trắc và Công nghệ Môi trường Thái Nguyên, Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố. Số liệu thực địa gồm quan trắc chất lượng nước, không khí, đất và điều tra khối lượng, thành phần rác thải tại các phường, xã.
• Phương pháp điều tra, phỏng vấn: Lập phiếu điều tra ngẫu nhiên tại 10 hộ gia đình mỗi phường, phỏng vấn cán bộ quản lý môi trường, chuyên gia và người dân để thu thập thông tin về thực trạng và khó khăn trong quản lý môi trường.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu môi trường với quy chuẩn Việt Nam (QCVN), xử lý dữ liệu bằng phần mềm Excel. Các biểu đồ và bảng số liệu được xây dựng để minh họa sự biến động của các chỉ tiêu ô nhiễm theo thời gian và địa điểm.
• Cỡ mẫu và timeline: Nghiên cứu thực hiện trong vòng 12 tháng (9/2012 - 9/2013), với cỡ mẫu điều tra khoảng 190 hộ gia đình và nhiều điểm quan trắc môi trường trên địa bàn thành phố.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm:

   • Nước ngầm tại các điểm quan trắc như Nhà máy Cán Thép, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên đạt tiêu chuẩn QCVN 09:2008/BTNMT với pH dao động từ 5,5-8,5, độ cứng trung bình 74-91 mg/L, thấp hơn giới hạn 500 mg/L.
   • Tuy nhiên, nước mặt tại các suối Cam Giá, Loàng, Xương Rồng có chỉ tiêu amoni vượt tiêu chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT gấp từ 10 đến 20 lần, coliform vượt 1,09 lần, cho thấy ô nhiễm nghiêm trọng do nước thải sinh hoạt và công nghiệp.

2. Ô nhiễm nước thải bệnh viện:

   • Nước thải bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên có BOD5 dao động 49,2-94 mg/L, COD 90-174 mg/L, amoni vượt 5-8 lần so với tiêu chuẩn QCVN 28:2010/BTNMT (B), coliform gấp đôi tiêu chuẩn, phản ánh hệ thống xử lý nước thải chưa đáp ứng yêu cầu.

3. Ô nhiễm nước thải công nghiệp:

   • Nước thải nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ có COD lên đến 254 mg/L, BOD5 lên tới 129 mg/L, vượt tiêu chuẩn QCVN 12:2008/BTNMT (B).
   • Hệ thống xử lý nước thải của nhà máy còn nhiều bất cập, gây ô nhiễm nghiêm trọng sông Cầu, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

4. Chất thải rắn sinh hoạt và y tế:

   • Khối lượng rác thải sinh hoạt gia tăng theo dân số, với nhiều loại rác chưa được phân loại và xử lý đúng quy định.
   • Rác thải y tế phát sinh từ các bệnh viện chưa được xử lý triệt để, tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm và ô nhiễm môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm môi trường tại thành phố Thái Nguyên là do tốc độ đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số và phát triển công nghiệp chưa đồng bộ với hệ thống xử lý môi trường. Nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa được xử lý triệt để, đặc biệt là nước thải bệnh viện và công nghiệp giấy, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. So với các nghiên cứu tại các đô thị khác trong nước, mức độ ô nhiễm tại Thái Nguyên tương đương hoặc cao hơn ở một số chỉ tiêu như amoni và coliform.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh nồng độ các chỉ tiêu ô nhiễm với tiêu chuẩn QCVN, bảng thống kê khối lượng rác thải theo năm và bản đồ phân bố các điểm ô nhiễm trên địa bàn thành phố. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao năng lực quản lý nhà nước, đầu tư hệ thống xử lý nước thải và tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực nhân sự quản lý môi trường:

   • Đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ quản lý môi trường tại các cấp, đặc biệt là kỹ năng giám sát và xử lý vi phạm.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: UBND thành phố phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường.

2. Đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung và nâng cấp công nghệ xử lý nước thải bệnh viện, công nghiệp:

   • Xây dựng và nâng cấp các trạm xử lý nước thải đạt chuẩn, ưu tiên các khu vực có mức độ ô nhiễm cao như bệnh viện Đa khoa Trung ương và nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Doanh nghiệp, chính quyền địa phương, nhà đầu tư.

3. Truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường:

   • Tổ chức các chiến dịch tuyên truyền, giáo dục về phân loại rác thải, tiết kiệm nước và bảo vệ nguồn nước.
   • Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: UBND thành phố, các tổ chức xã hội, trường học.

4. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp quy về bảo vệ môi trường địa phương:

   • Ban hành các quy định cụ thể về quản lý chất thải, xử lý vi phạm và khuyến khích áp dụng công nghệ sạch.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Hội đồng nhân dân thành phố, Sở Tài nguyên và Môi trường.

5. Đầu tư trang thiết bị quan trắc môi trường hiện đại:

   • Mở rộng mạng lưới quan trắc không khí, nước và đất để theo dõi liên tục chất lượng môi trường.
   • Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Trung tâm Quan trắc và Công nghệ Môi trường Thái Nguyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường:

   • Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND thành phố Thái Nguyên có thể sử dụng kết quả để xây dựng chính sách, kế hoạch quản lý môi trường hiệu quả.

2. Các doanh nghiệp công nghiệp và bệnh viện:

   • Đặc biệt là các đơn vị sản xuất giấy, luyện kim và các bệnh viện lớn để cải thiện hệ thống xử lý nước thải, giảm thiểu ô nhiễm.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về khoa học môi trường:

   • Là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về ô nhiễm môi trường đô thị và quản lý tài nguyên nước.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội:

   • Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, tham gia giám sát và thực hiện các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nước thải bệnh viện lại gây ô nhiễm nghiêm trọng?
   Nước thải bệnh viện chứa nhiều chất hữu cơ, vi khuẩn gây bệnh và hóa chất độc hại. Hệ thống xử lý nước thải hiện tại tại nhiều bệnh viện chưa đáp ứng tiêu chuẩn, dẫn đến ô nhiễm nguồn nước xung quanh.

2. Ô nhiễm nguồn nước mặt ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe người dân?
   Nước mặt bị ô nhiễm chứa vi khuẩn coliform và amoni cao có thể gây các bệnh về đường tiêu hóa, nhiễm trùng và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng.

3. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm ô nhiễm nước thải công nghiệp?
   Đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung, áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến và kiểm soát chặt chẽ việc xả thải là các giải pháp hiệu quả.

4. Làm thế nào để nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường?
   Tổ chức các chương trình truyền thông, giáo dục môi trường tại trường học, cộng đồng và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng để lan tỏa thông điệp.

5. Vai trò của quản lý nhà nước trong bảo vệ môi trường đô thị là gì?
   Quản lý nhà nước có nhiệm vụ xây dựng chính sách, ban hành văn bản pháp luật, giám sát và xử lý vi phạm, đồng thời phối hợp với các bên liên quan để bảo vệ môi trường hiệu quả.

Kết luận

• Thành phố Thái Nguyên đang đối mặt với ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước mặt và nước thải bệnh viện, công nghiệp vượt tiêu chuẩn cho phép.
• Tốc độ đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh nhưng hệ thống xử lý môi trường chưa đồng bộ, gây áp lực lớn lên môi trường đô thị.
• Công tác quản lý nhà nước về môi trường còn nhiều khó khăn, cần nâng cao năng lực nhân sự và đầu tư trang thiết bị hiện đại.
• Các giải pháp về nhân sự, công nghệ xử lý, truyền thông và hoàn thiện pháp luật được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường thành phố Thái Nguyên.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-5 năm, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá chất lượng môi trường để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ, đầu tư nguồn lực và áp dụng công nghệ mới để bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững cho thành phố Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Nguồn gốc, khái niệm quản lý môi trường - Những khái niệm về quản lý môi trường cơ bản: Quản lý môi trường là một hoạt động trong lĩnh vực quản lý xã hội, có tác động điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới sự phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên Hiện nay chưa có một định nghĩa thống nhất về quản lý môi trường. Theo một số tác giả, thuật ngữ về quản lý môi trường bao gồm hai nội dung chính: quản lý Nhà nước về môi trường và quản lý của các doanh nghiệp, khu vực dân cư về môi trường.

Trong đó, nội dung thứ hai có mục tiêu chủ yếu là tăng cường hiệu quả của hệ thống sản xuất (hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14000) và bảo vệ sức khỏe của người lao động, dân cư sống trong khu vực chịu ảnh hưởng của các hoạt động sản xuất. Phân tích một số định nghĩa, có thể thấy quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp thích hợp, tác động và điều chỉnh các hoạt động của con người, với mục đích chính là giữ hài hòa quan hệ giữa môi trường và phát triển, giữa nhu cầu của con người và chất lượng môi trường, giữa hiện tại và khả năng chịu đựng của trái đất -“phát triển bền vững”. Như vậy, “Quản lý môi trường là một lĩnh vực quản lý xã hội, nhằm bảo vệ môi trường và các thành phần của môi trường, phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và xã hội”. Quản lý môi trường được thực hiện bằng tổng hợp các biện pháp: luật pháp, chính sách, kinh tế, kỹ thuật, công nghệ, xã hội, văn hóa, giáo dục.

Các biện pháp này có thể đan xen, phối hợp, tích hợp với nhau tùy theo điều kiện cụ thể của vấn đề đặt ra. Việc quản lý môi trường được thực hiện ở mọi quy mô: toàn cầu, khu vực, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ sở sản xuất, hộ gia đình,…[14,tr.2] n 4 - Mối quan hệ giữa môi trường và phát triển: Môi trường là tổng hợp các điều kiện sống của con người, phát triển là quá trình cải tạo và cải thiện các điều kiện đó. Giữa môi trường và phát triển có mối quan hệ chặt chẽ. Môi trường là địa bàn và đối tượng của phát triển Mục tiêu của quản lý môi trường: Theo Chỉ thị 36 CT/TW của Bộ Chính trị, Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, một số mục tiêu cụ thể của công tác quản lý môi trường Việt Nam hiện nay là: - Khắc phục và phòng chống suy thoái, ô nhiễm môi trường phát sinh trong các hoạt động sống của con người.

Trong giai đoạn hiện nay, các biện pháp khắc phục và phòng chống ô nhiễm chủ yếu là: + Thực hiện nghiêm chỉnh quy định của Luật Bảo vệ môi trường về báo cáo đánh giá tác động môi trường trong việc xét duyệt cấp phép các quy hoạch, các dự án đầu tư. Nếu báo cáo đánh giá tác động môi trường không được chấp nhận thì không cho phép thực hiện các quy hoạch, các dự án này. + Đối với các cơ sở kinh doanh đang hoạt động, căn cứ vào kết quả đánh giá tác động môi trường, từ đó các bộ, các ngành, các tỉnh, các thành phố tổ chức phân loại các cơ sở gây ô nhiễm và có kế hoạch xử lý phù hợp. + Trong hoạt động sản xuất kinh doanh cần ưu tiên áp dụng các công nghệ sạch, công nghệ ít phế thải, tiêu hao ít nguyên liệu và năng lượng bằng cách trang bị, đầu tư các thiết bị công nghệ mới, công nghệ tiên tiên, cải tiến và sản xuất các thiết bị tiêu hao ít năng lượng và nguyên vật liệu.

+ Các khu đô thị, các khu công nghiệp cần phải sớm có và thực hiện tốt phương án xử lý chất thải, ưu tiên xử lý chất thải độc hại, chất thải bệnh viện như: đốt rác thải bệnh viện ở nhiệt độ cao, xử lý nước thải bệnh viện. + Thực hiện các kế hoạch quốc gia ứng cứu sự cố dầu tràn trên biển, kế hoạch khắc phục hậu quả chất độc hóa học dùng trong chiến tranh, quản lý các hóa chất độc hại và chất thải nguy hại. - Hoàn chỉnh hệ thống văn bản luật pháp bảo vệ môi trường, ban hành các chính sách về phát triển kinh tế xã hội phải gắn với bảo vệ môi trường, nghiêm n 5 chỉnh thi hành luật bảo vệ môi trường. Để thực hiện mục tiêu trên cần quan tâm đến các biện pháp cụ thể: + Rà soát và ban hành đồng bộ các văn bản dưới luật, các quy định về luật pháp khác nhằm nâng cao hiệu lực của luật.

+ Ban hành các chính sách về thuế, tín dụng nhằm khuyến khích việc áp dụng các công nghệ sạch. + Thể chế hóa việc đóng góp chi phí bảo vệ môi trường: thuế môi trường, thuế tài nguyên, quỹ môi trường,… + Thể chế hóa việc phối hợp giải quyết các vấn đề phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường: trong các kê hoạch phát triển kinh tế xã hội phải có các chỉ tiêu, biện pháp bảo vệ môi trường. Tính toán hiệu quả kinh tế, so sánh các phương án phải tính toán cả chi phí bảo vệ môi trường. - Tăng cường công tác quản lý nhà nước về môi trường từ Trung ương đến địa phương, công tác nghiên cứu, đào tạo cán bộ về môi trường: + Nâng cấp cơ quan quản lý nhà nước về môi trường đủ sức thực hiện tốt các nhiệm vụ chung của đất nước.

+ Xây dựng mạng lưới quan trắc môi trường quốc gia, vùng lãnh thổ và gắn chúng với hệ thống các trạm quan trắc môi trường toàn cầu và khu vực. Hệ thống này có chức năng phản ánh trung thực chất lượng môi trường quốc gia và các vùng lãnh thổ. + Xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu môi trường quốc gia, quy chế thu thập và trao đổi thông tin môi trường quốc gia và quốc tế. + Hình thành hệ thống cơ sở nghiên cứu và đào tạo cán bộ chuyên gia về khoa học và công nghệ môi trường đồng bộ, đáp ứng công tác bảo vệ môi trường của quốc gia và từng ngành.

+ Kế hoạch hóa công tác bảo vệ môi trường từ trung ương đến địa phương, các bộ, các ngành. Thí dụ: kinh phí cho công tác bảo vệ môi trường trong ngân sách nhà nước, trong các ngành. n 6 - Phát triển đất nước theo các nguyên tắc phát triển bền vững được hội nghị Rio-92 thông qua: + Tôn trọng và quan tâm đến cuộc sống cộng đồng. + Cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống của con người.

+ Bảo vệ sức sống và tính đa dạng của trái đất. + Giữ vững trong khả năng chịu đựng của trái đất. + Thay đổi thái độ, hành vi và xây dựng đạo đức mới vì sự phát triển bền vững. + Tạo điều kiện để cho các cộng đồng tự quản lý lấy môi trường của mình.

+ Tạo ra một cơ cấu quốc gia thống nhất thuận lợi cho việc phát triển bền vững. + Xây dựng khối liên minh toàn thê giới về bảo vệ và phát triển. + Xây dựng một xã hội bền vững. - Xây dựng các công cụ hữu hiệu về quản lý môi trường quốc gia, các vùng lãnh thổ riêng biệt như: + Xây dựng các công cụ quản lý thích hợp cho từng ngành, từng địa phương tùy thuộc vào trình độ phát triển.

+ Hình thành và thực hiện đồng bộ các công cụ quản lý môi trường (luật pháp, kinh tế, kỹ thuật công nghệ, các chính sách xã hội,…) [14, tr. Nội dung của quản lý môi trường bao gồm các vấn đề: + Ban hành và tổ chức việc thực hiện các văn bản pháp quy về BVMT, ban hành hệ thống tiêu chuẩn MT + Xây dựng, chỉ đạo thực hiện chiến lược, chính sách bảo vệ MT, kế hoạch phòng chống, khắc phục suy thoái MT, ô nhiễm MT, sự cố MT. + Xây dựng, quản lý các công trình BVMT, các công trình có liên quan đến BVMT + Tổ chức, xây dựng, quản lý hệ thống quan trắc, định kỳ đánh giá hiện trạng MT, dự báo diễn biến MT + Thẩm định các báo cáo ĐTM của các dự án và các cơ sở sản xuất kinh doanh + Cấp và thu hồi giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn MT + Giám sát, thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BVMT, giải quyết các khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về BVMT, xử lý vi phạm pháp luật về BVMT n 7 + Đào tạo cán bộ về khoa học và quản lý MT + Tổ chức nghiên cứu, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong lĩnh vực BVMT + Thiết lập quan hệ quốc tế trong lĩnh vực BVMT Nguyên lý về tính thống nhất vật chất của thế giới gắn tự nhiên, con người và xã hội thành một hệ thống rộng lớn: “Tự nhiên – Con người – Xã hội”. Sự thống nhất của hệ thống trên được thể hiện trong các chu trình sinh địa hóa của 5 thành phần cơ bản: Sinh vật sản xuất; sinh vật tiêu thụ; sinh vật phân hủy; con người và xã hội loài người; các chất vô cơ, hữu cơ cần thiết cho sự sống của sinh vật và con người.

Tính thống nhất của hệ thống “Tự nhiên – Con người – Xã hội” gắn liền với quá trình tiến hóa của sinh quyển và lịch sử phát triển của xã hội loài người. Yếu tố con người là mắt xích quan trọng trong mối quan hệ Tự nhiên – Con người – Xã hội, yếu tố Xã hội quyết định sự bảo tồn của sự sống trên trái đất, nguồn tài nguyên có giá trị khác nhau đối với con người và xã hội loài người trong từng giai đoạn lịch sử khác nhau. Xã hội ngày càng phát triển thì việc gắn bó với tự nhiên là điều tất yếu. Cơ sở thống nhất của hệ thống Tự nhiên – Con người – Xã hội được quy định bởi cấu trúc chặt chẽ liên hoàn của sinh quyển và bởi cơ chế hoạt động theo nguyên tắc tự tổ chức, tự bảo vệ, tự điều chỉnh, tự làm sạch của chu trình sinh địa hóa.

Vì vậy cần phải có quan điểm hệ thống và toàn diện trong việc giải quyết các vấn đề môi trường và quản lý môi trường hiện nay. Quan hệ giữa con người và tự nhiên phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội loài người. Tự nhiên và xã hội đều có một quá trình phát triển lịch sử lâu dài và phức tạp.