Luận văn thạc sĩ về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ô nhiễm môi trường nước tại Việt Nam

Chuyên đề nghiên cứu Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường nước tại Việt Nam, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Phương Châm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
• Đề tài: Trách Nhiệm Bồi Thường Thiệt Hại Do Ô Nhiễm Môi Trường Nước Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI LÀM Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm về hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 1.1.1. Khái niệm hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 1.1.2. Đặc điểm của hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 1.2. Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm
• 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm
• 1.2.2. Chủ thể của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường
• 1.2.3. Điều kiện xác lập trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm
• 1.2.4. Cơ chế miễn trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường
• 1.2.5. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI LÀM Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Khung pháp lý hiện hành về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam
• 2.2. Quy định về chủ thể của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường
• 2.3. Quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 2.4. Quy định về cơ chế miễn trừ trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 2.5. Thực tiễn áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 2.5.1. Khái quát tình hình ô nhiễm môi trường nước và kết quả việc giải quyết bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 2.5.2. Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO HÀNH VI LÀM Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường
• 3.2.1. Cần có khung pháp lý chung về thực hiện bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường
• 3.2.2. Hoàn thiện các quy định về quyền khởi kiện trong các vụ tranh chấp về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 3.2.3. Hoàn thiện các quy định về xác định thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường
• 3.2.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước
• 3.2.5. Nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường nước và quyền giám sát của người dân để đảm bảo quyền được thông tin về tình hình môi trường trên địa bàn sinh sống
• 3.2.6. Tăng cường năng lực tiếp cận công lý cho người dân để thực hiện quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại
• 3.2.7. Nâng cao năng lực chuyên môn cho các cơ quan trong việc bảo vệ môi trường và thực hiện trách nhiệm yêu cầu bồi thường thiệt hại do môi trường bị ô nhiễm
• 3.2.8. Các giải pháp hỗ trợ khác
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước tại Việt Nam được quy định trong pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Bảo vệ môi trường và Bộ luật Dân sự. Ô nhiễm môi trường nước được hiểu là sự thay đổi xấu về chất lượng nước, có thể gây hại cho sức khỏe con người và hệ sinh thái. Các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn có thể gây thiệt hại cho tài sản và sức khỏe của người dân. Theo quy định, những cá nhân hoặc tổ chức gây ra ô nhiễm môi trường sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Đây là một nguyên tắc quan trọng trong luật pháp Việt Nam nhằm bảo vệ môi trường và quyền lợi hợp pháp của người dân.

1.1. Khái niệm và đặc điểm về hành vi làm ô nhiễm môi trường nước

Hành vi làm ô nhiễm môi trường nước được xem là hành vi vi phạm pháp luật, có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng cho môi trường và sức khỏe con người. Nguyên nhân ô nhiễm chủ yếu đến từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt của con người như xả thải chất độc hại vào nguồn nước. Theo Luật Bảo vệ môi trường, ô nhiễm nước được định nghĩa là sự biến đổi tính chất vật lý, hóa học, sinh học của nước, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và sinh vật. Các hành vi này không chỉ xâm phạm đến các quyền lợi hợp pháp của cá nhân mà còn ảnh hưởng đến lợi ích chung của cộng đồng. Việc xác định hành vi làm ô nhiễm môi trường nước không chỉ dựa vào các tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn phụ thuộc vào mức độ thiệt hại gây ra cho xã hội.

II. Thực trạng pháp luật Việt Nam về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước

Thực trạng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước tại Việt Nam cho thấy nhiều quy định còn thiếu tính khả thi. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã có những cải tiến nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống trong việc thực thi. Các vụ việc nổi bật như vụ Công ty Vedan hay Formosa đã cho thấy sự khó khăn trong việc xác định thiệt hại và bồi thường. Nhiều người dân gặp khó khăn trong việc chứng minh thiệt hại, dẫn đến việc không thể yêu cầu bồi thường. Điều này cho thấy cần thiết phải có một khung pháp lý rõ ràng hơn để đảm bảo quyền lợi cho người dân và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Việc cải thiện các quy định về trách nhiệm pháp lý cũng như các biện pháp khắc phục ô nhiễm là rất cần thiết để bảo vệ môi trường nước.

2.1. Quy định về chủ thể của trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Chủ thể của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước bao gồm cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp. Theo quy định, các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh là những đối tượng chính gây ra ô nhiễm. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm của các chủ thể này trong thực tiễn gặp nhiều khó khăn. Pháp luật hiện hành chưa có quy định rõ ràng về việc xác định mức độ trách nhiệm của từng đối tượng. Điều này dẫn đến tình trạng một số doanh nghiệp không chịu trách nhiệm hoặc tìm cách né tránh nghĩa vụ bồi thường. Cần thiết phải có các quy định cụ thể hơn để đảm bảo rằng mọi hành vi vi phạm đều bị xử lý nghiêm khắc.

III. Định hướng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước

Để hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước, cần có những cải cách mạnh mẽ trong hệ thống pháp luật hiện hành. Một trong những hướng đi quan trọng là xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, cụ thể hóa các quy định về trách nhiệm bồi thường. Cần thiết phải nâng cao năng lực cho các cơ quan thực thi pháp luật để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi và nghĩa vụ trong bảo vệ môi trường cũng rất quan trọng. Việc này không chỉ giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền khởi kiện mà còn tạo ra áp lực đối với các doanh nghiệp trong việc tuân thủ pháp luật. Thực hiện các biện pháp này sẽ góp phần bảo vệ môi trường nước và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân.

3.1. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước bao gồm việc bổ sung các quy định cụ thể về trách nhiệm của các chủ thể gây ô nhiễm, quy định rõ ràng về cơ chế khởi kiện và bồi thường. Cần phải có các hướng dẫn cụ thể về việc xác định thiệt hại, từ đó giúp người dân dễ dàng hơn trong việc yêu cầu bồi thường. Ngoài ra, việc tăng cường giám sát và kiểm tra các hoạt động của doanh nghiệp cũng là một biện pháp cần thiết để ngăn chặn các hành vi vi phạm. Các cơ quan nhà nước cần có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ môi trường và hỗ trợ người dân trong các vụ việc liên quan đến ô nhiễm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường nước đang là vấn đề cấp bách tại Việt Nam với xu hướng gia tăng rõ rệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Theo ước tính, nhiều nguồn nước mặt và nước ngầm tại các khu vực đô thị và nông thôn đã bị suy giảm chất lượng do các hành vi xả thải không kiểm soát từ các doanh nghiệp và cá nhân. Luận văn tập trung nghiên cứu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước tại Việt Nam, nhằm làm rõ các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định của Bộ luật Dân sự 2015, Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành, với trọng tâm là các hành vi vi phạm của doanh nghiệp trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2023. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại, thúc đẩy trách nhiệm của các chủ thể gây ô nhiễm và góp phần nâng cao hiệu quả quản lý môi trường nước tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" (polluter-pays-principle). Lý thuyết trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được áp dụng để phân tích các điều kiện phát sinh trách nhiệm, bao gồm hành vi trái pháp luật, thiệt hại thực tế, mối quan hệ nhân quả và yếu tố lỗi. Nguyên tắc polluter-pays-principle là cơ sở để xác định trách nhiệm kinh tế và pháp lý của các chủ thể gây ô nhiễm. Các khái niệm chính được sử dụng gồm: hành vi làm ô nhiễm môi trường nước, trách nhiệm bồi thường thiệt hại, thiệt hại về suy giảm chức năng môi trường, thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và tài sản, cũng như các cơ chế miễn trừ trách nhiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, bao gồm:

• Phương pháp phân tích, diễn giải để làm rõ các quy định pháp luật và lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường nước.
• Phương pháp so sánh để tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong việc xác định và áp dụng trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
• Phương pháp thống kê, tổng hợp để đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn giải quyết các vụ việc ô nhiễm môi trường nước tại Việt Nam.
• Phương pháp nghiên cứu vụ việc nhằm phân tích các vụ việc điển hình như vụ Công ty Vedan gây ô nhiễm sông Thị Vải năm 2008 và vụ Formosa Hà Tĩnh năm 2016.
• Phương pháp bình luận và quy nạp để đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật, nghị quyết của Tòa án nhân dân tối cao, báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, các vụ án điển hình và tài liệu nghiên cứu khoa học. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các vụ việc ô nhiễm môi trường nước có quy mô lớn và các quy định pháp luật liên quan từ năm 2015 đến 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chủ thể gây ô nhiễm chủ yếu là doanh nghiệp: Theo số liệu phân tích, phần lớn các vụ ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng do các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh không tuân thủ quy định về xử lý nước thải gây ra. Ví dụ, vụ Công ty Vedan năm 2008 và vụ Formosa năm 2016 đã làm thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản và sức khỏe của hàng nghìn người dân tại các tỉnh miền Trung.

2. Thiệt hại về môi trường và con người có tính chất phức tạp và đa dạng: Thiệt hại bao gồm suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường nước, thiệt hại về sức khỏe, tính mạng và tài sản của cá nhân, tổ chức. Luật Bảo vệ Môi trường 2020 đã quy định rõ hai nhóm thiệt hại này, trong đó thiệt hại về môi trường xảy ra trước và là tiền đề cho các thiệt hại khác phát sinh.

3. Quy định pháp luật còn nhiều bất cập và khó khăn trong thực thi: Mặc dù Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và Bộ luật Dân sự 2015 đã có những quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại, nhưng thực tế áp dụng còn hạn chế do thiếu quy định về khởi kiện tập thể, khó khăn trong chứng minh mối quan hệ nhân quả và xác định thiệt hại lâu dài. Ví dụ, vụ Vedan gặp khó khăn trong việc thống kê thiệt hại và yêu cầu bồi thường do sự phân tán của người bị hại và thiếu sự hỗ trợ từ cơ quan nhà nước.

4. Cơ chế miễn trừ trách nhiệm được quy định chặt chẽ nhưng ít được áp dụng: Các trường hợp miễn trừ như sự kiện bất khả kháng, lỗi của bên bị thiệt hại, phòng vệ chính đáng và tình thế cấp thiết được pháp luật công nhận nhưng trên thực tế rất hiếm khi được chấp nhận do tính chất nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các bất cập trong thực thi pháp luật là do sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật dân sự và luật bảo vệ môi trường, cũng như hạn chế về năng lực chuyên môn và nguồn lực của các cơ quan quản lý nhà nước. So sánh với các quốc gia phát triển, Việt Nam còn thiếu các công cụ pháp lý như quyền khởi kiện tập thể, cơ chế bồi thường thiệt hại môi trường chung và các quy định chi tiết về xác định thiệt hại phi vật chất. Việc áp dụng nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền" chưa được thực hiện triệt để, dẫn đến hiệu quả răn đe chưa cao. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các vụ việc ô nhiễm do doanh nghiệp, bảng tổng hợp các loại thiệt hại và sơ đồ quy trình giải quyết bồi thường thiệt hại hiện nay.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về trách nhiệm bồi thường thiệt hại: Cần bổ sung quy định về quyền khởi kiện tập thể trong lĩnh vực môi trường, quy định rõ vai trò và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc xác định thiệt hại và yêu cầu bồi thường. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Môi trường.

2. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả: Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư trong việc giám sát, xác định thiệt hại và giải quyết tranh chấp. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND các cấp.

3. Nâng cao năng lực chuyên môn và công nghệ giám định thiệt hại: Đầu tư trang thiết bị, đào tạo chuyên gia giám định thiệt hại môi trường nước để đảm bảo tính chính xác và khách quan trong xác định thiệt hại. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, các viện nghiên cứu.

4. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Phổ biến kiến thức về quyền và nghĩa vụ bảo vệ môi trường, quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại cho người dân, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn để hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý và xử lý các vụ việc ô nhiễm môi trường nước.

2. Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh: Hiểu rõ trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại khi gây ô nhiễm môi trường nước, từ đó chủ động tuân thủ quy định pháp luật.

3. Luật sư, chuyên gia pháp lý: Tài liệu tham khảo quan trọng để tư vấn, hỗ trợ pháp lý cho các bên liên quan trong các vụ tranh chấp về bồi thường thiệt hại môi trường.

4. Nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên ngành luật và môi trường: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường nước, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường nước được xác định như thế nào?
   Trách nhiệm phát sinh khi có hành vi làm ô nhiễm môi trường nước gây thiệt hại thực tế, hành vi trái pháp luật, có mối quan hệ nhân quả và chủ thể gây ô nhiễm phải chịu trách nhiệm dù có lỗi hay không. Ví dụ, doanh nghiệp xả thải vượt chuẩn phải bồi thường thiệt hại cho người dân bị ảnh hưởng.

2. Ai có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường nước?
   Người bị thiệt hại trực tiếp là cá nhân, tổ chức có tài sản, sức khỏe bị ảnh hưởng, cũng như các cơ quan nhà nước như UBND các cấp có quyền yêu cầu bồi thường vì lợi ích công cộng.

3. Pháp luật Việt Nam có quy định về miễn trừ trách nhiệm bồi thường không?
   Có, các trường hợp như sự kiện bất khả kháng, lỗi của bên bị thiệt hại, phòng vệ chính đáng và tình thế cấp thiết có thể được miễn trừ, nhưng rất hiếm khi được áp dụng trong thực tế ô nhiễm môi trường nước.

4. Thủ tục giải quyết tranh chấp bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường nước như thế nào?
   Người bị thiệt hại có thể khởi kiện tại tòa án dân sự hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết. Tuy nhiên, hiện chưa có quy định rõ về khởi kiện tập thể, gây khó khăn cho các vụ việc có nhiều người bị hại.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thực thi trách nhiệm bồi thường thiệt hại?
   Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực giám định thiệt hại và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng để đảm bảo quyền lợi người bị thiệt hại và răn đe các hành vi vi phạm.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm, đặc điểm và cơ sở pháp lý về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước tại Việt Nam.
• Phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn cho thấy nhiều bất cập trong quy định và áp dụng, đặc biệt về quyền khởi kiện tập thể và chứng minh thiệt hại.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ môi trường nước.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, góp phần bảo vệ quyền lợi người dân và phát triển bền vững tài nguyên nước.
• Khuyến nghị tiếp tục nghiên cứu sâu về các công cụ pháp lý và kinh tế nhằm nâng cao hiệu quả xử lý trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực môi trường nước.

Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý, doanh nghiệp, luật sư và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực luật môi trường và dân sự tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước. Chương 2: Thực trạng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước và thực tiễn áp dụng Chương 3: Định hướng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước. KHÁI QUAT CHUNG VE TRÁCH NHIỆM BOI THUONG THIET HAI DO HANH VI LAM Ô NHIEM MOI TRUONG NUOC 1. Khái niệm va đặc điểm về hành vi lam 6 nhiễm môi trường nước 1.

Khái niệm hành vi làm ô nhiễm môi trường nước Dưới góc độ pháp luật, hiện nay các quy định về nước được sử dụng nhiều thuật ngữ khác nhau, nhưng phổ biến nhất là thuật ngữ: môi trường nước, tài nguyên nước và nguồn nước. Trong luận văn này khi đề cập đến môi trường nước cũng bao hàm các khía cạnh trên. Tác giả cho rằng môi trường nước là môi trường sống của các cá thé sống đưới nước và các cá thé khác chịu sự ảnh hưởng va phụ thuộc vao nước. Ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý, hoá học, sinh học của nước, với sự xuất hiện các ch Ất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật, làm giảm mức độ đa dạng sinh vật trong nước và ảnh hưởng đến các cá thể sống chịu sự tác động bởi môi trường nước.

Hiến chương châu Âu về tài nguyên nước cho rằng “O nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm ban nước và gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang da" [43]. Luật BVMT năm 2014 tại khoản 6 Điều 3 đã định nghĩa “ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật.” Nhưng khái niệm này đã có sự thay đổi trong Luật BVMT năm 2020, “Ô nhiễm môi trường là sự biễn đỗi tính chất vật lý, hóa học, sinh học của thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường, tiêu chuân môi trường gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, sinh vat và tự nhiên” [19, Điều 3. Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên là do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt đưa vào môi trường nước chất thai ban, các sinh vật và vi sinh vật có hại ké ca xác chết của chúng. Làm ONMTN được tiếp cận là ô nhiễm nước có nguồn gốc nhân tạo, do quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng như các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vào môi trường nước của các chủ thé trong xã hội.

Vì vậy, hành vi lam ONMTN được xem xét dưới góc độ là hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường nước. Một hành vi bị coi là vi phạm pháp luật là “hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thé có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ. Hành vi lam ONMTN là hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường nước, trực tiếp hoặc gián tiếp xâm phạm trật tự xã hội mà pháp luật được thiết kế để bảo vệ môi trường nước. Trật tự xã hội ấy được thé hiện ở các giá trị cơ bản như sự an toàn về thân thể (tính mạng, sức khỏe), tài sản của các cá nhân, tổ chức trong xã hội và bao gồm lợi ích chung của cộng đồng.

Hành vi làm ONMTN luôn là hành vi gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại cho xã hội. Bởi nếu không gây thiệt hại cho xã hội, nói chung, hành vi đó không bị coi là VPPL. Trong nhiều trường hợp cho thấy, nhiều hành vi lam ONMTN đã dẫn đến thiệt hai mà không thé bu đắp và không thé khôi phục được như làm tuyệt chủng những loài sinh vật nhất định, làm tuyệt chủng những nguồn gen nhất định. trường được xác định là những dạng vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.

Từ cách hiểu của pháp luật BVMT nước của Việt Nam trên có thé hiểu rằng hành vi làm ONMTN là hành vi vi phạm pháp luật do tổ chức, cá nhân thực hiện trái các yêu câu, các chuẩn mực mà pháp luật bao vệ môi trường nước quy định mà gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, sinh vật và tự nhiên. Hành vi vi phạm pháp luật môi trường nước bao gồm hành vi làm/gây ONMTN, gây suy thoái môi trường nước, gây ra các sự cố môi trường nước. Nhưng trong phạm vi luận văn, tác giả chủ yếu tập trung vào Hành vi làm ONMTN được hiểu theo nghĩa hẹp của luận văn tập trung nghiên cứu là hành vi phát thải ra môi trường những chất gây hại cho môi trường như thải dầu mỡ, hóa chất độc hại, chất phóng xạ vượt quá tiêu chuẩn cho phép; các chất thải, xác động vật, thực vật, vi khuẩn, ký sinh trùng độc hại gây ra dịch bệnh cho người và gia súc hoặc các yếu tố độc hại khác. Đặc điểm của hành vi làm ô nhiễm môi trường nước Cách tiếp cận hành vi làm ONMTN là hành vi VPPL.

Vi vậy, hành vi làm ONMTN có đặc điểm chung của hành vi vi phạm pháp luật và có đặc điểm riêng sau: Thứ nhất, hành vi làm ONMTN là hành vi trái pháp luật, gây ra hậu quả xấu cho môi trường nước và các cá thé sống phụ thuộc vào nước. Hoạt động gìn giữ và bảo vệ môi trường nước trong bối cảnh hiện nay là một trong những chức năng cơ bản và quan trọng nhất của nhà nước trong giai đoạn hiện nay. Đề thực hiện chức năng này, Nhà nước phải ban hành các qui phạm mệnh lệnh với nội dung nghiêm cắm các hành vi làm ONMTN. Nếu hành vi làm ONMTN gây ra hậu quả tiêu cực tới môi trường nước, các loài sinh vật sống, và đặc biệt là con người sẽ bị coi là hành vi trái pháp luật về bảo vệ môi trường nước.

Do đó, chủ thé vi phạm sẽ chịu trách nhiệm pháp lí đối với hành vi làm ONMTN. Trách nhiệm pháp lí có thể là trách nhiệm hành chính, trách nhiệm hình sự và trách nhiệm dân sự. Thứ hai, hành vi làm ONMTN thường gây ra thiệt hại về môi trường. Thiệt hại về môi trường không chỉ thiệt hại về tài sản, tính mạng, sức khỏe của các cá nhân, tổ chức do môi trường nước bị ô nhiễm mà còn thiệt hại cho môi trường tự nhiên, đó là sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường.

Quan điểm này được thể hiện qua Luật BVMT năm 2005, năm 2014 và hiện nay là năm 2020 (khoản 1 Điều 130). Theo đó loại thiệt hại về sức 10 khỏe, tính mạng của con người, tài sản và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân do hậu quả của việc suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường là thiệt hại gián tiếp chỉ xảy ra khi đã có thiệt hại đối với môi trường nước. Thứ ba, hành vi làn ONMTN không can chứa đựng lỗi của chủ thể thực hiện hành vi vẫn làm phát sinh trách nhiệm BTTH. Lỗi của chủ thể là trạng thái tâm lí phản ánh thái độ tiêu cực của một chủ thé đối với hành vi trái pháp luật (làm ONMTN) của chủ thé đó và hậu quả của hành vi làm ONMTN [20, tr.

Yếu tổ lỗi luôn được đặt ra khi có hành vi trái pháp luật. Nếu một chủ thể gây ONMTN mà có lỗi thì chủ thể đó phải chịu trách nhiệm pháp lí (trách nhiệm BTTH) đối với hành vi này. Nếu việc thực hiện hành vi mà không có lỗi thi chủ thé không phải chịu trách nhiệm BTTH. Trong khoa học pháp lí, đối với hành vi làm ONMTN, yếu tổ lỗi không phải là yếu tố bắt buộc dé phát sinh trách nhiệm BTTH do làm ONMTN.

Việc chủ thể thực hiện hành vi làm ONMTN mà không có lỗi nhưng phải BTTH là loại trách nhiệm dân sự, là loại trách nhiệm của chủ thể thực hiện hanh vi lam ONMTN đối với nạn nhân của hành vi đó. Đây là một đặc điểm quan trọng để xác định trách nhiệm pháp lí đối với chủ thể có hành vi làm ONMTN, nhằm phân biệt trách nhiệm BTTH đối với hành vi làm ONMTN với các loại trách nhiệm pháp lí khác. Thứ tu, hành vi làm ONMTN thưởng gây ra thiệt hại trên diện rộng với số lượng người bị thiệt hại lớn. Thực tế cho thay, các hành vi gây ONMTN thường gây thiệt hại trên diện rộng, với số lượng người bị thiệt hại không chỉ trong phạm vi một địa phương (cấp xã, cấp huyện, cấp tỉnh) mà trong phạm vi thuộc dòng chảy của con sông, dòng hải lưu.

Điều này dẫn đến khó khăn cho việc xác định thiệt hại, giám định thiệt hại và liên quan đến nhiều cơ quan có thâm quyền khác nhau. Vì vậy, việc xách định trách nhiệm pháp lý, đặc biệt là trách nhiệm BTTH do hành vi làm ONMTN thường tốn kém, phức tạp, đòi hỏi tính chuyên môn và khoa học công nghệ cao. 11 Thứ năm, hành vi làm ONMTN trong nhiều trường hợp được thực hiện bởi nhiều chủ thé. Do hiện nay các khu, cụm công nghiệp của Việt Nam đều được hình thành quanh lưu vực các con sông lớn, gần biển.

Điều này vừa tạo ra thuận lợi cho các doanh nghiệp trong việc vận tải hàng hóa, sử dụng nguồn tài nguyên nước, cũng đồng thời là khu vực mà các cơ sở sản xuất kinh doanh, các DN trì hoãn việc đầu tư hệ thống xử lý nước thải mà xả thải thăng ra môi trường nước qua các hệ thống cống thoát nước. Khi có thiệt hại xảy ra cho các cá nhân, tổ chức hoặc cho môi trường nước thường là khi hành vi làm ONMTN đã diễn ra trong thời gian dai và được thực hiện bởi nhiều chủ kinh doanh quanh lưu vực sông. Điều này tác động đến việc xác định “tỷ lệ” của thiệt hại do hành vi làm ONMTN được thực hiện bởi nhiều chủ thé. Nếu không xác định được thì trách nhiệm của các chủ thể là như nhau.

Khái quát chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước 1. Khái niệm và đặc điểm về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi lam 6 nhiễm môi trường nước 1. Khái niệm trách nhiệm bôi thường thiệt hại do hành vi làm ô nhiễm môi trường nước Trách nhiệm BTTH do hành vi làm ONMTN là một loại trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng [22, tr.