Luận Văn Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường Tại Xã Bum Nưa, Huyện Mường Tè, Tỉnh Lai Châu

Luận văn phân tích hiện trạng môi trường tại xã Bum Nưa, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, cung cấp thông tin và giải pháp bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Đao Văn Xiến
• Người hướng dẫn: TS. Dư Ngọc Thành
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa chính môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường Tại Xã Bum Nưa, Huyện Mường Tè, Tỉnh Lai Châu
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.3. Một số đặc điểm về hiện trạng và xu thế diễn biến môi trường trên thế giới
• 2.4. Các vấn đề môi trường nông thôn ở Việt Nam
• 2.5. Hiện trạng môi trường tỉnh Lai Châu
• 2.6. Hiện trạng môi trường đất
• 2.7. Hiện trạng môi trường nước
• 2.8. Hiện trạng môi trường không khí
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tại xã Bum Nưa tác động đến môi trường
• 3.4. Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Bum Nưa
• 3.5. Đề xuất các giải pháp bảo vệ và quản lí môi trường tại địa phương
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Phương pháp kế thừa
• 3.6.2. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.6.3. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3.6.4. Phương pháp chuyên gia
• 3.6.5. Phương pháp tổng hợp sử lý số liệu
• 3.6.6. Tổng hợp viết báo cáo
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của xã Bum Nưa
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.2. Thực trạng phát triển các khu dân cư
• 4.3. Đánh giá hiện trạng môi trường xã Bum Nưa
• 4.3.1. Đánh giá hiện trạng môi trường đất của xã Bum Nưa
• 4.3.2. Đánh giá hiện trạng môi trường nước của xã Bum Nưa
• 4.3.3. Đánh giá hiện trạng môi trường rác thải rắn tại xã Bum Nưa
• 4.3.4. Đánh giá hiện trạng môi trường không khí tại xã Bum Nưa
• 4.3.5. Đánh giá hiện trạng vệ sinh môi trường tại xã Bum Nưa
• 4.3.6. Tình hình sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tại xã Bum Nưa
• 4.3.7. Công tác tuyên truyền và giáo dục vệ sinh môi trường
• 4.3.8. Đánh giá chung về hiện trạng môi trường tại xã Bum Nưa
• 4.4. Đề xuất các giải pháp bảo vệ và quản lí môi trường tại địa phương
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặt Vấn Đề

Đề tài "Đánh giá hiện trạng môi trường tại xã Bum Nưa, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu" được thực hiện nhằm mục đích đánh giá chất lượng môi trường tại khu vực nông thôn đang chịu nhiều tác động từ quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa. Đánh giá môi trường tại xã Bum Nưa không chỉ giúp xác định những vấn đề hiện tại mà còn cung cấp cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường. Đặc biệt, tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn đang ngày càng nghiêm trọng do sự gia tăng dân số và các hoạt động sản xuất nông nghiệp không bền vững. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thiếu ý thức về bảo vệ môi trường trong cộng đồng đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống của người dân.

1.1. Tính Cấp Thiết của Đề Tài

Môi trường nông thôn xã Bum Nưa đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ ô nhiễm nước, đất và không khí. Việc đánh giá hiện trạng môi trường là rất cần thiết để nhận diện các yếu tố gây ô nhiễm và đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Tình trạng vệ sinh môi trường kém đã gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng. Do đó, việc thực hiện nghiên cứu này không chỉ mang lại lợi ích cho người dân địa phương mà còn góp phần vào công tác bảo vệ môi trường chung của tỉnh Lai Châu.

II. Tổng Quan Tài Liệu

Phần này trình bày các khái niệm cơ bản về môi trường, ô nhiễm môi trường, và các vấn đề liên quan đến quản lý môi trường. Theo Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam, môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo có ảnh hưởng đến đời sống con người. Ô nhiễm môi trường được hiểu là sự hiện diện của các chất hoặc năng lượng trong môi trường mà môi trường không thể chấp nhận. Đặc biệt, ô nhiễm nước, không khí và đất đang là những vấn đề nghiêm trọng tại nhiều khu vực nông thôn, trong đó có xã Bum Nưa. Những tác động từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý cũng là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm.

2.1. Các Khái Niệm Cơ Bản

Môi trường không chỉ là không gian sống mà còn là nơi cung cấp tài nguyên cho con người. Sự suy thoái môi trường diễn ra do nhiều nguyên nhân, trong đó có sự gia tăng dân số và hoạt động sản xuất không bền vững. Việc quản lý môi trường cần được thực hiện qua các biện pháp pháp lý, chính sách và giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Các tiêu chuẩn môi trường cần được thiết lập và thực hiện nghiêm túc nhằm đảm bảo chất lượng môi trường sống cho người dân.

III. Đánh Giá Hiện Trạng Môi Trường

Đánh giá hiện trạng môi trường tại xã Bum Nưa cho thấy một bức tranh rõ nét về các vấn đề ô nhiễm. Chất lượng nước sinh hoạt, tình trạng rác thải và ô nhiễm không khí đều ở mức báo động. Ô nhiễm môi trường tại đây chủ yếu do hoạt động sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân. Việc xử lý nước thải và rác thải chưa được thực hiện đúng cách, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Kết quả khảo sát cho thấy, đa số người dân chưa có ý thức bảo vệ môi trường, điều này cần được cải thiện thông qua các chương trình tuyên truyền giáo dục.

3.1. Hiện Trạng Ô Nhiễm Nước

Nước sinh hoạt tại xã Bum Nưa đang bị ô nhiễm bởi các chất thải từ hoạt động sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Theo khảo sát, hơn 60% hộ gia đình sử dụng nguồn nước không đảm bảo vệ sinh. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân mà còn gây ra những tác động lâu dài đến môi trường. Cần có các giải pháp cấp bách để cải thiện chất lượng nước, như xây dựng hệ thống xử lý nước thải và tuyên truyền về bảo vệ nguồn nước.

3.2. Hiện Trạng Ô Nhiễm Không Khí

Ô nhiễm không khí tại xã Bum Nưa chủ yếu đến từ khói bụi trong quá trình sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt. Kết quả phân tích cho thấy, nồng độ bụi mịn trong không khí vượt mức cho phép, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm không khí, như cải thiện phương pháp sản xuất và khuyến khích người dân sử dụng năng lượng sạch.

IV. Đề Xuất Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường

Trên cơ sở những vấn đề đã được phân tích, đề tài đưa ra một số giải pháp nhằm cải thiện hiện trạng môi trường tại xã Bum Nưa. Các giải pháp này bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường thông qua các chương trình giáo dục, cải thiện hệ thống xử lý nước thải và rác thải, cũng như khuyến khích việc sử dụng các phương pháp sản xuất nông nghiệp bền vững. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp cải thiện đáng kể chất lượng môi trường và đời sống của người dân.

4.1. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường là một trong những giải pháp cần thiết. Cần tổ chức các buổi hội thảo, tuyên truyền để người dân hiểu rõ hơn về tác động của ô nhiễm đến sức khỏe và đời sống. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp người dân chủ động tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

4.2. Cải Thiện Hệ Thống Xử Lý Chất Thải

Cần đầu tư vào hệ thống xử lý nước thải và rác thải tại xã Bum Nưa. Việc xây dựng các trạm xử lý nước thải và điểm thu gom rác thải sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Đồng thời, cần có các quy định rõ ràng về xử lý chất thải để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá hiện trạng môi trường tại xã Bum Nưa, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu" do sinh viên Đao Văn Xiến thực hiện thuộc chuyên ngành Địa chính môi trường, Khoa Quản lý tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (hướng dẫn khoa học: TS. Dư Ngọc Thành, năm 2017). Nghiên cứu thuộc loại hình khảo sát thực địa, thống kê mô tả và đánh giá hiện trạng quản lý tài nguyên – môi trường tại khu vực miền núi, nông thôn vùng cao.

1. Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Quá trình phát triển kinh tế - xã hội, gia tăng dân số và sự thay đổi phương thức canh tác nông nghiệp đang tạo áp lực lớn lên chất lượng môi trường nông thôn Việt Nam. Tại xã vùng cao Bum Nưa, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, môi trường tự nhiên vốn trong lành đang dần chịu tác động tiêu cực từ tập quán sinh hoạt, thói quen xả thải chưa qua xử lý, việc lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật, phân bón hóa học trong thâm canh và các hoạt động chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ. Hạ tầng vệ sinh môi trường nông thôn còn nhiều bất cập, nhận thức bảo vệ môi trường của cộng đồng dân cư hạn chế, dẫn đến nguy cơ suy thoái tài nguyên đất, nguồn nước và đe dọa sức khỏe nhân dân. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài được thực hiện nhằm lượng hóa hiện trạng môi trường nông thôn và xây dựng các giải pháp quản lý phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Tác giả xác định 02 mục tiêu cụ thể:

1. Đánh giá chất lượng môi trường trên địa bàn xã Bum Nưa, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu.
2. Đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện và bảo vệ môi trường khu vực xã Bum Nưa.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các thành phần và vấn đề môi trường trên địa bàn xã (hiện trạng sử dụng đất, môi trường nước, chất thải rắn sinh hoạt, không khí, vệ sinh môi trường nông thôn, tình hình sử dụng hóa chất nông nghiệp).
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn xã Bum Nưa, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu (diện tích tự nhiên 7.388,29 ha, bao gồm 7 bản, 12 xóm).
• Phạm vi thời gian: Số liệu sơ cấp và khảo sát thực địa được thu thập từ tháng 08/2017 đến tháng 12/2017; các tài liệu thứ cấp kế thừa giai đoạn 2011–2017 và quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2017–2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

1. Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu vận dụng hệ thống khái niệm chuyên ngành về môi trường, chức năng của môi trường, ô nhiễm môi trường (không khí, nước, đất, tiếng ồn), suy thoái môi trường và quản lý chất thải rắn (thu gom, lưu giữ, vận chuyển, xử lý và chôn lấp hợp vệ sinh) theo Luật Bảo vệ môi trường 2005.

Khóa luận thiết lập căn cứ trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia bao gồm:

• Văn bản luật và nghị định: Luật Bảo vệ môi trường năm 2005; Nghị định số 80/2006/NĐ-CP; Nghị định số 59/2007/NĐ-CP về quản lý chất thải rắn; Nghị quyết số 35/NQ-CP năm 2013; Thông tư số 01/2012/TT-BTNMT; Quyết định số 22/2010/QĐ-UBND tỉnh Lai Châu.
• Quy định chuyên ngành: Quyết định số 08/2005/QĐ-BYT ban hành tiêu chuẩn vệ sinh đối với các loại nhà tiêu; Quyết định số 17/2001/QĐ-BXD; Quyết định số 22/2006/QĐ-BTNMT; Quy định số 367-BVTV/QĐ; Chỉ thị số 36/2008/CT-BNN.
• Hệ thống Quy chuẩn/Tiêu chuẩn kỹ thuật: QCVN 01:2009/BYT (chất lượng nước ăn uống); QCVN 08:2008/BTNMT (chất lượng nước mặt); QCVN 09:2008/BTNMT (chất lượng nước ngầm); QCVN 14:2008/BTNMT (nước thải sinh hoạt); QCVN 15:2008/BTNMT (dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật trong đất); QCVN 05:2009/BTNMT và QCVN 06:2009/BTNMT (chất lượng không khí xung quanh); TCVN 5502:2003 (yêu cầu chất lượng cấp nước sinh hoạt).

2. Phương pháp nghiên cứu

Tác giả phối hợp các phương pháp nghiên cứu địa chính và môi trường:

• Phương pháp kế thừa: Thu thập, tổng hợp các tài liệu khoa học, báo cáo chuyên đề môi trường nông thôn của các tác giả Lê Thạc Cán (1995), Lê Văn Khoa và Hoàng Xuân Cơ (2004), Đào Đức Thắng (2009).
• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập số liệu thống kê điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất từ UBND xã Bum Nưa, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Mường Tè, Chi cục Bảo vệ Môi trường - Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lai Châu.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp (Điều tra xã hội học):
  • Khảo sát thực địa trực tiếp tại 7 điểm dân cư.
  • Thiết kế bộ câu hỏi điều tra phỏng vấn trực tiếp đối với 60 hộ gia đình trên địa bàn xã để tìm hiểu nhận thức môi trường, phương thức sử dụng hóa chất và nguyện vọng của người dân.
  • Tổng hợp số liệu điều tra hiện trạng sinh hoạt, nguồn nước, rác thải và nước thải trên toàn bộ quy mô 751 hộ dân thuộc 7 bản của xã.
• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến của cán bộ phụ trách môi trường địa phương, cán bộ UBND xã Bum Nưa và giảng viên chuyên ngành.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê, xử lý, lập bảng biểu so sánh tỷ lệ phần trăm bằng phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Đặt vấn đề

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực trạng suy giảm chất lượng môi trường nông thôn do tập quán sinh hoạt lạc hậu, sử dụng hóa chất nông nghiệp thiếu kiểm soát và chăn nuôi phân tán tại xã Bum Nưa; xác lập mục tiêu, yêu cầu và ý nghĩa lý luận cũng như thực tiễn của công trình nghiên cứu.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về thành phần môi trường, tiêu chuẩn môi trường, chu trình quản lý chất thải rắn; phân tích bối cảnh môi trường toàn cầu (báo cáo của Viện Blacksmith) và các vấn đề môi trường nông thôn Việt Nam (số liệu Bộ Y tế, UNICEF, tình trạng làng nghề, chợ nông thôn, tồn dư thuốc BVTV); tổng hợp hiện trạng môi trường đất, nước và không khí trên phạm vi toàn tỉnh Lai Châu (tổng diện tích tự nhiên 906.878,70 ha; mạng lưới sông Nậm Na, Nậm Mạ, Nậm Mu; diễn biến quan trắc chất lượng không khí tại các thị trấn và cụm công nghiệp).

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định 3 nội dung trọng tâm: (1) Nghiên cứu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến môi trường; (2) Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Bum Nưa; (3) Đề xuất các giải pháp quản lý môi trường khả thi. Chi tiết hóa quy trình điều tra sơ cấp, cơ cấu mẫu khảo sát và công cụ xử lý số liệu thống kê.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Bum Nưa

• Vị trí và địa hình: Xã Bum Nưa có diện tích tự nhiên 7.388,29 ha; phía Đông giáp xã Bum Nưa, phía Tây giáp thị trấn Mường Tè, phía Nam giáp xã Vàng San và Can Hồ, phía Bắc giáp xã Pà Vệ Sủ. Địa hình chủ yếu là núi đất và một phần núi đá vôi chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam. Quốc lộ 4A dài 11 km chạy qua xã là trục giao thông chính.
• Khí hậu và thủy văn: Khí hậu nhiệt đới gió mùa; nhiệt độ trung bình năm 28,5°C (cao nhất tháng 6 đạt 40°C, thấp nhất 8°C); độ ẩm trung bình 87,5%. Sông suối bắt nguồn từ khe núi cao, có sự chênh lệch lưu lượng rõ rệt giữa mùa lũ và mùa kiệt.
• Dân số và lao động: Năm 2017 toàn xã có 7 bản, 12 xóm với 751 hộ và 3.690 nhân khẩu (thống kê hộ tịch năm 2012 là 3.183 người, lao động chiếm 48,26%). Tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm tới 98%.
• Sản xuất nông nghiệp - chăn nuôi: Cây lương thực chính là lúa, ngô và sắn. Tổng đàn gia súc đạt 3.883 con (817 trâu, 221 bò, 2.845 lợn); đàn gia cầm đạt 14.260 con. Thủy sản có gần 10 ha ao hồ nhỏ lẻ.

Bản	Dân số (người)	Số hộ (hộ)	Diện tích đất ở TB (m²/hộ)
Bum Nưa	958	192	38,48
Nà Lang	748	167	44,24
Nà Hẻ	403	97	76,16
Nà Hừ 1	592	109	67,78
Nà Hừ 2	563	98	75,39
Phiêng Kham	254	52	142,08
Nặm Củm	162	32	230,88
Toàn xã	3.690	751	9,78

(Nguồn: UBND xã Bum Nưa)

2. Hiện trạng sử dụng đất và môi trường đất

Cơ cấu sử dụng đất năm 2017 cho thấy đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối, trong khi đất sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp chiếm tỷ lệ rất thấp; quỹ đất chưa sử dụng còn lớn.

STT	Loại đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)
1	Đất lâm nghiệp	4.696,40	63,56
2	Đất nông nghiệp	225,32	3,04
3	Đất phi nông nghiệp	45,19	0,61
4	Đất chưa sử dụng	2.421,38	32,77
Tổng	Toàn xã	7.388,29	100,00

(Nguồn: Quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2017 – 2020 của xã Bum Nưa)

Đánh giá môi trường đất: Đất chưa có biểu hiện ô nhiễm nghiêm trọng trên diện rộng nhưng đối mặt với nguy cơ thoái hóa, xói mòn rửa trôi tại các sườn dốc; đất canh tác suy giảm độ phì do thâm canh lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc BVTV; ô nhiễm cục bộ xung quanh các điểm sản xuất gạch ngói tự phát và các bãi rác tự phát ven khu dân cư.

3. Hiện trạng cấp nước và thoát nước thải

• Nguồn nước sinh hoạt: 100% số hộ dân được điều tra (751/751 hộ) phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước tự nhiên từ khe, suối thông qua hệ thống đường ống tự chảy. Xã có một số công trình cấp nước tự chảy xây dựng theo Chương trình 134 (năm 2007) và Chương trình 135 (như tại bản Bum với tuyến ống 12 km, 20 bể chứa dung tích 2 m³; xóm Chu Lăng; xóm Bản Ba với tuyến ống 1 km, 3 bể chứa), tuy nhiên hệ thống đã xuống cấp. Hiện có 11/12 xóm có nhu cầu cấp thiết về đầu tư, nâng cấp hệ thống cấp nước sinh hoạt. Tỷ lệ sử dụng nước máy, nước giếng khoan và giếng đào đều là 0%.
• Hiện trạng thoát nước thải: Xã Bum Nưa chưa xây dựng được hệ thống thu gom và thoát nước thải công cộng. Toàn bộ nước thải sinh hoạt và nước thải chăn nuôi đều xả trực tiếp ra môi trường tự nhiên:
  • 453 hộ (chiếm 60,31%) xả thẳng ra môi trường tiếp nhận (ao, ruộng, khe suối).
  • 298 hộ (chiếm 39,68%) thoát nước tự do bằng rãnh đất dẫn ra vườn hoặc bãi đất trống xung quanh nhà.
  • 0% hộ gia đình đấu nối mương thoát nước tập trung hay trạm xử lý nước thải.

4. Hiện trạng chất thải rắn sinh hoạt

Khảo sát toàn diện 751 hộ gia đình tại 7 bản về công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt ghi nhận kết quả:

Chỉ tiêu khảo sát	Phân loại hình thức	Số hộ (hộ)	Tỷ lệ (%)
Hình thức thu gom rác	Đổ tùy nơi (ven đường, suối, trước nhà)	441	58,72
	Có hố rác riêng của hộ gia đình	240	31,95
	Đổ tại bãi rác chung của bản/xóm	16	2,13
	Thu gom theo hợp đồng dịch vụ	0	0,00
Hình thức xử lý rác	Không xử lý và không thu gom	361	48,06
	Đốt thủ công tại vườn/bãi rác gia đình	285	37,94
	Thu gom tập trung nhưng không xử lý	105	13,98
	Ủ rác hữu cơ làm phân bón	0	0,00

Thực trạng cho thấy chưa hình thành dịch vụ vệ sinh môi trường chuyên trách do địa bàn vùng cao hiểm trở, dân cư phân tán và hạ tầng giao thông hạn chế. Tập quán đổ rác tùy tiện (58,72%) và không xử lý (48,06%) là nguyên nhân chính gây mất mỹ quan và ô nhiễm nguồn nước mặt.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tổng kết các phát hiện thực địa về 3 vấn đề nổi cộm: thiếu nước sinh hoạt đạt chuẩn, rác thải và nước thải sinh hoạt - chăn nuôi chưa qua xử lý; đề xuất các giải pháp kỹ thuật, chính sách quy hoạch và nâng cao ý thức cộng đồng để quản lý môi trường nông thôn bền vững.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả chính từ số liệu thực nghiệm

• Xác lập bức tranh hiện trạng môi trường nông thôn xã Bum Nưa với các chỉ số định lượng: 100% người dân dùng nước tự chảy từ khe suối; 100% nước thải sinh hoạt chưa được xử lý công nghiệp (60,31% xả trực tiếp vào ao hồ, ruộng đồng, khe suối; 39,68% xả ra đất vườn); 58,72% hộ dân đổ rác tùy tiện; 48,06% hộ hoàn toàn không thu gom hay xử lý rác thải.
• Cơ cấu sử dụng đất thể hiện sự bất cập: Đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ rất thấp (3,04%), đất chưa sử dụng còn lớn (32,77%), độ che phủ rừng cao (67%) nhưng diện tích gỗ quý suy giảm do khai thác thiếu kiểm soát.

2. Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Về quản lý và quy hoạch: Đưa tiêu chí bảo vệ môi trường vào hương ước, quy ước của các bản; thành lập các tổ/đội tự quản vệ sinh môi trường thôn bản; quy hoạch các điểm tập kết rác thải và hố rác cụm dân cư hợp vệ sinh.
• Về hạ tầng kỹ thuật: Đầu tư ngân sách cải tạo và nâng cấp hệ thống cấp nước tự chảy tại 11/12 xóm; hướng dẫn các hộ gia đình xây dựng rãnh thoát nước sinh hoạt và hố tiêu hủy rác đúng kỹ thuật; vận động xây dựng chuồng trại chăn nuôi xa nhà ở và hầm biogas xử lý chất thải chăn nuôi.
• Về tuyên truyền, giáo dục: Tăng cường phổ biến Luật Bảo vệ môi trường, hướng dẫn kỹ thuật sử dụng thuốc BVTV "4 đúng" (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng lúc, đúng cách) và quy trình thu gom bao gói thuốc BVTV sau sử dụng.

3. Đóng góp của đề tài

Công trình cung cấp bộ dữ liệu điều tra thực tế cấp cơ sở (cấp xã) đầu tiên về hiện trạng vệ sinh, chất thải và nguồn nước tại xã Bum Nưa, huyện Mường Tè. Đây là nguồn tư liệu thực tiễn phản ánh các khó khăn đặc thù trong công tác quản lý môi trường nông thôn vùng sâu, vùng xa thuộc tỉnh Lai Châu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Tác giả chưa tiến hành lấy mẫu phân tích trong phòng thí nghiệm đối với các chỉ tiêu hóa lý, vi sinh của mẫu nước sinh hoạt (pH, DO, BOD₅, COD, Coliform), mẫu đất (dư lượng kim loại nặng, hóa chất BVTV) và mẫu không khí tại địa bàn xã mà chủ yếu dựa vào quan sát thực địa, điều tra phỏng vấn bảng hỏi xã hội học và kế thừa dữ liệu quan trắc cấp huyện/tỉnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần thực hiện các đợt quan trắc định kỳ lấy mẫu phân tích thực nghiệm chỉ tiêu môi trường nước mặt, nước tự chảy và chất lượng đất canh tác; nghiên cứu thử nghiệm các mô hình xử lý chất thải nông hộ chi phí thấp (bể tự hoại cải tiến, hố ủ phân compost, mô hình hầm biogas quy mô nhỏ) phù hợp với tập quán đồng bào thiểu số vùng cao.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên: Ngành Địa chính môi trường, Quản lý tài nguyên và môi trường, Khoa học môi trường, Phát triển nông thôn làm tài liệu tham khảo về phương pháp luận thiết kế phiếu điều tra, thu thập số liệu sơ cấp và xử lý dữ liệu hiện trạng môi trường nông thôn miền núi.
• Cơ quan quản lý địa phương: Cán bộ địa chính - môi trường xã Bum Nưa, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Mường Tè sử dụng các bảng số liệu chi tiết theo từng bản để xây dựng kế hoạch nông thôn mới (tiêu chí môi trường), phân bổ nguồn vốn đầu tư các công trình nước sạch và quản lý chất thải rắn nông thôn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn nước sinh hoạt chính của người dân xã Bum Nưa năm 2017 bắt nguồn từ đâu?

Theo kết quả điều tra 100% số hộ (751/751 hộ dân) tại 7 bản của xã Bum Nưa đều sử dụng nguồn nước sinh hoạt lấy từ các khe, suối tự nhiên thông qua hệ thống đường ống dẫn tự chảy; xã không có hệ thống nước máy, giếng khoan hay giếng đào.

2. Tỷ lệ xả nước thải sinh hoạt trực tiếp ra môi trường tự nhiên của các hộ gia đình trong xã là bao nhiêu?

Có 60,31% hộ gia đình (453 hộ) xả thẳng nước thải sinh hoạt ra môi trường tiếp nhận bên ngoài như ao, ruộng, khe suối; 39,68% hộ (298 hộ) xả tự do qua rãnh đất ra vườn hoặc khu đất trống; 0% hộ có đấu nối với hệ thống thoát nước tập trung hay nhà máy xử lý.

3. Tỷ lệ hộ dân đổ rác tùy tiện và các hình thức xử lý chất thải rắn tại xã Bum Nưa như thế nào?

Số hộ đổ rác tùy nơi (ven đường, bờ suối, trước nhà) chiếm 58,72% (441 hộ); 31,95% hộ (240 hộ) có hố rác riêng; 2,13% (16 hộ) đổ tại bãi rác chung. Về xử lý: 48,06% hộ (361 hộ) hoàn toàn không thu gom và không xử lý; 37,94% hộ (285 hộ) xử lý bằng phương pháp đốt; 13,98% hộ (105 hộ) chỉ thu gom mà không xử lý; 0% hộ ủ rác làm phân bón.

4. Cơ cấu sử dụng đất năm 2017 của xã Bum Nưa có đặc điểm gì nổi bật?

Tổng diện tích tự nhiên của xã là 7.388,29 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm ưu thế tuyệt đối với 4.696,40 ha (63,56%), diện tích đất chưa sử dụng còn rất lớn với 2.421,38 ha (32,77%), đất sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 225,32 ha (3,04%) và đất phi nông nghiệp chiếm 45,19 ha (0,61%).

5. Đặc điểm phân bố dân cư và quy mô đàn gia súc tại xã Bum Nưa được ghi nhận như thế nào?

Toàn xã có 7 bản với 751 hộ, 3.690 nhân khẩu, phân bố không đều (tập trung đông nhất ở bản Bum Nưa với 192 hộ, 958 khẩu; thưa thớt nhất ở bản Nặm Củm với 32 hộ, 162 khẩu). Tổng đàn gia súc đạt 3.883 con (817 trâu, 221 bò, 2.845 lợn) và 14.260 con gia cầm.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đao Văn Xiến đã hoàn thành việc khảo sát và mô tả định lượng toàn diện hiện trạng môi trường tại xã Bum Nưa, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Kết quả nghiên cứu phản ánh rõ nét những bất cập về hạ tầng cấp thoát nước, thói quen xả thải rác - nước sinh hoạt chưa qua xử lý và sức ép ô nhiễm tiềm tàng từ sản xuất nông nghiệp vùng cao. Các giải pháp đề xuất trong công trình bám sát điều kiện kinh tế - xã hội địa phương, là cơ sở dữ liệu hữu ích hỗ trợ công tác quy hoạch và thực hiện tiêu chí môi trường tại địa bàn nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhìn chung nông thôn Việt Nam có cảnh quan thiên nhiên phong phú, đa dạng, giàu giá trị văn hóa, trong lành về môi trƣờng. Tuy nhiên, hiện tại nông thôn Việt Nam đang chịu tác động sâu sắc của quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hoá. Nhiều tác động đang diễn ra hàng ngày làm thay đổi cách làm ăn, cách nghĩ của con ngƣời cũng nhƣ môi trƣờng sống của họ.

Dân số đã tăng lên nhanh chóng đặc biệt là các khu vực đô thị, các thành phố lớn. Sự gia tăng dân số đã kéo theo việc sử dụng nƣớc phục vụ cho sinh hoạt, sản xuất, lƣợng rác thải, khói bụi và tiếng ồn ngày càng tăng. Ô nhiễm môi trƣờng tại các Vùng nông thôn đang trở thành một vấn đề đáng quan tâm.Bởi vì chất lƣợng môi trƣờng nông thôn đang có xu hƣớng suy giảm đi nhanh chóng. Nông thôn ngày xƣa rất trong lành và yên bình, ngày nay nông thôn đang chịu sự tác động sâu sắc của sự bùng nổ dân số, của quá trình đô thị hóa, của quá trình phát triển hƣớng tới một xã hội công nghiệp đang diễn ra ở nƣớc ta.

Nhiều tác động đang diễn ra hằng ngày, hàng giờ làm thay đổi tận gốc nếp làm ăn, nếp sống, nếp nghĩ của ngƣời dân nông thôn, cũng nhƣ môi trƣờng sống của họ theo cả chiều tốt và chiều xấu. Do đặc điểm khác nhau về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội, cho nên các vùng nông thôn Việt Nam có nét đặc thù riêng và chất lƣợng môi trƣờng có sự biến đổi khác nhau. Nông thôn xã Bum Nƣa, huyện Mƣờng Tè, tỉnh Lai Châu không nằm ngoài quy luật đó. Môi trƣờng nông thôn xã Bum Nƣa đang dần bị thay đổi.

Do tập quán sinh hoạt và sản xuất còn nghèo nàn, lạc hậu, việc thay đổi trong thâm canh nông nghiệp, mở rộng diện tích canh tác, tăng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, các hoạt động sản xuất trong các cơ sở chăn nuôi nhỏ lẻ, các c 2 hoạt động sinh hoạt hang ngày đã và đang tác động đến môi trƣờng làm cho môi trƣờng vùng nông thôn mất đi sự trong lành vốn có và làm dần bị ô nhiễm. Tình trạng vệ sinh môi trƣờng kém là nguyên nhân chủ yếu gây ra những hậu quả về sức khoẻ đối với đời sống con ngƣời. Nhằm góp phần cải thiện đời sống, nâng cao nhận thức công đồng về bảo vệ môi trƣờng cho ngƣời dân nông thôn thì việc đề xuất các giải pháp cải thiện điều kiện vệ sinh môi trƣờng phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội của ngƣời dân là điều rất cần thiết phục vụ cho việc phát triển kinh tếvà môi trƣờng bền vững. Xuất phát từ vấn đề đó, đƣợc sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trƣờng, ban chủ nhiệm khoa Môi trƣờng – trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn trực tiếp của thầy giáo TS.

Dƣ Ngọc Thành , em tiế n hành th ực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng môi trường nông tại xã Bum Nưa, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu”. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá chất lƣợng môi trƣờng trên địa bàn xã Bum Nƣa. - Đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện môi trƣờng khu vực xã Bum Nƣa. Yêu cầu của đề tài - Thu thập đƣợc các thông tin, tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tại xã Bum Nƣa.

- Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực - Tiến hành điều tra theo bộ câu hỏi, bộ câu hỏi phải dễ hiểu, đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc đánh giá. - Các kiến nghị đƣa ra phải phù hợp với tình hình địa phƣơng và có tính khả thi cao. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: c 3 + Nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. + Vận dụng và phát huy đƣợc các kiến thức đã học tập và nghiên cứu.

- Ý nghĩa trong thực tiễn: + Kết quả của đề tài sẽ góp phần nâng cao sự quan tâm của ngƣời dân về việc bảo vệ môi trƣờng. + Làm căn cứ để cơ quan chức năng tăng cƣờng công tác tuyên truyền giáo dục nhận thức của ngƣời dân về môi trƣờng. + Xác định hiện trạng môi trƣờng nông thôn tại xã Bum Nƣa, huyện Mƣờng Tè, tỉnh Lai Châu. + Đƣa ra các giải pháp bảo vệ môi trƣờng cho khu vực nông thôn tại xã Bum Nƣa nói riêng và các vùng nông thôn thuộc tỉnh Lai Châunói chung.

c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Một số khái niệm cơ bản Môi trƣờng là gì? Theo Luật bảo vệ môi trƣờng của Việt Nam năm 2005 chƣơng 1, điều 1 xác định: “Môi trƣờng bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con ngƣời, có ảnh hƣởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con ngƣời và thiên nhiên”. * Chức năng của môi trƣờng - Môi trƣờng là không gian sống của con ngƣời và các loài sinh vật. - Môi trƣờng là nơi cung cấp nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất của con ngƣời. - Môi trƣờng là nơi chứa đựng phế thải do con ngƣời tạo ra trong hoạt động sống và hoạt động sản xuất.

- Chức năng giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con ngƣời và sinh vật trên Trái Đất - Chức năng lƣu trữ và cung cấp thông tin cho con ngƣời * Ô nhiễm môi trƣờng là gì? Theo luật bảo vệ môi trƣờng Việt Nam thì ô nhiễm môi trƣờng là …… - Ô nhiễm môi trƣờng đƣợc hiểu là sự có mặt của các chất hoặc năng lƣợng với khối lƣợng lớn trong môi trƣờng mà môi trƣờng khó chấp nhận (Từ điển OXFORD - Ô nhiễm môi trường không khí Ô nhiễm môi trƣờng không khí là hiện tƣợng làm cho không khí sạch thay đổi thành phần và tính chất dƣới bất kỳ hình thức nào, có nguy cơ gây c 5 tác hại tới thực vật và động vật, gây hại đến sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng xung quanh.Khí quyển có khả năng tự làm sạch để duy trì sự cân bằng giữa các quá trình.Những hoạt động của con ngƣời vƣợt quá khả năng tự làm sạch,có sự thay đổi bất lợi trong môi trƣờng không khí thì đƣợc xem là ô nhiễm môi trƣờng không khí. - Ô nhiễm môi trường nước Ô nhiễm nƣớc là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý - hóa học - sinh học của nƣớc, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nƣớc trở nên độc hại với con ngƣời và sinh vật.Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nƣớc. (Hoàng Văn Hùng giáo trình ô nhiễm môi trƣờng - Trƣờng đại học Nông Lâm - Thái Nguyên) - Ô nhiễm môi trường đất Ô nhiễm đất là sự biến đổi thành phần, tính chất của đất gây ra bởi những tập quán phản vệ sinh của các hoạt động sản xuất nông nghiệp và những phƣơng thức canh tác khác nhau và do thải bỏ không hợp lý các chất cặn bã đặc và lỏng vào đất. Ngoài ra ô nhiễm đất còn do sự lắng đọng của các chất gây ô nhiễm không khí lắng xuống đất.

- Ô nhiễm tiếng ồn Tiếng ồn là âm thanh không mong muốn hay âm thanh đƣợc phát ra không đúng lúc, đúng chỗ. Tiếng ồn là tổng hợp của nhiều thành phần khác nhau đƣợc tổng hợp trong sự cân bằng biến động. Mỗi thành phần có vai trò riêng trong việc gây ồn. Nó khác nhau với những ngƣời khác nhau, ở những chỗ khác nhau và trong thời điểm không giống nhau.

Ô nhiễm tiếng ồn nhƣ một âm thanh không mong muốn bao hàm sự bất lợi làm ảnh hƣởng đến con ngƣời và môi trƣờng sống của con ngƣời bao gồm đất đai, công trình xây dựng và động vật nuôi ở trong nhà. c 6 * Suy thoái môi trường Là sự suy giảm khả năng đáp ứng các chức năng của môi trƣờng: Mất nơi cƣ trú an toàn, cạn kệt tài nguyên, xả thải quá mức, ô nhiễm. Nguyên nhân gây suy thoái môi trƣờng rất đa dạng: Sự biến động của tự nhiên theo hƣớng không có lợi cho con ngƣời, sự khai thác tài nguyên quá khả năng phục hồi, do mô hình phát triển chỉ nhằm vào tăng trƣởng kinh tế, sự gia tăng dân số, nghèo đói, bất bình đẳng Quản lý môi trƣờng và phòng chống ô nhiễm: “Quản lý môi trƣờng là một hoạt động trong quản lý xã hội: có tác động điều chỉnh các hoạt động của con ngƣời dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kĩ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trƣờng có liên quan đến con ngƣời, xuất phát từ quan điểm định lƣợng, hƣớng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên”. Quản lý môi trƣờng đƣợc thực hiện bằng tổng hợp các biện pháp: Luật pháp, chính sách, kinh tế, công nghệ, xã hội, văn hoá, giáo dục… Các biện pháp này có thể đan xen, phối hợp, tích hợp với nhau tuỳ theo điều kiện cụ thể của vấn đề đặt ra.

Việc quản lý môi trƣờng đƣợc thực hiện ở mọi quy mô: toàn cầu, khu vực, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ sở sản xuất, hộ gia đình… * Tiêu chuẩn môi trường: Theo khoản 5 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trƣờng Việt Nam 2005: “Tiêu chuẩn môi trƣờng là giới hạn cho phép các thông số về chất lƣợng môi trƣờng xung quanh, về hàm lƣợng của chất gây ô nhiễm trong chất thải đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền qui định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trƣờng”. Các khái niệm chất thải rắn: Chất thải rắn là toàn bộ các loại tạp chất đƣợc con ngƣời loại bỏ trong các hoạt động kinh tế - xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và sự duy trì tồn tại của cộng đồng). - Chất thải rắn sinh hoạt: Chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt cá c 7 nhân,hộ gia đình, nơi công cộng. - Thu gom chất thải rắn: Là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói lƣu giữ tạm thời chất thải rắn tại nhiều điểm thu gom tới thời điểm hoặc cơ sở đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chấp thuận.

- Lưu giữ chất thải rắn: Là việc giữ chất thải rắn trong một khoảng thời gian nhất định ở nơi cơ quan có thẩm quyền chấp thuận trƣớc khi vận chuyển đến cơ sở xử lý. - Vận chuyển chất thải rắn: Là quá trình chuyên trở chất thải rắn từ nơi phát sinh, thu gom, lƣu giữ trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế tái sử dụng hoặc bãi chôn lấp cuối cùng.